ඕමාර් කයියාම් " ජීවිතය, කාලය සහ මනුෂ්‍ය ආත්මය ගැඹුරින් අධ්‍යනය කල පර්සියානු කවියා

 "ඕමාර් කයියාම් " ජීවිතය, කාලය සහ මනුෂ්‍ය ආත්මය ගැඹුරින් අධ්‍යනය කල පර්සියානු  කවියා ”

Omar Khayyam" Persian poet who deeply research about life, time, and the human soul*

කාව්‍යය වසර දහස් ගණනක් පුරා මනුෂ්‍ය සංස්කෘතියේ මධ්‍යස්ථ කොටසක් ලෙස පැවතී ඇත්තේ එය සරල සැරසිලිමය ප්‍රකාශනයක් වූ නිසා නොව, වෙනත් ප්‍රකාශන ආකාර කිහිපයකට පමණක් කළ හැකි දෙයක් එය කරනු ලබන නිසාය. එය මනුෂ්‍ය අත්දැකීම ඉතා සංක්ෂිප්ත, හැඟීම්පූර්ණ සහ අර්ථවත් ආකාරයෙන් අල්ලා ගනී.කාව්‍යය මනුෂ්‍යයාට වැදගත් වන්නේ එය හදවතටත් මනසටත් එකවර කතා කරන බැවිනි. එය අපට හැඟීමට, සිතීමට, එකිනෙකා සමඟ සම්බන්ධ වීමට සහ සාමාන්‍ය භාෂාවට නොහැකි වන ආකාරයෙන් ජීවිතය අවබෝධ කරගැනීමට උපකාරී වේ.එය සාහිත්‍යයක් පමණක් නොව, මනුෂ්‍යත්වය පිළිබඳ ප්‍රතිබිම්බයකි.පර්සියානු සාහිත්‍යය ලෝකයේ අතිශය සම්භාව්‍ය සහ ගැඹුරු සාහිත්‍ය සම්ප්‍රදායන්ගෙන් එකක් වන අතර, එහි කවියන්ගේ විශිෂ්ටත්වය විවිධ මට්ටම්වලින් පැහැදිලි වේ. පර්සියානු කවියන්ගේ කෘති අද දක්වාත් ලෝකය පුරා කියවෙන අතර, එය ඔවුන්ගේ කාව්‍යයේ විශේෂත්වය පෙන්වයි.පර්සියානු කවියන්ගේ ප්‍රධාන විශේෂත්වයක් වන්නේ දර්ශනය සහ කාව්‍යය එකට ගොඩනැගීමයි.

පර්සියානු කාව්‍යය වනාහි ලෝකයේ වඩාත්ම ආධ්‍යාත්මික සහ ගැඹුරු සාහිත්‍ය සම්ප්‍රදායන්ගෙන් එකක් ලෙස සැලකේ.පර්සියානු කාව්‍යයේ ආධ්‍යාත්මික ස්වභාවය විවිධ විචාරකයන් විසින් විවිධ ආකාරවලින් විග්‍රහ කර ඇත. රුමිගේ කාව්‍යය සූෆි ආදර දර්ශනයේ උච්චතම ප්‍රකාශනයක් ලෙස සැලකේ. හෆීස් ගේ කාව්‍යය සංකේතවාදී ආධ්‍යාත්මික භාෂාවකින් සම්පූර්ණය. සාදි සමාජීය හා නීතිමය දර්ශනය ආධ්‍යාත්මික අගයන් සමඟ සම්බන්ධ කරයි.එමෙන්ම ඕමාර් කයියාම්ගේ කාව්‍යය සංශයවාදී සහ දාර්ශනික ආකාරයකින් ආධ්‍යාත්මික සෙවීමක් ඉදිරිපත් කරයි. ඉරානයේ නැගෙනහිර පිහිටි පැරණි සේද මාර්ග නගරයක් වන නිෂාපූර් (Nishapur) මධ්‍යකාලීන යුගයේ දේශපාලනික වශයෙන් වැදගත්, කලාව, ශිල්ප, දර්ශනය සහ වෙළඳාම පිළිබඳ සෞභාග්‍යමත් මධ්‍යස්ථානයක් විය. එහෙත් අදටත් මෙම නගරය සිය කීර්තිය රඳවාගෙන ඇත්තේ එය ඉතිහාසයේ බිහි කළ විද්‍යා හා කලා විශාරද ඕමාර් කයියාම් නිසාය. 

