සුප්‍රකට පර්සියානු කවි සාදි ෂිරාසිගේ කාලාන්තරවත් බුද්ධිය 21වන ශතවර්ෂයට අදාළ කරගත හැකි ආකාරය

 සුප්‍රකට පර්සියානු කවි සාදි ෂිරාසිගේ කාලාන්තරවත් බුද්ධිය 21වන ශතවර්ෂයට අදාළ කරගත හැකි ආකාරය 

The Timeless Wisdom of Saadi Shirazi and Its Relevance to the 21st Century 

අප්‍රේල් 21 වන දා ට යෙදෙන සාදි සංවත්සරය වෙනුවෙනි

ඔහු කවියෙකි. ලේඛකයෙකි. විශිෂ්ට චින්තකයෙකි.නම කියූ පමණින් විශ්ව සාහිත්‍ය ක්ෂේත්‍රයකම දන්නා පිළිගත් සාහිත්‍යධරයකි. පර්සියානු බස කතා කරන කලාපයෙන් හා ඉරානයේ දේශ සීමා වලින් ඔබ්බට සිය කීර්ති නාමය විහිද වූ ඉරානිය උගතුන් කිහිපදෙනා ගෙන් කෙනෙකි. ඔහු සුන්දර ෂිරාසයේ සාදි නොහොත් මුස්ලිහුදීන් අබ්දුල්ලාහ් සාදි ෂිරාසි ය. සාදි හිජ්රි හත්වන සියවසේ මුල් භාගයේදී එනම් ක්‍රි ව.  1207-9 අතර කාලයේ දී ෂිරාසයේ දී උපත ලැබීය. ඔහුගේ වචන වලින් ම කිවහොත් ඔහු උපත ලැබුවේ සියලුදෙනා ම දේවධර්මාචාරවරුන් වූ පවුලකය. සාදි ගේ ළමා අවධියත්, තරුණ වියේ මුල් අවධියත් ගෙවී ගියේ ඔහුගේ උපන් ගම වූ ෂිරාසයේ ම ය. එහිදී ඔහුට සම කාලීන ඉගැන්වීම් හා විද්‍යාවන් පිළිබඳ පසුබිමක් ලැබිණි. අනතුරුව ඔහු වැඩි දුර ඉගෙනීම් සඳහා බැග්ඩෑඩයේ ".නිසාමියා" ට ගියේය. එහිදී වසර විස්සකට වැඩි කාලයක් ඉගෙනීමේ යෙදුණු ඔහු දේවධර්ම ශාස්ත්‍රය, හා සාහිත්‍යය ගැඹුරින් අධ්‍යනය කළේය. ඉන් අනතුරුව ඔහු දීර්ඝ සංචාරයක් අරඹුවේය.

ඔහු ඉරාකයේත්, සිරියාවේ ත්, උතුරු අප්‍රිකාවේත් සංචාරය කළේය. ඇතැමුන් කියන අන්දමට ඔහු මේ චාරිකාවේ දී ඉන්දියාවට ත්, අසර්බයිජානයත් ගොස් ඇත. සාදි මේ සංචාරයෙන් වටිනා අත්දැකීම් රාශියක් එක්රැස් කර ගත්තා පමණක් නොවේ. මෙහිදී ඔහුට මහා කවි මවුලානා ජලාලුද්දින් රූමි, ෂෙයික් සෆියුද්දීන්, ශම්ස් තබ්රිසි හා ඉන්දියාවේ අමීර් කොස්රෝ වැනි මහා පුරුෂයන් ද හමුවීමේ අවස්ථාව ලැබුණේය.  නිජබිම කෙරෙහි පැවති ඇල්ම කරණ කොට ගෙන අවසානයේ දී ඔහු ෂිරාසයටම පෙරළා පැමිණියේය.ඒ හත්වන සියවස මැද භාගයේදී ය. නැතහොත් ක්‍රි.ව. 13 වන සියවසේ දී ය.

පොතපතේ උගැන්මෙන් හා ලැබූ අත්දැකීම් වලින් ද සිය සංචාරයේ දී දැන හඳුනා ගත් අනේක විධ පුද්ගලයින් කරණ කොට උකහාගත් සියලු දේ ඔහු පොත් දෙකක් ලෙස එළි දැක්වුවේය.ඉන් එකක් හිජ්රි වර්ෂ 655 දී දොරට වැඩි " බුස්තාන්" නොහොත් පලතුරු වත්ත ය. අනෙක හිජ්රි වර්ෂ 656 දී බිහිකළ " ගුලිස්තාන්" නොහොත් උද්‍යානයයි. ඉනික්බිති ඔහු සිය ජීවිතයේ අවසාන කාලය දක්වාම තවුස් ජීවිතයක් ගත කළේය. සාදි තම අනෙක් කෘතීන් එළි දැක්වූයේ මේ කාලයේ දී ය. "ගසල්" ගී පදමාලා, මාවායිස් නොහොත් ධර්මානුශාසනා , මර්සියා නොහොත් ශෝක ගී, රුබයියාත් නොහොත් ශ්ලෝක හා පර්සියානු, අරාබි යන දෙබසින් ම රචනා කළ " කසීදා"නොහොත් ප්‍රශස්ති ගී මේ අතර විය. 

පර්සියානු සාහිත්‍යයේ විශිෂ්ටතම කවියෙකු වන සාදි ගේ  කෘති, ශතවර්ෂ ගණනාවක් පුරා ලෝකය පුරා ජනතාවට ප්‍රභාවය ලබා දී ඇත. ඔහු  හුදෙක් කවියෙකු පමණක් නොව, දාර්ශනිකයෙකු, සංචාරකයෙකු සහ මනුෂ්‍ය ස්වභාවය ගැඹුරින් අවබෝධ කරගත් චින්තකයෙකුද විය.මේවා ලියන ලද්දේ සියවස් ගණනාවක ට පෙර වුව ද , ඒවායේ අර්ථය සහ වැදගත්කම අද 21වන ශතවර්ෂයේ ද සම්පූර්ණයෙන්ම අදාළ වේ. සාදීගේ කෘතිවල මූලික කරුණ වන්නේ මනුෂ්‍ය හැසිරීම්, ආචාරධර්ම සහ සමාජ වගකීම් පිළිබඳ ගැඹුරු අවබෝධයයි. ඔහුගේ රචනා තුළ කරුණාව, යුක්තිය, නමස්කාරය , සහ ප්‍රඥාව වැනි අගනා වටිනාකම් ප්‍රමුඛ වේ. අද ලෝකය තාක්ෂණිකව ඉදිරියට ගමන් කරන අතර, ගෝලීය සම්බන්ධතා වැඩිවෙමින් පවතින අතර, සංස්කෘතික විවිධත්වය ද ඉහළ යමින් පවතින අවස්ථාවක, සාදීගේ මූලධර්මයන් අපට නවීන ගැටළු විසඳා ගැනීමට මාර්ගෝපදේශයක් සපයයි.

සාදි නිරතුරුවම අනෙකාගේ බුහුමනට ලක්වූ පුද්ගලයෙක් විය. ඔහු කථිකත්වයෙන් ද, ලේඛන ශූරතාවයෙන් ද, එක හා සමාන උසස් තැනක වැජඹුනේය. උස් පහත් භේදයකින් තොරව කව්රුත් ඔහුගේ ගුණ ගායනා කළහ. ඔහුගේ කවි හා කියුම් ලොව පුරා පැතිර ගිය අතර ඉන් ඔහුට ලැබුණු කීර්තිනාමය පිළිබඳ ව ද නොයෙක් වර සඳහන් කර ඇත. මේ ඔහු එසේ සඳහන් කර තිබූ අවස්ථා කිහිපයකි. 

 නැත එක් රැස් වී  කිසි දින 

 සප්ත දේසේ මෙ දියතේ 

 එතුවදු සාදි ගේ කවි කියුම් පද වැල් 

 සියලු දෙස් හි රැව් නැගේ 

 දනී ඔබ මේ කියුම් වැල් 

 ඇදගන්නා බව ලෝකයා 

 ඇදගන්නා වැනි ය කස්තුරි 

 චීනයෙන් සපැමිණි ක්වාටනයෙකුගෙන් 

 වියත් බවට මා නම 

 පසිඳු වූයේ නම් දියත 

 ඒ ඔබ නම නිති 

 මා මුව රැඳුණු හෙයින් මැ යි 

සාදි සිය නිජබිමේ පමණක් නොව ගුණයහපත්කම්, විචක්ෂණ භාවය නිසා මුළු ලොවම ප්‍රකට විය. 

 දුරු දෙසකින් කොරාසාන් වෙත 

 නෞකාවක් ඇදී එන සෙයින් 

 ඔහු පැදිවැල් ලෝ පුරා විසිරෙයි 

 දිය දහරක් සේ ගලා බසියි ..

සාදි අසමාන හා ප්‍රබල කවියෙකු වූවා පමණක් නොවේ. ඔහු තුන්වන නුවණින් හෙබි දේව ධර්මය, ආචාර ධර්මය, අභිධර්මය, සමාජ විද්‍යාවන් පිළිබඳ ව ද විශාරදයෙකු විය. අද ත් විද්‍යාමාන වන ඔහුගේ කෘතීන් මේ පිළිබඳ අගනා සාක්ෂිය වේ. ඔහු මේ සියලු දෑ අඩංගු රචනා ප්‍රබල ධර්මානුශාසනා, උපදේශාත්මක කතා, ගී පදමාලා, ප්‍රශස්ති ගී ස්වරූපයෙන් ඉදිරිපත් කළ අතර ඒවා ඉදිරිපත් කළ ආකාරය මේ කරුණු පිළිබඳ කෘතහස්ත බව මොනවට පෙන්වයි. ඔහුගේ බඳු විශිෂ්ට රචනා නිබන්ධනය කිරීම පහසු නැත. එහෙත් ඔහු ඒවා කාටත් පහසුවෙන් අවබෝධ කරගත හැකි සරල හා රසවත් බසකින් නිර්මාණය කළේය. 

සාදි ගේ කෘතීන් අතුරින් බුස්තාන් සහ ගුලිස්තාන් ප්‍රසිද්ධ නිර්මාණය න් ය. ඒවා ඔහු ජීවත් වූ කාලයේ පටන් අද මේ දක්වා පර්සියානු භාෂාව කතා කරන කලාපයේ පාඩම් පොත් හැටියට භාවිතා කරන අතර ලෝකයේ සෑම ජීවමාන බසකටම පාහේ පරිවර්තනය කර ඇත 

මේ ගුලිස්තාන් හි ප්‍රසිද්ධ කවි පෙලෙකි.

 කිසිදු දිනෙක 

 කාලයේ ගමන ට හසු වී 

 සරත් සුළඟ ට වීයැකි 

 ශෝකය ට පෙරළි 

 නොයනු ඇත මේ උයන 

 මේ අලංකාරය ...

 මේ ප්‍රීති ප්‍රමෝදය 

 පර්සියානු සාහිත්‍යය 

 පවතින තුරු 

 මල් ඵල දරනු ඇත 

 නිරතුරු ....

ගුලිස්තාන් සහ බුස්තාන් ලෞකික දැනුම සහ අභිධර්මය  පිළිබඳ ඉදිරිපත් කරන අංග සම්පූර්ණ පාඩම් මාලාවක් බඳු ය. මේ කෘතීන් වල සාදි තමා පිළිබඳ අධ්‍යනය තුළින් ද, සදාචාර විධි, සද්ධර්මය, චරිත පිළිබඳ පුළුල් අවබෝධයක් හා අධ්‍යයනයකින් උකහා ගත් සාරය ගෙනහැර පායි. මධ්‍යස්ථ හා සමබර ආකල්පයක පිහිටමින් ද, අපේක්ෂිත අරුත ම දැනවෙන කියුම් යොදා ගනිමින් ද ඔහු මේ සියලු කරුණු සිත් ඇදගන්නා සුළු අන්දමින් ඉදිරිපත් කරයි. සාදි ආගමික නියාමනයන් කෙරෙහි ගරු සැලකිලි දැක්වුවා පමණක් නොව ඔහු අගතිය හා පටු මානසිකත්වය පිටු දැකීම ඔහුගේ චරිතයේ විශේෂ ලක්ෂණයයි. සියලු මිනිස් වර්ගයා කෙරෙහි කරුණාවක් දැක්වූ ඔහු සිය මිතුරා ට මෙන්ම හතුරා ට ද එක හා සමාන දයාවක් දැක්විය. සිය බඩගෝස්තරය පිණිස දහම දඩමීමා කරගත් කෲර පාලකයින් ට හා කෛරාටිකයින් ට හැර අන් කිසිවෙකු ට සාදි විරුද්ධ නොවීය.  සාමය හා මානව හිතවාදය ගෙනෙන දූතයෙකු වශයෙන් හේ කටයුතු කළේය. පරමාදර්ශී ලෝකයක් පිළිබඳ ඔහුගේ දෘෂ්ටියේ දී මනුෂ්‍යයන් එකම සාරයකින් පැවතෙන එක සිරුරක කොටස් ලෙස ඔහු සැලකුවේය. 

මානව වර්ගයා ගේ හා නිදහස පිළිබඳ සංකල්පයේ ඇති විශාල වැදගත්කමක් ඔහු දුටු අතර මානව සමාජයෙන් අසමගිකම් දුරලා සියලු ජාතීන් සමගි සම්පන්න ව ජීවත්වනු දැකීම ඔහුගේ පරම පැතුම විය. දුර්වලයින් හා අසරණයින් පිළිබඳ ව ඔහු සිය අනුකම්පාව පළ කළ අතර ඔවුන් රැක බලා ගැනීම හොඳ හිතැති මිනිසුන් හා ප්‍රතිසංස්කාරකයන් විසින් කළ යුතු යැයි පහත සඳහන් වදන වලින් කියා සිටියේය. 

 සාදි... 

 ඔබේ වදන් වැල් වල 

 මිහිරියාවේ තොරක් නැත 

 විහග ගීතයෙන් 

 පිරිතිරි ඇත ඔබේ නැන නුවණ 

 ඔබ ගායනා කළ 

 අනෙක් විහඟුන් 

 ගොළුව නිහඬ ව 

 බිම පතින වෙයි.. 

 අනුන් දුක් මහන්සිය 

 නොතකයි නම් ඔබ 

 උරුමයක් නැත 

 මිනිසත් බවට වත් ....

සාදීගේ ප්‍රසිද්ධම පදයක් වන්නේ “මනුෂ්‍යයන් එකම ශරීරයක කොටස් වැනි අයයි” යන අදහසයි. මේ පණිවිඩය ලෝකය පුරා ප්‍රසිද්ධ වී ඇති අතර, එය අද දින ගෝලීය එකමුතුව සඳහා වැදගත් වේ. 21 වන ශතවර්ෂයේදී යුද්ධ, අසමතා සහ සමාජ විභේදන තවමත් පවතින අතර, සාදීගේ මෙම එකමුතුවේ අදහස අපට එකිනෙකා පිළිබඳ සංවේදී වීමට සහ සාමය සදහා එකට කටයුතු කිරීමට ආරාධනා කරයි.

ඔහුගේ කෘති නායකත්වය සහ පාලනය පිළිබඳවද වැදගත් පාඩම් ලබා දෙයි.ගුලිස්තාන් තුළ ඇති කතා මඟින්, සාධාරණත්වය, වගකීම සහ සත්‍යවාදය නායකයන්ට අත්‍යවශ්‍ය බව පැහැදිළි කරයි. අද දේශපාලනික සහ ව්‍යාපාරික ලෝකයේ, මෙම වටිනාකම් ඉතා වැදගත් වේ. සාදීගේ අදහස් අනුව, බලය භාවිතා කළ යුත්තේ ප්‍රඥාවෙන් සහ කරුණාවෙන් යුතු විය යුතුය.

තවද, සාදීගේ අධ්‍යාපනය පිළිබඳ අදහස්ද අද කාලයට අදාළ වේ. ඔහු විශ්වාස කළේ දැනුම ලබා ගැනීම පමණක් නොව, එය සමාජයට ප්‍රයෝජනවත් ලෙස භාවිතා කිරීම වැදගත් බවයි. අද තාක්ෂණික ලෝකයේ, තොරතුරු පහසුවෙන් ලැබෙන අතර, සාදීගේ මතය අපට දැනුම නිවැරදිව  භාවිතා කිරීමට මඟ පෙන්වයි.

සාදී මනුෂ්‍ය සම්බන්ධතා සහ සන්නිවේදනය පිළිබඳවද ගැඹුරු අවධානයක් යොමු කරයි. ඔහුගේ කෘති තුළ කරුණාවෙන්, ගරුකමෙන් සහ අවබෝධයෙන් අන් අය සමඟ කතා කිරීමේ වැදගත්කම ඉස්මතු කරයි. අද සමාජ මාධ්‍යයන් සහ ඩිජිටල් සන්නිවේදනය ඉතා වැඩි වී ඇති කාලයක, මෙම පාඩම් ඉතා වැදගත් වේ.