විශාල උද්‍යානයක් තුළ පිහිටි සුදු මර්බල් ස්මාරකයක්, මෙම 11 වන සියවසේ බහුමාන විශාරදයා සිහි කරයි. එහි ඔහුගේ කාව්‍ය ලිඛිතව දක්වා ඇති අතර, රම්බස් (diamond/rhombus) ආකාරයේ රූප රචනා මඟින් අලංකාර කර ඇත. මෙය නගරයේ ප්‍රධාන සංචාරක ආකර්ෂණයන්ගෙන් එකකි. ඔහුගේ සම්පූර්ණ නාමය වූයේ ගියාත් අල්-දීන් අබූල්-ෆත් ඕමාර් ඉබ්න් ඉබ්‍රාහීම් අල්-කය්‍යාම් ය.වර්තමානයේ ඔහු ප්‍රධාන වශයෙන් කවියෙකු ලෙස ප්‍රසිද්ධ වුවද, ගණිතය, ගගන විද්‍යාව සහ දර්ශනය යන ක්ෂේත්‍රවල ද උසස් විද්වත්භාවයක් දැක්වූ බහුමාන බුද්ධිමත් පුද්ගලයෙකි. කවියෙකු ලෙස පමණක් නොව, කයියාම් විද්‍යාත්මක ක්ෂේත්‍රවලද විශාල දායකත්වයක් ලබා දුන්නේය. ඔහු ගණිතය තුළ විශේෂයෙන් cubic equations පිළිබඳ පර්යේෂණ කළ අතර, ඉතා නිවැරදි සූර්ය දිනදර්ශනයක් නිර්මාණය කිරීම සඳහාද දායක විය. මෙය ඔහුගේ විද්‍යාත්මක දක්ෂතාවය සහ තාර්කික චින්තනය පෙන්වයි.

ටෙහෙරානයේ ෂහීද් බෙහෙෂ්ති විශ්වවිද්‍යාලයේ පර්යේෂණ විද්‍යාඥ රෙසා වාහෙදි සඳහන් කරන්නේ, “ඔහුගේ බොහෝ ගගන විද්‍යා අදහස් සෙල්ජුක් අගනුවර වූ ඉස්ෆහාන් නගරයේදී පළමුවෙන් වර්ධනය විය” යනුවෙනි.“ඉස්ෆහාන් නගරයේදී, කයියාම් ගගන විද්‍යාඥයන්ගේ කණ්ඩායමක් නායකත්වය දුන්හ. ඔවුන් ජලාලී දිනදර්ශනය නිර්මාණය කර ග්‍රහලෝක පිළිබඳ වැදගත් නිරීක්ෂණ සිදු කළා. ඒවා ඔහුගේ ‘Astronomical Handbook of Khayyam’ නම් කෘතියේ සඳහන් වේ.”කයියාම්ගේ ජීවිතය පරීක්ෂා කරන විට, ඔහුගේ බහුමාන හැකියාවන් සහ විශාල දායකත්වය පැහැදිලි වේ. ඔහු ජීවත් වූ කාලය පර්සියානු සංස්කෘතිය, විද්‍යාව සහ දර්ශනය විශාල ලෙස වර්ධනය වූ සමයකි. එම පසුබිම තුළ කයියාම් කවියෙන් පමණක් නොව, විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ මඟින්ද ලෝකයට දායක විය.