එමෙන්ම, සාදීගේ සරල ජීවිතය පිළිබඳ අදහස් ද අද සමාජයට වැදගත් වේ. ඔහු අධික ලෝභය සහ භෞතිකවාදය පිළිබඳව අවවාද කරමින්, සන්සුන් සහ සමාන්‍ය ජීවිතයක් ජීවත් වීමට උත්සාහ කළ යුතු බව පෙන්වා දෙයි. අද ලෝකයේ, ආර්ථික තරඟය සහ ලෞකික සැප සෙවීම වැඩි වී ඇති අතර, සාදීගේ මෙම අදහස් මානසික සන්සුන්භාවයට උපකාරී වේ.

සාදි ගේ කෘති අතීතයට පමණක් සීමා නොවී, අද ලෝකයටද මග පෙන්වන ජීවන්ත මාර්ගෝපදේශයක රහස ඔහුගේ පොත් පිටු අතර  වේ. ඔහුගේ මනුෂ්‍යත්වය, ආචාරධර්ම, නායකත්වය සහ සම්බන්ධතා පිළිබඳ අදහස් 21 වන ශතවර්ෂයේදීද ඉතා වැදගත් වේ. 

මෙම කෘති නැවත  නැවතත් කියවා ඒවා අපගේ ජීවිතයට අදාළ කරගන්නේ නම්, අපට සාමකාමී, යුක්තිසහගත සහ කරුණාවන්ත ලෝකයක් ගොඩනගා ගැනීමට හැකි මානසිකත්වය ක් ඇතිවීම නිසැකය. සාදි ගේ කාව්‍යයන් හා අනෙකුත් සාහිත්‍ය කටයුතු ලෝක සාහිත්‍යයේ ඉහළ තැනක වැජඹෙන බවට ද, ඔහුගේ උදාර සිතුවිලි මානුෂීය හැඟීම් හා කථිකත්වය සකල මානව වර්ගයාට ම බලපා ඇති බව ට ද ප්‍රශ්නයක් නැත. එමෙන්ම මෙම විශිෂ්ට චින්තකයා ගේ හා කවියා ගේ නෛසර්ගික ගුණාංග පර්සියානු සාහිත්‍යයේ පුළුල් බිමක ට ද, ඉරානිය මෙන් ම ඉරානිය නොවන කවීන් හා ලේඛකයින්ගේ සාහිත්‍ය කටයුතු වලට ද බලපෑ ඇති බැව් නිසැකය. ලොව මුළුල්ලේ සෑම යුගයක දි ම අමරණීය වන පුද්ගලයින් ගේ නම් අතර ඔහු ගේ නම ද නොමැකෙන අකුරින් ලියවී ඇත...

ආත්ම සංවර්ධනය උදෙසා ආත්මීය අවබෝධය

 ආත්ම සංවර්ධනය උදෙසා ආත්මීය අවබෝධය  -     Self Recognition for Self Improvement 

සෑම මිනිසෙකු ම දැනුවත් ව හෝ නොදැනුවත් ව ඔහුගේ අවසන් අරමුණ කරගන්නේ ආත්මය ජය ගැනුම නොහොත් ඉහළම පිරිපුන් බව සාක්ෂාත් කර ගැනීමයි. කෙසේ වෙතත් මෙය සරල කටයුත්තක් නොවේ. ඒ සඳහා මුලින් ම යමෙකු තමන් පිළිබඳ ව අවබෝධයක් ලබා ගැනීම ත්, ඊළඟට තම සාමාර්ථයන් සහ හැකියාවන් දියුණු කර ගැනීම ත් අවසානයේ යුක්ත ඉලක්කය කෙරෙහි යොමුවීමත් අවශ්‍ය වන්නේය. 

මේ ශ්‍රේෂ්ඨ අරමුණ සාක්ෂාත් කර ගැනීමෙහි  ලා මිනිසුන්ට මග පෙන්වීම්  , දිව්‍යමය වක්ත්‍රිවරුන් සහ ධාර්මික සංශෝධකයින් විසින් භාරගනු ලැබ ඇත. " ආත්ම සංවර්ධනය උදෙසා ආත්මීය අවබෝධය"  ( Self - Recognition for Self Improvement) ශුද්ධ වූ කුර්ආනයේ ඉගැන්වීම් පාදක කරගෙන ආත්මීය අවබෝධය ට මග එළි දක්වන ග්‍රන්ථයක ප්‍රස්තුතයයි. 

මිනිසා විවිධ ආකාරයෙන් විවිධ විද්‍යාත්මක ශාඛාවන් හි ගවේෂණය ට බඳුන් වේ. මනෝ විද්‍යාව, සමාජ විද්‍යාව, ඉතිහාසය, ආචාර ධර්ම විද්‍යාව, වෛද්‍ය විද්‍යාව, මෙන්ම ජීව විද්‍යාව ද මිනිසා පිළිබඳ විශේෂිත දෘෂ්ටියකින් ක්‍රියාත්මක විද්‍යාත්මක ශාඛාවන් ය. ප්‍රස්තුත ග්‍රන්ථය මිනිසා වනාහි පිරිපුන් වන බව සාක්ෂාත් කර ගත හැකි ජීවියෙකු ය යන අදහස මත ඔහුගේ  ස්වභාවය විශ්ලේෂණය කරන්නකි.  අප විසින් මෙහිදී පිරිපුන් බවේ අත්‍යන්ත ආකාරය සහ ඒ කරා ළඟා විය හැකි අන්දම සම්බන්ධ කර ගැනීම යෙහෙකිය. 

මෙහිදී අපගේ උත්සාහය වන්නේ  පිරිපුන් බව සහ සෞභාග්‍යය සාක්ෂාත් කර ගනු වස් අපගේ අභ්‍යන්තරික සාමාර්ථය න් සහ බාහිර පහසුකම් වලින් ප්‍රමාණාත්මක ව මෙන්ම ගුණාත්මක ව ද වැඩි ප්‍රයෝජනයක් ලබා ගැනීමේ මාර්ගය වටහා ගැනීමයි.

ඒ සඳහා අපට අපගේම පැවැත්ම පරාවර්තනය කොට දැකීමට ත්, ප්‍රධාන අරමුණු කරා අප මෙහෙයවීම ට ත්, ඒවා සාක්ෂාත් කර ගැනීමට ත්, අපගේ ස්වභාවයෙන් මූලිකාංග සොයා ගැනීමට ත්, අප එකිනෙකා එකමුතු කරන්නාවූ මෙන්ම ප්‍රගතිය සහ සංවර්ධනය කරා යන ගමනේදී අප සන්නද්ධ කරන්නා වූ ත් පරමොත්කෘෂ්ට මානව නිදානය න් සහ සම්බන්ධතාවයන් සදහා වන ප්‍රවණතාවන් වටහා ගැනීමට ත් සිදුවේ. දෙවියන්ගේ කැමැත්ත අනුව අප විසින් අපගේ ත් අන් අයගේ ත් සංවර්ධනය සඳහා පියවරක් ගනු ලැබේ. 

මෙනයින් සාකච්ඡාවට ලක්වන ප්‍රස්තුතය වන්නේ පිරිපුන් බව සාක්ෂාත් කරගත හැකි ජීවියෙකු වශයෙන් දැක්වෙන මිනිසා ය. ඉලක්කය වන්නේ සැබෑ පිරිපුන් බවත්, ඒ සදහා වන මාර්ගයත් හඳුනා ගැනීමයි. ඒ කරා ළඟා වීමේ විධික්‍රමය වන්නේ අප තුළ සැඟවුණු පිරිපුන් බව කෙරෙහි වන ආශාව හා නැඹුරුව න්, ඒ සඳහා මග පාදා දෙන මුලිකාංගයන් විශ්ලේෂණය කිරීමත්ය. මෙම කරුණු  වටා භ්‍රමණය වීම සඳහා සාරධර්මිය අවබෝධයක් සහ සරල තර්කාන්විත පහදාදිම් වලින් සෑහිමට පත් වන්නට ත්, නොදන්නා දෙය දන්නා වඩාත් ම සහ නිශ්චිත දෙයින් සොයා ගැනීම ට ත්, අවශ්‍ය වූ විටෙක සංකීර්ණ වුත්, යුක්ති සහගත වුත්, ඓතිහාසික පහදාදීම කෙරෙහි යොමුවීමටත් අපි උත්සාහ කරමු. 