කයියාම්ගේ සාහිත්‍යමය ප්‍රසිද්ධිය මූලික වශයෙන් පදනම් වන්නේ Rubaiyat of Omar Khayyam නම් කාව්‍ය සංග්‍රහය මතය. මෙම චතුර්පද සරල ව්‍යුහයක් සහිත වුවද, ගැඹුරු දර්ශනීය අර්ථයන්ගෙන් පිරී ඇත. ජීවිතයේ අස්ථිරභාවය, පැවැත්මේ අනියතභාවය සහ මරණයේ අනිවාර්යතාව වැනි මූලික මානවීය ගැටලු ඔහුගේ කාව්‍ය තුළින් විමර්ශනය කරයි. ඔහුගේ පද රචනා බොහෝ විට වර්තමානයේ ජීවත් වීමේ වැදගත්කම අවධාරණය කරමින්, ජීවිතයේ කෙටිභාවය සතුටින් පිළිගැනීමට උත්සාහ කරයි.ඔහුගේ කාව්‍යයේ ප්‍රධාන තේමා ලෙස ජීවිතයේ අස්ථිරභාවය, කාලය ගමන් කිරීම සහ ජීවිතයේ අනියතභාවය , වර්තමානයේ ජීවත් වීමේ වැදගත්කම ගම්‍ය කරයි. කයියාම්ගේ පද රචනා බොහෝ විට කියා සිටින්නේ, ජීවිතය කෙටි බැවින් එය සතුටින්  සවිමත් ලෙස අර්ථවත් ව ජීවත් විය යුතු බවයි.

“ලියන ඇඟිල්ල නොකඩවා ලියමින් පවති..ලියා අවසන් වූ විටත්,

එය ඉදිරියටම ගමන් කරයි, ඔබගේ සියලු භක්තියටවත්, බුද්ධියවත්

එය නැවත ආපසු කැඳවා අඩක් වාක්‍යයක්වත් මකා දැමීමට නොහැක.

ඔබගේ සියලු කඳුළු ද, එහි එක වචනයක්වත් මකා දැමීමට නොහැක..

භාග්‍යය සහ මනුෂ්‍ය සීමාවන් පිළිබඳ ගැඹුරු දර්ශනීය අදහස් මෙහි ඔහු තාත්වික ලෙස  ඉදිරිපත් කරයි. “Moving Finger” යන රූපකය කාලය හෝ අනිවාර්ය භාග්‍යය සංකේත කරයි. එය නතර කළ නොහැකි බලයක් ලෙස දැක්වෙමින්, සිදු වූ ක්‍රියාවන් නැවත වෙනස් කළ නොහැකි බව පෙන්වයි. මෙහි “Piety” (භක්තිය) සහ “Wit” (බුද්ධිය) යන සංකල්ප මඟින්, ආගමික හෝ බුද්ධිමය උත්සාහයන් කිසිවක් මඟින් අතීතය වෙනස් කළ නොහැකි බව ප්‍රකාශ වේ. කඳුළු මඟින් පසුතැවීම සහ දුක නිරූපණය කරමින්, මනුෂ්‍යයාගේ පසුතැවීමෙන් ද අතීතය මකා දැමිය නොහැකි බව අවධාරණය කරයි. මේ අනුව, කාව්‍යය මනුෂ්‍යයාට පිළිගැනීමේ දර්ශනයක් (philosophy of acceptance) ඉදිරිපත් කරයි

ඔහුගේ කාව්‍යයේ විශේෂ ලක්ෂණයක් වන්නේ දර්ශනීය ගැඹුර සහ සංශයවාදයයි. ඔහු ජීවිතය, ඉරණම, සහ පරලෝකය පිළිබඳ ප්‍රශ්න කරමින්, නිශ්චිත පිළිතුරු නොදෙන අතර පාඨකයාට සිතන්නට අවස්ථාව ලබා දේ . මෙම පදය කයියාම්ගේ දර්ශනීය සිතුවිලි පැහැදිලිව පෙන්වයි. “චලනය වන ඇගිලි” යන්නෙන් කාලය හෝ භාග්‍යය සංකේත වේ. සිදු වූ දේ නැවත වෙනස් කළ නොහැකි බව මෙය අවධාරණය කරයි. එයින් මනුෂ්‍යයාට පෙන්වන්නේ අතීතය පිළිබඳ පිළිගැනීම හා වර්තමානයේ ජීවත් වීමේ වැදගත්කමයි.