 ආත්මීය අවබෝධය පිළිබඳ අවශ්‍යතාවය

ස්වාභාවයෙන් ම  ආත්මාර්ථය ට යොමු වන්නා වූ ජීවියෙකු ට ආත්මීය අවබෝධය පිළිබඳ ව චිත්තාපර වීම ත්, ඔහුගේ පිරිපුන් බවේ මූලිකාංග සහ ඊට ළඟා විය හැකි මාර්ග අවබෝධ කරගැනීමට උත්සාහ දැරීමත් ස්වාභාවික වේ. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් ආත්මීය අවබෝධය පිළිබඳ අවශ්‍යතාවය වටහා ගැනීම සඳහා සංකීර්ණ තර්කාන්විත සහ අත්තනෝමතික හේතු මුල අවශ්‍ය නොවේ. මේ කාරණය සඳහා මෙම සත්‍යය අමතක කර දැකීම සහ කවර ආකාරයකින් වුව මිනිසා පිරිපුන් බවට හා සෞභාග්‍යය ට බල නොපාන කරුණු වල ගැලීම අස්වාභාවික වන අතර එය නොමග යවන සුළු ද වේ.

එමෙන්ම මෙම කරුණු පිටුපස ඇති තර්කය සොයා ගත යුතු අතර එමගින් නියම බව සහ ගැලවීම ස්ථාපනය කළ හැකි මාර්ග අවබෝධ කර ගත යුතුය. ප්‍රධාන වශයෙන් ම සෑම මානව ප්‍රයත්නයක් ම එය විද්‍යාත්මක හෝ වේවා ප්‍රායෝගික හෝ වේවා ක්‍රියාත්මක කෙරෙනුයේ මිනිසාගේ සතුට, උනන්දුව සහ වාසිය පමණයි. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් මිනිසාගේ ඇරැඹුම, අවසානය, ඔහුට ළඟා විය හැකි පිරිපුන් බව ආදී වශයෙන් වන අවබෝධය අන් සෑම කරුණකට ම වඩා ප්‍රමුඛ වේ. මිනිසාගේ යථා ස්වභාවය අවබෝධ කර ගැනීමකින් තොරව ඔහුගේ සැබෑ අගය තේරුම් කර ගැනීමකින්  තොරව කෙරෙන සියලු සාකච්ඡා සහ ප්‍රයත්නයන් පුහු හා පදනම් විරහිත වේ

ශුද්ධ වු කුර්ආනය ආත්මීය අවබෝධය ට උත්සාහ නොදරන්නවුත්, තමන් තුළින් දිව්‍යමය සංකේතයන් නොදකින්නා වුත් අයට අවවාද කර ඇත. ගවේශනයක් නොමැතිව අර්ථවත් අයුරින් ජීවත් නොවී ආත්ම සංවර්ධනය සහ ආත්ම අවබෝධය ළඟා කර ගත යුතු බැව් නබි තුමා ද පවසා  ඇත. 

 "තමන් අවබෝධ කරගන්නා කවරෙකු වුව තමන්ගේ ස්වාමියා පිළිබඳ ව වටහා ගන්නන් වෙයි" 

මේ සම්බන්ධයෙන් විවිධ සන්ධර්භයන් සහිත නොයෙක් කියමන් ඉමාම් අලි තුමා නන් තම ග්‍රන්ථ තුළින් එළි දක්වා ඇත. " ආත්මීය අවබෝධය අන් සියලුම අවබෝධයන් ට වඩා මුලික වන්නේමය" යමෙකු තමන් අහිමි වී ඇති විටෙක  එනම් තම අනන්‍යතාවය සහ හරය අහිමි වී ඇති විටෙක එය නොසොයන් නේ නම් පුදුම වෙමි". ඉමාම් අලි තුමා විසින් මෙසේ ද පවසා ඇතැයි කියැවේ. " මිනිසා දැනුමෙන් මුහුකුරා යන වාරයක් වාරයක් පාසා ඔහු වඩා වඩාත් තමන් උදෙසා උත්සාහ කර ගන්නා අතර, උගතෙකු වන්නට ත් වරදින් තොර වන්නට ත් ප්‍රයන්ත දරයි. 

මිනිසාගේ ජීවිතය තුළ පවතින අභ්‍යන්තර ලෝකය සහ පිටත ලෝකය අතර සම්බන්ධය ඉතා සංකීර්ණ වුවත් අත්‍යවශ්‍ය එකකි. බාහිර ලෝකයේ සිදුවන දේවල් මිනිසාගේ අභ්‍යන්තර සිතුවිලි, හැඟීම් සහ තීරණ මත බලපාන අතර, එම අභ්‍යන්තර තත්ත්වය නැවතත් බාහිර ක්‍රියාකාරකම් හැඩගස්වයි.

එබැවින්, තමන් තුළ ඇති අවුල්, අවිස්සාව සහ අසමතුලිතතාවය නිවැරදි නොකරන තෙක් බාහිර ලෝකය තුළ සත්‍ය සන්සුන් භාවයක් සොයා ගැනීම අපහසුය. ආත්මීය අවබෝධය මෙහිදී කාර්යභාරය වන්නේ, මෙම දෙලෝකයන් අතර සමාන්‍යභාවයක් සහ සම්මතයක් ඇති කිරීමයි.

ආත්මීය අවබෝධයක් නොමැතිව තැබෙන අරමුණු බොහෝ විට තාවකාලික, මතුපිට සහ අන් අය විසින් බලපාන ලද දේවල් වේ. එවැනි අරමුණු සාක්ෂාත් කර ගත්තද, මිනිසාට සම්පූර්ණ සතුටක් හෝ සන්සුන්භාවයක් නොලැබේ.

නමුත්, තමන්ව හොඳින් හඳුනා ගත් පුද්ගලයෙකුගේ අරමුණු පැහැදිලි, අර්ථවත් සහ ස්ථාවර වේ. එවැනි පුද්ගලයා ජීවිතයේ දුෂ්කරතා හමුවේ පවා තම දිශාව අහිමි කර නොගනී. ඒ නිසා ආත්මීය අවබෝධය ජීවිතයේ “මාර්ග සිතියමක්” ලෙස ක්‍රියා කරයි.

ආත්ම අවබෝධය තුළින් මිනිසාගේ සදාචාරික හැසිරීම ස්වයංක්‍රීයව වර්ධනය වේ. ඔහු තම ක්‍රියාවන් පිළිබඳ වගකීම භාර ගනිමින්, අන් අයට හා සමාජයට යහපත් ආකාරයෙන් හැසිරීමට උත්සාහ කරයි.මෙවන් තත්ත්වයක් තුළ, නීති සහ නියමයන් පමණක් නොව, අභ්‍යන්තර හෘද සාක්ෂියද මිනිසාගේ ක්‍රියාවන් පාලනය කරයි. එය සත්‍ය වශයෙන්ම ආත්මීය සංවර්ධනයේ ප්‍රතිඵලයක් වේ.

ජීවිතයේ අභියෝග සහ දුෂ්කරතා බොහෝ දෙනා විසින් වැළැක්විය යුතු දෙයක් ලෙස දක්නට ලැබුණද, ඒවා ආත්මීය වර්ධනය සඳහා අවස්ථා ලෙස දක්නට ලැබිය යුතුය.

අභියෝග හරහා මිනිසා තම දුර්වලතා හඳුනා ගනිමින්, තම ශක්ති වර්ධනය කර ගනී. එමඟින් ඔහු තවදුරටත් පිරිපුන්භාවයට ළඟා වීමට හැකියාව ලබයි. ඒ නිසා, දුෂ්කරතා යනු අර්ථවත් ජීවිතයක අත්‍යවශ්‍ය කොටසකි

ආත්මීය අවබෝධය වනාහි මානව ජීවයා මානවීය පිරිපුන් භාවය සාක්ෂාත් කර ගැනීමෙ හි වාසනාව හා හැකියාව සතු කරගෙන ඇත්තේය යන පදනමින් මිනිසා තමන්වම අවබෝධ කර ගැනීම යි. ඒ අයුරින් ම සාර්ධර්මීය පරිණාමය මැද සාක්ෂාත් කර ගන්නා ලද හා මිනිසා ස්වකීය සත්‍යය විවෘත ලෙස නිරීක්ෂණය කරන පිරිපුන් විචාරාත්මක දැනුමක් අප බඳුන් කර නොගන්නේ මේ වනාහි ආත්මීය කුළු ගැන්වීමේ ප්‍රතිඵලයක් මිස එහි ප්‍රාථමිකයන් නොවන බැවිනි.

ආත්මීය අවබෝධය යනු මිනිසාගේ ජීවිතයේ මූලිකම පදනමකි. එය ඔහුට තමන්ව හඳුනා ගැනීමට, ජීවිතයේ අරමුණ සොයා ගැනීමට සහ පිරිපුන්භාවයට ළඟා වීමට මග පෙන්වයි.මෙම ගමන තුළ, මිනිසා තමන් තුළ සැඟවී ඇති ශක්තිය, වටිනාකම සහ සත්‍යය හඳුනා ගනී. අවසානයේදී, ආත්මීය අවබෝධය මගින් ලැබෙන්නේ සාර්ථක ජීවිතයක් පමණක් නොව, අර්ථවත් හා සම්පූර්ණ ජීවිතයකි. නිවන ඇත්තේ එතැනය.

 ෂිෆානි zසමා

මුලාශ්‍ර 

මුහම්මද් තාකි මිස්බාහ් යස්ඩ්

පර්සියාවේ බුමුතුරුණු කර්මාන්තය

 පර්සියාවේ බුමුතුරුණු කර්මාන්තය  - Carpet Industry in Persia 

ශතවර්ෂ ගණනාවක් තිස්සේ පර්සියානු කලාව ගැන ලෝකයා දැන සිටියේ එරට පලස් මගින්ය. අද දක්වා ම සේද හා ලෝම පලස් විවීමේ ප්‍රධාන රට ලෙස ඉදිරියෙන් සිටින්නේ ඉරානය යි. එරටට විදේශ විනිමය උපයා දෙන තෙල් නොවන භාණ්ඩ වලින් බුමුතුරුණු කර්මාන්තය ප්‍රධාන පෙළේ කර්මාන්තයකි. 

ආසියාතික සංචාරක ගෝත්‍රිකයන් මුලින්ම බිම අතුරන බුමුතුරුණු නිර්මාණය කළ බැව් සැළකේ. ඔවුනට දැඩි දුහුවිලි සහිත කර්කශ සහ සීතල ගෙබිම් වල අවහිරතාවය න් මග හරවා ගැනීම සඳහා මෙවැන්නක් අවශ්‍ය වීම එයට හේතුවයි. ලෝම හා රෙදි කැබලි එකට ගොතා සකස් කරන ලද ඇතිරිලි මෙම ප්‍රශ්නය ට පිළියමක් විය. දැනට පාවිච්චි කරන පලස් වල ආරම්භය ලෙස සලකනු ලබන්නේ මෙයයි. 

මුල් කාලයේ සිටම වෙළඳ භාණ්ඩයක් ලෙස පලස් වලට ප්‍රධාන ස්ථානයක් ලැබී තිබුණි. විශේෂයෙන් ම පර්සියානු පලස් අලංකාරයෙන් හා ප්‍රමිතියෙන් අනෙක් සියලු පලස් වලට වඩා ඉදිරියෙන් ම ප්‍රකට ව පැවතුනි.මෙතෙක් සොයාගෙන ඇති  ඓතිහාසික  තොරතුරු අනුව ඉරානයේ පලස් විවීම ආකිමිනිඩ් කාල වකවානුවේ එනම් 2500 කට ඉහත දී පටන් ම ආරම්භ ව ඇත. 

පර්සියානු බුමුතුරුණු ගැන ග්‍රීක හා රෝම ඉතිහාස වල ද තොරතුරු රැසක් සඳහන් ව ඇත. මුල් කාලයේ පර්සියානු අධිරාජ්‍යයේ පිහිටි ලිඩ් හි අගනුවර වූ දැනට තුර්කියේ සර්ද් හි බුමුතුරුණු කම්හලක් තිබූ බැව් කිහිප වරක් ම ඉරානය ට පැමිණ ඇති සෙනෆොන්  ( Xenophon) නම් ඉතිහාසවේදියා අන් නබාස් නම් තම සුප්‍රකට කෘතියේ සඳහන් කරයි. 

පුරා විද්‍යාත්මක සොයා ගැනීම් මගින් මේ කරුණු තව දුරටත් සනාථ වේ. ආකිමිනිඩී රාජ වංශය ට අයත් විචිත්‍ර පලස් හා බුමුතුරුණු මධ්‍යම සර්බියාවෙන් සොයා ගනු ලැබ ඇත.දැඩි ශීත දේශගුණය නිසා ඒවා ඉතා හොදින් ආරක්ෂා වී තිබුණි. ඒවායේ ඇති අශ්වාරෝහක රූප හා ඔවුන්ගේ විශේෂිත තොප්පි වලින් පෙන්නුම් කරන්නේ ඒවා පර්සියානු පලස් බවයි. ඒවායෙහි කෙළවර වල පෙනෙන්න ට ඇති අත්තටු සහිත සත්වයින් පර්සිපෝලිස් නටබුන් සිහි ගන්වයි. 

සසානියානු යුගයේ එනම් ක්‍රී ව 6 වන හා 7 වන සියවසේ ජාත්‍යන්තර වශයෙන් ප්‍රකට වූ පලස් කර්මාන්තය ක් ඉරානයේ තිබූ බව එහි පුරාණ වාර්තා වලින් පෙනේ. එකල රජ මාලිගා වල හා ප්‍රභූ වරුන්ගේ නිවෙස් වටා විසිර තිබූ පලස් රන් රිදී මිශ්‍රිතව ගෙත්තම් කර තිබූ අතර මුතු හා මරකත මැණික් වලින් සරසා තිබිණි. ඊට පෙර තිබූ ගෙත්තම් තිර මෙන් නොව එම කාලයේ කුළුණු වලට යොදන බුමුතුරුණු නිර්මාණය කිරීම එකල බහුල වශයෙන් තිබූ බව පෙනේ. 

සසානියානු යුගයේ තනන ලද සුප්‍රකට හා අලංකාර බුමුතුරුණු පිලිබද ව අරාබි ලියකියවිලි වල සඳහන් වේ. ටෙසිපෝන් ගේ මාලිගයේ විශාල රැස්වීම් ශාලාවේ එය අතුරා තිබූ අතර ශීත කාලයේ බුමුතුරුණු ලෙස ද එය හැඳින්විණි. එහි අලංකාර උද්‍යානයක පින්තූරයක් ගොතා තිබූ නිසා ශීත කාලයේ දී රජු ට වසන්තයේ සුවය විඳින්න ට හැකි විය. මෙම බුමුතුරුණු නිර්මාණය කීර්ම සඳහා තෝරා ගන්නා ලද්දේ ඉතා වටිනා මෙන්ම අනර්ඝ දේවල් ය. රත්රන්, රිදී, හා මැණික් ආදිය මේ සඳහා යොදා ගන්නා ලද අතර බුමුතුරුණු වල ප්‍රමාණය අඩි 84 ( මීටර 25.65) පමණ විය. 

ඉස්ලාමයේ ආගමනයත් සමඟ ම සුඛෝපභෝගී භාණ්ඩයක් ලෙස පැවති බුමුතුරුණු ක්‍රියාකාරී ජීවිතයේ අත්‍යවශ්‍ය භාණ්ඩයක් ලෙස සලකන්නට විය. එදා සිට අද දක්වා ම බුමුතුරුණු මස්ජීඩ් වල එළා ඇත. සිලූ සහ නැමදුම් පලස් විශාල වශයෙන් නිෂ්පාදනය කරන ලද්දේ මේ කාලයේ දීය. සිලු ( Zilu) යනු කෙළවරව ල කුෆී ශෛලිය අරාබි අක්ෂර අලංකාර සටහන් කරන ලද මැහුම් සහිත ව විශේෂයෙන් ම මස්ජිද වල එලන බුමුතුරුණු ය.

පිරිසිදු පර්සියානු රාජ වංශයක් වන සෆාවි රජ  වංශය පර්සියානු කලාවේ නවෝදයක් ඇති කිරීමට සමත් වූහ. ෂා  තහ්මසබි පාලන සමයේදී සැරසිලි කලාව එහි උච්චස්ථානයට පත් වූ අතර විවිධ බුමුතුරුණු තේමාවන් ඉදිරිපත් විය. මෙම කාලයේ සිටම බුමුතුරුණු තුනක් ඉතා ප්‍රසිද්ධ විය. මිලාන් හි මහා දඩයක්කාර බුමුතුරුණු, අර්දබිල් බුමුතුරුණු ව,  වියානාහි පට දඩයක්කාර බුමුතුරුණු ව( මෙය කලක් මහා පීටර් රජුට අයත් විය) එම බුමුතුරුණු යි. 