කයියාම් ගේ කාව්‍යය සරල කවි පමණක් නොව, දර්ශනීය විමර්ශනයකි. ඔහු ජීවිතය, මරණය, භාග්‍යය සහ පරලෝකය පිළිබඳ ප්‍රශ්න කරයි. මෙය ඔහුගේ යුක්ත කාව්‍යය විශේෂ කරයි, මන්ද එය සිතන්නට.බොහෝ දේ.ඉතිරි කරයි. කයියාම්ගේ කාව්‍යයේ විශේෂ ලක්ෂණයක් වන්නේ එහි සංශයවාදී ස්වභාවයයි. ඔහු පරලෝකය, ඉරණම සහ දේව සත්‍යයන් පිළිබඳ නිශ්චිත අදහස් ප්‍රශ්න කරයි. මෙම දර්ශනය අභිධර්ම දැනුම පිළිබඳ සිතීමට බල කරයි.මනුෂ්‍ය දැනුමේ සීමාවන් හඳුනාගනී. විමර්ශනශීලී චින්තනය ප්‍රවර්ධනය කරයි. එමඟින් කයියාම් ගේ කාව්‍යය මානව චින්තනයට නිදහසක් ලබා දේ. ඔහු පර්සියානු බුද්ධිමය ඉතිහාසයේ සංකීර්ණ හා බහුමාන ස්ථානයක් දරයි. කයියාම්ගේ කාව්‍යයේ ප්‍රධාන ලක්ෂණයක් වන්නේ එහි දර්ශනීය හා විමර්ශනාත්මක ස්වභාවයයි. ඔහු භාග්‍යය, ඉරණම සහ පරලෝකය පිළිබඳ ස්ථිර විශ්වාසයන් ප්‍රශ්න කරයි. නිශ්චිත පිළිතුරු ලබා නොදෙමින්, ජීවිතය අභිරහසක් ලෙස ඉදිරිපත් කරයි.

මෙම විවෘතභාවය නිසා, ඔහුගේ කාව්‍ය විවිධ ආකාරවලින් අර්ථ ගත කිරීමට හැකි වී ඇත. සමහර විචාරකයින් ඔහු සංශයවාදියෙකු ලෙස, තවත් කිහිපදෙනෙක් ආධ්‍යාත්මික කවියෙකු ලෙස, සහ තවත් සමහරුන් ඔහු විස්තරාත්මක (existential) කවියෙකු ලෙස සලකති.කයියාම්ගේ කාව්‍ය ලෝකප්‍රසිද්ධ වීමට ප්‍රධාන හේතුව වූයේ Edward FitzGerald විසින් 1859 දී සිදු කළ ඉංග්‍රීසි පරිවර්තනයයි. FitzGeraldගේ පරිවර්තනය සෘජු නොවූවත්, එය කයියාම්ගේ දර්ශනීය අදහස් බටහිර ලෝකයට හඳුන්වා දීමේ වැදගත් භූමිකාවක් ඉටු කළේය.නවීන ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යයනයන් මෙම පරිවර්තනය විවේචනාත්මකව විමර්ශනය කරමින්, “ඉතිහාසික කයියාම්” සහ “FitzGeraldගේ කයියාම්” අතර වෙනස අවධාරණය කරයි. කයියාම් සාහිත්‍යයෙන් පමණක් නොව, විද්‍යාත්මක ක්ෂේත්‍රවලද වැදගත් දායකත්වයක් දැක්වීය. විශේෂයෙන් cubic equations පිළිබඳ ඔහු කළ පර්යේෂණ ගණිතයේ ඉදිරි වර්ධනයට මූලික විය. එසේම, ඉතා නිවැරදි සූර්ය දිනදර්ශනයක් නිර්මාණය කිරීමේ කාර්යයටද ඔහු සහභාගී විය. මෙම කාර්යයන් ඔහුගේ විද්‍යාත්මක ක්‍රමවේදය පරීක්ෂණය, නිරීක්ෂණය සහ තාර්කික විශ්ලේෂණය පෙන්වයි. ඒ අනුව, ඔහුගේ දර්ශනීය සංශයවාදයද විද්‍යාත්මක චින්තනය සමඟ සම්බන්ධ විය හැකි ය.