බුමුතුරුණු වල අලංකාර හැඩය, ඒවායේ මෝස්තර විවිධාකාරය නිසා ඒවා වර්ග කිරීම ඉතාම දුෂ්කර කටයුත්තක් විය. බොහෝ පර්සියානු බුමුතුරුණු වල ට ආකෘති වූයේ 15 වන සියවසේ ග්‍රන්ථවල පිටකවර, පදක්කම්, කඩුක්කම් ආදිය ත් ගෘහ නිර්මාණය ආශිත්‍ර අලංකාර හා අරබෙස්ක්යු මෝස්තර හා ආකෘති න් ය. 

පදක්කම් ආකෘතියේ බුමුතුරුණු වලට වයඹ දිග පර්සියාව ප්‍රසිද්ධ විය. එහි විශාල කේන්ද්‍රීය රටාවක් විය. වෙනත් ශාක ආකෘති න් රාශියක් ද විය. ප්‍රධාන පෙළේ යුගවල තිබූ බුමුතුරුණු වලට පොදු වූ වතු තේමාව වර්ධනය වීමට මුල්වුයේ මේ ශෛල්‍ය ය.

තවත් වර්ගයක් නම් ෂා අබ්බාස් නොහොත් මල් බඳුන් පලස් ය. ඒවායේ කඩින් කඩ මල් බඳුන් ගොතා ඇත. මෙම මෝස්තරය මුලින්ම කෙර්මාන් හි හදුන්වා දෙන ලද අතර පසුව ෂා අබ්බාස් විසින් තම මාලිගා සඳහා තෝරා ගන්නා ලදි. 

පොලෝනයිස්  බුමුතුරුණු නමින් හඳුන්වන ඉතාමත් වෙනස් ආකාරයේ බුමුතුරුණු විශේෂයක් ද ෂා අබ්බාස් කාලයේ දි හදුන්වා දෙනු ලැබීය. තදින් හැඟීම් දනවන වර්ණ මේවා සඳහා උපයෝගී කරගන්නා අතර ලෝහ මත කැටයම් කළාක් මෙන් දිස්වෙන මල් බඳුන් සහිත කලාත්මක නව සුන්දරත්වයක් එහි දක්නට ලැබිණි. 

ඉස්ෆහාන් නමින් හඳුන්වනු ලබන තවත් ප්‍රසිද්ධ බුමුතුරුණු විශේෂයක් ඇත. ඒවා යේ හැකිලෙන රේන්ද කලාව, නෙළුම් මල් මෝස්තර හා දෙළුම් වර්ණය යනාදී ය සැලකිය යුතු කරුණු ය. 

හැඩය මෙන්ම තාක්ෂණයෙන් ද පලස් විවීම එකිනෙකා ට වෙනස් වේ. මූලික රටාව දිග අතට වැටුනු නූල් වලින් ද, හරස් වියුමකින් ද යුක්තය. මෙහි මතුපිට දළ රාමුව ඕනෑම අයුරකින් සාවිකරගන්න ට හැකිය. විවිමේ දී  ප්‍රධාන තාක්ෂණ දෙකක් ඇත. එකක් නම් පුරාණ තිරය ආකෘතියෙන් නිම කරනු ලබන සමතලා වූ බිම ඇතිරිල්ල සහ දෙවැන්න බුමුතුරුණු වලට යොදා ගනු ලබන ගැට තාක්ෂණය යි. ගැට ක්‍රමයේ දී විවිධ ගෙතුම් විශේෂයන් තිබේ. දිග වියුම් කෙඳි වටා කුඩා නූල් කැබලි වලින් ගැට සැකසීම එක් ක්‍රමයක් . මෙයින් කෙළවර දෙකම මතුපිට එක හා සමාන ව නෙරා සිටි. 

මෙහිදී තනි නූල් වශයෙන් ද, නූල් දෙක බැගින් ද කෙඳි ගැට ගසනු ලැබේ.ෂෙහ්නා හෙවත් පර්සියානු ගැට ගසා ගත් කල එය වඩාත් ඔපවත් මතුපිටක් ලබා දෙයි. මේවා තුර්කිය ගැට, පර්සියානු ගැට යනාදි නම් වලින් හැඳින්වේ. මෝස්තරය ට අමතර වශයෙන් හොද බුමුතුරුණු වක තත්ත්වය තීරණය කරන්නේ ඒ සඳහා යොදා ගන්නා ද්‍රව්‍යයන් ගේ ගුණත්වය මතය. එම ගුණත්වය සාධක ගණනාවක් මත රදා පවති. 

දිගට හා හරහට යොදන රැලි සහිත හා දික් නූල් සඳහා පට, කපු, ලෝම හා සේද යොදා ගත හැකිය. එහෙත් සේද නූල් ඉතාමත් යෝග්‍ය ය. සේද වර්ග දෙසීයක් පමණ ඇත. 

නූල් වලට පාට යොදන ඩයි වර්ග බුමුතුරුණු නිෂ්පාදන යෙහි අවශ්‍ය කරන තවත් වැදගත් යෙදවුමකී. ශාක වලින් සහ කෘමින් ගෙන් ලබා ගන්නා ස්වාභාවික ඩයි වර්ග පර්සියානුවන් විසින් පමණක් යොදා ගනු ලැබේ. අද වුණත් කෘතිම රසායනික ඩයි වර්ග වලට එතරම් දිරි දීමක් නොකෙරේ. ශත වර්ෂ ගණනාවක් තිස්සේ පර්සියානු බුමුතුරුණු ඒවයේ වර්ණ සහ වර්ණ ගැලපීම අතින් ඉතා ප්‍රසිද්ධ ය. 

" පර්සියාවේ දී ඔබට ඉතා හොද බුමුතුරුණු ලබා ගත හැකිය. ඒවා ලෝකයේ ම හොදම ඒවා වන අතර අගනා අන්දමට වර්ණවත් කොට ඇත. වැස්සෙන්, වයින් වලින් හෝ විනාකිරි වලින් පැල්ලම් නොසිටින අයුරින් ඒවයෙ සංයෝග යොදා ඇත . " යුරෝපීය ජාතික යෙකු වරක් පැවසීය. 

මේ සදහා සීමිත ඩයි සංඛ්‍යාවක් යොදා ගනු ලැබේ.නිල්පාට සදහා සැමවිටම යොදා ගාන්නේ නිල් අවරිය ( Indigo) යි. මදටි වැල් සහ කොච්චි නිල් කෘමීන් ආදියෙන් රතු වර්ණය ද, දෙළුම් පොතු, නවහන්දි පට්ට, මිටි ඕක්, කුංකුම සහ අරංකහ ආදියෙන් කහ වර්ණය ද ලබා ගන්නා ලදී. මීට සෙවනැලි වර්ණ ද යොදා ගැනුණි. මේ සඳහා බැටළු කිරෙන් මදටිය දැඩි ලෙස තම්බා ගන්නා ලදී. 

මෙම මූලික වර්ණය ඩයි සංයෝග කර වෙනත් වර්ණ සාදා ගන්නා ලදී. රසායනික වර්ණක වර්ග වැඩි කලක් තබා ගත නොහැකි නිසා ත් ඒවා ඉතා ඉක්මනින් දුර්වර්ණ වන නිසාත් රසායනික ඩයි වර්ග යෙදීම උනන්දු නොකෙරේ. 