කයියාම්ගේ කාව්‍යයේ මූලික තේමාවක් වන්නේ ජීවිතයේ අස්ථිරභාවයයි. කාලය සක්‍රීය බලයක් ලෙස සියලු දේ විනාශ කරමින් ගමන් කරයි. මෙය මනුෂ්‍යයාට තමන්ගේ සීමිතත්වය පිළිබඳ ගැඹුරු අවබෝධයක් ලබා දේ.වර්තමානයේ නෛතිකත්වය (Ethics of Presence)කයියාම් වර්තමානයේ ජීවත් වීමේ වැදගත්කම අවධාරණය කරයි. ඔහුගේ කාව්‍යයේ දක්නට ලැබෙන වයින්, උයන, සහ සමාජීය සම්බන්ධතා වැනි රූපක, සෘජු ජීවිත අත්දැකීම් සංකේත කරයි. මෙම “වර්තමාන නෛතිකත්වය” මනුෂ්‍ය ආත්මයට බලපාන්නේ, අනාගතය පිළිබඳ භය සහ අතීතය පිළිබඳ පසුතැවීමෙන් මිදී, වර්තමානය තුළ සන්සුන්ව ජීවත් වීමට උත්සාහ කිරීමට උදව් කිරීමෙනි.Rubaiyat තුළ වයින්, මද්‍යශාලාව, උයන, කප්පරකරු (cupbearer) වැනි සංකේත බහුඅර්ථීය වේ. ඒවා භෞතික, දර්ශනීය හෝ ආධ්‍යාත්මික ලෙස විවිධ ආකාරවලින් අර්ථ ගත කළ හැක.මෙම අර්ථ විවෘතභාවය (hermeneutic openness) පාඨකයාට කෘතිය සමඟ ක්‍රියාකාරීව සම්බන්ධ වීමට ඉඩ සලසයි.

කයියාම්ගේ කාව්‍ය සතුට හා දුක අතර අන්තර්විරෝධී සම්බන්ධතාවයක් දක්වයි. ජීවිතයේ සුන්දරත්වය සහ එහි අස්ථිරභාවය අතර ඇති මෙම සම්බන්ධතාවය මනුෂ්‍ය අත්දැකීමේ සත්‍ය ස්වභාවය පිළිබිඹු කරයි.ඔහුගේ කවි විමර්ශනශීලී චින්තනය ප්‍රවර්ධනය කරයි. සංශයවාදය හා බුද්ධිමය නිදහස උත්සාහ කරයි. ජීවිතය පිළිබඳ ගැඹුරු අවබෝධයක් ලබා දේ. කයියාම්ගේ කාව්‍යයේ ප්‍රධාන ලක්ෂණයක් වන්නේ එහි විශ්වීය තේමා වේ. ජීවිතය, මරණය, කාලය සහ අර්ථ සෙවීම වැනි මානවීය ගැටලු ඔහුගේ කාව්‍යයේ ප්‍රධාන වේ.මෙය ඔහුගේ කාව්‍යය සෑම කාලයකම අදාළ කරයි.කයියාම්ගේ කාව්‍යය සාහිත්‍යයේ සීමාවන් ඉක්මවා දර්ශනය, මානසික විද්‍යාව සහ සංස්කෘතිය සමඟ සම්බන්ධ වේ. ඔහුගේ කෘති මඟින් පාඨකයාට තම ජීවිතය පිළිබඳ සිතන්නට අවස්ථාවක් ලැබේ ඔහුගේ  කාව්‍ය ජීවිතයේ සංකීර්ණතාව සරල කරන්නේ නැත; ඒ වෙනුවට එය එම සංකීර්ණතාවයම පිළිබිඹු කරයි. ඔහුගේ කාව්‍ය පාඨකයාට තමන්ගේම බිය, අපේක්ෂා සහ ප්‍රශ්න සමඟ මුහුණ දීමට අවකාශයක් ලබා දෙයි.ඔහු නිශ්චිත පිළිතුරු නොදෙන අතර, විමර්ශනයට ආරාධනා කරයි. ඒ අනුව, ඔහුගේ කාව්‍ය මනුෂ්‍ය ආත්මය තුළ අවබෝධය, සන්සුන්භාවය සහ ගැඹුරු චින්තනය උත්පාදනය කරමින්, ලෝක සාහිත්‍යයේ දර්ශනීය උරුමයක් ලෙස අද දක්වාත් ජීවමානව පවතී.

ඔහුගේ පදයන් කාලය ඉක්මවා යමින් අද දක්වාත් මනුෂ්‍ය ආත්මය සමඟ සංවාදයක යෙදෙයි. එබැවින්, කයියාම්ගේ කාව්‍යය ලෝක සාහිත්‍යයේ අමරණීය උරුමයක් ලෙස සැලකිය හැක