වසර සිය ගණනකට පෙර වියූ ආකාරයට ම හස්ත කර්මාන්ත ලෙස වියන බුමුතුරුණු අද ද ඉරානයේ වියනු ලැබේ. බුමුතුරුණු විවීම අද ද එහි මූලික ගෘහ කර්මාන්තයකි.කෂාන්,නයින්, ඉස්ෆහාන්, කොම්, මෂ්හද්, කොරෝසාන්, යන පළාත් වල හා කුර්දිස්තාන්, හමාදාන්,සංජාන්, යස්ද්, කෙර්මාන්, සිස්ථාන්, බලුචිස්ථාන්, නැගෙනහිර අසර්බයිජාන් යන ස්ථානවල ප්‍රධාන වශයෙන් මෙම කර්මාන්තය සිදු කෙරුන ද පොදුවේ මෙම කර්මාන්තය රට පුරා ම ප්‍රචලිතය. ඍජු ව සහ වක්‍ර ව ලක්ෂ 30 වඩා වැඩි ජනතාවක් මෙම කර්මාන්තයේ නියැලී සිටිති

ලෝක විද්‍යාව හා තාක්ෂණයේ සංවර්ධනය සඳහා ඉරානයේ උරුමය

 ලෝක විද්‍යාව හා තාක්ෂණයේ සංවර්ධනය සඳහා ඉරානයේ උරුමය  - Iran's legacy for Development of world Science and Technology 

ඉරානය නොහොත් පුරාතන පර්සියාව ලෝක විද්‍යාව හා තාක්ෂණයේ සංවර්ධනයට ඉතා වැදගත් දායකත්වයක් ලබාදුන් රටකි. පුරාතන කාලයේ සිට නූතන යුගය දක්වා එහි විද්‍යාඥයන් සහ පර්යේෂකයන් ලෝක දැනුමට විශාල බලපෑමක් කර ඇත. ඉරානයේ විද්‍යාත්මක උරුමය පුරාතන ගණිතය සහ වෛද්‍ය විද්‍යාවෙන් ආරම්භ වී නූතන තාක්ෂණය දක්වා පැතිරී ඇත. මෙම දායකත්වය ලෝක විද්‍යා දියුණුවට වැදගත් පදනමක් සපයයි.

 පුරාතන හා මධ්‍යකාලීන දායකත්වය 

ඉස්ලාමීය ස්වර්ණ යුගයේදී ඉරානය විද්‍යාත්මක දැනුමේ ප්‍රධාන මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස පවතින ලදී. එම කාලයේ විශිෂ්ට විද්‍යාඥයන් කිහිප දෙනෙකු ලෝක විද්‍යා ඉතිහාසය සදහටම වෙනස් කළහ. ඒ අතරින් අල්-ඛවාරිස්මි ගණිතයේ “අල්ජීබ්‍රා” (algebra) ක්ෂේත්‍රය සංවර්ධනය කරමින් නව ගණිත ක්‍රම වේදයක් හඳුන්වා දුන්නේය. “Algorithm” යන වචනයද ඔහුගේ නාමයෙන් උත්පන්න වීම ඔහුගේ දායකත්වයේ විශාලත්වය පෙන්වයි. 

ඔහුගේ කෘති යුරෝපීය විද්‍යා සංවර්ධනයටද බලවත් බලපෑමක් කළේය.තවත් ප්‍රධාන විද්‍යාඥයෙකු වූ ඉබ්න් සීනා (Avicenna) වෛද්‍ය විද්‍යාව හා දර්ශනයේ විශිෂ්ට පඬිවරයෙකි. ඔහුගේ “The Canon of Medicine” නම් කෘතිය සියවස් ගණනාවක් පුරා යුරෝපය හා ඉස්ලාමීය ලෝකය තුළ ප්‍රධාන වෛද්‍ය පාඨපොතක් ලෙස භාවිතා විය. ඔහු විද්‍යාත්මක චින්තනය හා පර්යේෂණ ක්‍රමවේදය දියුණු කිරීමටද විශාල දායකත්වයක් ලබාදුන්නේය.

 නූතන විද්‍යාත්මක ජයග්‍රහණ 

20 වන සහ 21 වන සියවස්වලද ඉරාන සම්භවයක් ඇති විද්‍යාඥයන් ලෝක විද්‍යාවට වැදගත් දායකත්වයක් ලබාදී ඇත. අලි ජවාන් විසින් 1960 දී පළමු ගෑස් ලේසර් නිර්මාණය කරමින් නව තාක්ෂණික යුගයක ආරම්භයට මූලිකත්වය ලබාදුන්නේය. එය අද දින ලේසර් තාක්ෂණය, සන්නිවේදන පද්ධති සහ වෛද්‍ය උපකරණ සඳහා අත්‍යවශ්‍ය වේ. ලොට්ෆි සදාහ් විසින් “Fuzzy Set Theory” හඳුන්වා දීම කෘත්‍රිම බුද්ධිය (AI) සහ නවීන තීරණ ගැනීමේ පද්ධති සඳහා විශාල විප්ලවයක් ඇති කළේය.එසේම ටොෆි මුසීවැන්ඩ් විසින් කෘත්‍රිම හෘද පද්ධතියක් නිර්මාණය කර වෛද්‍ය තාක්ෂණය ඉදිරියට ගෙන ගියේය.

මේවාට අමතරව ඉරාන විද්‍යාඥයන් භෞතික විද්‍යාව, ජෛව වෛද්‍ය විද්‍යාව, ඉංජිනේරු විද්‍යාව සහ නැනෝ තාක්ෂණය වැනි ක්ෂේත්‍රවලද විශාල දායකත්වයක් ලබාදී ඇත.වර්තමානයේ ඉරානය නැනෝ තාක්ෂණය, ජෛව තාක්ෂණය, රොබෝටිකා සහ කෘත්‍රිම බුද්ධිය (AI) වැනි උසස් තාක්ෂණ ක්ෂේත්‍රවල වේගයෙන් සංවර්ධනය වෙමින් පවතී. විශේෂයෙන් නැනෝ විද්‍යාව සහ වෛද්‍ය පර්යේෂණ ක්ෂේත්‍රවල ඉරානය ලෝකයේ ඉදිරියෙන් සිටින රටවල් අතර එකක් ලෙස සැලකේ.

21 වන සියවසේ ලෝකයේ තාක්ෂණික ප්‍රගතිය ඉතා වේගයෙන් ඉදිරියට යමින් පවතී. මෙම පරිසරය තුළ, ඉරානය  විවිධ අභියෝග සහ සීමාවන් තිබියදීත්, නවීන විද්‍යා හා තාක්ෂණ ක්ෂේත්‍රවල ඉහළ  ජයග්‍රහණ ලබාගත් රටක් ලෙස පෙනී යයි. කෘතිම බුද්ධිය, නැනෝ තාක්ෂණය,අභ්‍යවකාශ තාක්ෂණය සහ වෛද්‍ය විද්‍යාව වැනි ක්ෂේත්‍රවල එය විශේෂයෙන් ඉදිරියෙන් සිටී.

අද ලෝකයේ රටවල් බොහෝවිට විද්‍යාත්මක හා තාක්ෂණික සංවර්ධනය සඳහා ජාත්‍යන්තර සහයෝගීතාව, ආයෝජන සහ උසස් තාක්ෂණ ආනයනය මත පදනම් වේ. එහෙත් දිගු කාලයක් ජාත්‍යන්තර ආර්ථික හා දේශපාලන සම්භාධලවලට ලක්ව සිටින ඉරානය, එවැනි සීමාවන් මැද පවා සාර්ථකව තාක්ෂණික සංවර්ධනයක් සිදු කළ විශේෂ රටක් ලෙස හඳුනාගත හැක. 

ඉරානය  වසර 40කට වැඩි කාලයක් විවිධ ජාත්‍යන්තර සම්බාධක වලට මුහුණ දෙන රටකි. මෙම සම්බාධක වල ප්‍රධාන අරමුණ වූයේ රටේ ආර්ථිකය හා තාක්ෂණික වර්ධනය සීමා කිරීමයි.මෙම තත්ත්වය නිසා උසස් තාක්ෂණ උපකරණ හා දැනුම ආනයනය සීමා ව විදේශ ආයෝජන අවස්ථා අඩුව බැංකු හා වෙළඳාමට බාධා ඇතිවිය.ඒ අනුව, සාමාන්‍යයෙන් රටක සංවර්ධනය අඩාල විය යුතුය. නමුත් ඉරානය මේ තත්ත්වය වෙනස් ආකාරයකින් භාවිතා කළේය.

ස්වයංපෝෂිතභාවය හා දේශීය නවෝත්පාදන

සම්බාධක  හේතුවෙන් ඉරානය තුළ “self-reliance” හෝ ස්වයංපෝෂිතභාවය ඉතා වැදගත් විය. රටේ විද්‍යාඥයන් හා ඉංජිනේරුවන් දේශීයව තාක්ෂණික විසඳුම් නිර්මාණය කිරීමට උත්සාහ කළහ. මෙහිදී දේශීය පර්යේෂණ ආයතන ශක්තිමත් කරන ලදී. විශ්ව විද්‍යාලවල විද්‍යාත්මක අධ්‍යාපනය වර්ධනය ව නව තාක්ෂණික උපාංග හා පද්ධති ස්වදේශීයව නිපදවීම ආරම්භ විය මෙම ක්‍රියාවලිය මඟින් දඩුවම්වල අහිතකර බලපෑම අඩු කරගැනීමට හැකි විය.ඉරානය කර්මාන්ත ක්ෂේත්‍රයේ විශාල ප්‍රගතියක් ලබා ඇත. වාහන කර්මාන්තය විදේශ කොටස් නොලැබීම හේතුවෙන් දේශීය කොටස් නිෂ්පාදනය වැඩි කරමින් ස්වයංපෝෂිතභාවයට ළඟාවිය. යන්ත්‍ර හා උපකරණ කර්මාන්ත සඳහා අවශ්‍ය යන්ත්‍ර දේශීයව නිපදවීමෙන් ආනයන අවශ්‍යතාව අඩු විය.

තවද ඉරානය අභ්‍යවකාශ තාක්ෂණය තුළ සැලකිය යුතු ප්‍රගතියක් ලබා ඇත. එය ස්වයංව satellite (අභ්‍යවකාශ උපාංග) launch කිරීමට හැකි රටවල් අතර එකකි.Iranopedia Chabahar අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථානය වැනි ව්‍යාපෘති මඟින්, ඉදිරියේදී අභ්‍යවකාශ ගවේෂණය තවදුරටත් වර්ධනය කිරීමට සැලසුම් කර ඇත. Iranopedia මෙම ක්ෂේත්‍රයේ ප්‍රගතිය, රොකට් ඉංජිනේරු විද්‍යාව සහ ගුවන් තාක්ෂණයේ දියුණුවට ද හේතු වී ඇත. ආරක්ෂක හා ගුවන් තාක්ෂණය තුළ ඇති සම්බාධක  හේතුවෙන් ආරක්ෂක ක්ෂේත්‍රය තුළත් විශාල නවෝත්පාදන සිදු විය. ඩ්‍රෝන තාක්ෂණය සංවර්ධනය, ස්වදේශීය ආරක්ෂක පද්ධති නිර්මාණය, ගුවන් තාක්ෂණයේ දියුණුව,මෙම සංවර්ධනය රටේ ආරක්ෂාව තවදුරටත් ශක්තිමත් කළේය.

තවද ඉරානය වෛද්‍ය හා ජෛව තාක්ෂණ ක්ෂේත්‍රවල ද විශාල ප්‍රගතියක් ලබා ඇත. COVID-19 එන්නත් දේශීයව නිපදවීම , ඖෂධ නිෂ්පාදනයේ වර්ධනය, කෘතිම මිනිස් අවයව බද්ධ කිරීම  රෝග ප්‍රතිකාර තාක්ෂණයේ දියුණුව මෙය රටේ සෞඛ්‍ය පද්ධතිය ස්වයංපෝෂිත කිරීමේ වැදගත් පියවරකි. කෘතිම බුද්ධිය (AI) ඉරානයේ හි ප්‍රමුඛ තාක්ෂණික ක්ෂේත්‍රයක් වේ. රට AI සංවර්ධනය සඳහා ජාතික යෝජනා ක්‍රමයක් ද සකස් කර ඇත. TechStock² AI පර්යේෂණ නිෂ්පාදනයේ ලෝකයේ ඉහළ ස්ථානයක් SURENA IV වැනි හියුමනොයිඩ් රොබෝ නිර්මාණය Navigation apps සහ smart systems සංවර්ධනය , Iranopedia වැනි වැඩසටහන් රටේ තාක්ෂණික වර්ධනය වර්ධනය කිරීමට වැදගත් වේ.

ඉරානය නැනෝ තාක්ෂණය තුළ ලෝකයේ ඉදිරියෙන් සිටින රටක් ලෙස සැලකේ.ලෝකයේ ඉහළ ශ්‍රේණිගත කිරීමක් (Top ranks)  english.almayadeen.netජල පිරිසිදු කිරීම සඳහා nanotech භාවිතය,  Iranopedia වෛද්‍ය ක්ෂේත්‍රයට nanofiber නිෂ්පාදන 1700 කට වැඩි nano නිෂ්පාදන වාණිජව නිපදවීම මගින් කර්මාන්ත හා ආර්ථිකයටද විශාල දායකත්වයක් ලබා දෙයි. ඉරානයේ AI, robotics වැනි නවීන ක්ෂේත්‍රවල ද ඉදිරියට ගමන් කරයි. Artificial Intelligence සංවර්ධනය Start-up සමාගම් වර්ධනය,Digital economy එකක් නිර්මාණය,මෙම ක්ෂේත්‍ර රටේ අනාගත ආර්ථිකයට විශාල බලපෑමක් ඇති කරයි.

සම්බාධක  අතරතුර ඉරානය තුළ ධනාත්මක සංස්කෘතියක් වර්ධනය විය.තරුණයන් නවෝත්පාදන සඳහා වැඩි වශයෙන් යොමු විය. ඒ අනුව ඒ අංශය සිග්‍රයෙන් සංවර්ධනය විය.තාක්ෂණික ව්‍යාපාර වැඩි විය මෙය රටේ ආර්ථිකයට නව ශක්තියක් ලබා දුන්නේය. ජාත්‍යන්තර වශයෙන් සම්බාධක තිබුණ ද ඉරානය විද්‍යාත්මක සහයෝගීතාව දිගටම පවත්වාගෙන යයි. වෙනත් රටවල් සමඟ පර්යේෂණ දැනුම හුවමාරු කිරීම,විද්‍යාත්මක ප්‍රගතිය තවදුරටත් වැඩි කිරීම මින් කැපී පෙනේ. 

ඉතිහාසය පුරා ඉරානය විද්‍යාඥයන්ගේ දායකත්වය ඉතා විශාලය. Al-Khwarizmi අල්ජීබ්‍රාවේ පියා ලෙස සැලකේ. “algorithm” යන ඉංග්‍රීසි වචනය ඔහුගේ නාමයෙන් පැමිණ ඇත. Al-Biruni 1000 ක්‍රි.ව. වටා පෘථිවිය සූර්ය වටා භ്രമණය විය හැකි බව ගැන සලකා බැලීය. Gundeshapur University වැනි ආයතන මඟින් නවීන රෝහල් පද්ධතියට පදනම තැබීය. Avicenna විසින් ලියූ Canon of Medicine පොත යුරෝපයේ සියවස් ගණනාවක් පුරා ප්‍රධාන වෛද්‍ය ග්‍රන්ථයක් විය. 2024 ජාත්‍යන්තර ඔලිම්පියාඩ් තරඟවලදී ඉරානය ලෝකයේ 3 වන ස්ථානය ත්

ජ්‍යෝතිර් විද්‍යාව ඔලිම්පියාඩ්  1 වන ස්ථානය ත්ඉන්ෆෝමැටික්ස් ඔලිම්පියාඩ් හි  9 වන ස්ථානය ත් දිනා ගත්තේය  විද්‍යා නිෂ්පාදනය අතින් ලොව 15 වන ස්ථානය ත්, ගුවන් අභ්‍යවකාශ අතින් ලොව 13 වන ස්ථානය ත්,ඖෂධ නිෂ්පාදන අතින් ලොව 7 වන ස්ථානය ත් ඉරානය නියෝජනය කරයි. ඉරානය තමන්ගේම COVID-19 එන්නත් සාර්ථකව  නිපදවූ රටවල් අතරද එකකි. තව ද නැනෝ වෛද්‍ය තාක්ෂණය අතින්  ලෝකයේ 7 වන ස්ථානය ද, රොබෝ විද්‍යාව අතින්  4 වන ස්ථානය ද, නාවික කර්මාන්ත අතින්  13 වන ස්ථානය ද ඉරානය හොබවයි.

2024 ජූලි 23 දින ඉරානය  ජාතික AI සංවිධානය ආරම්භ කළේය.මෙහි අරමුණු ලෙස 2034 වන විට ලෝකයේ AI නායක රටවල් 10 අතරට පැමිණීම, ආර්ථිකය, පාලනය සහ ව්‍යාපාරවල AI භාවිතය දත්ත, අධ්‍යාපනය සහ නවෝත්පාදන වර්ධනය කැපී පෙනේ. AI ක්ෂේත්‍රයේ ඉරානය ලෝක AI ශ්‍රේණිගත කිරීම තුළ  23 වන ස්ථානයේ සිටින අතර අනෙකුත් ඉස්ලාමීය රටවල් අතර ප්‍රමුඛ ස්ථානයක් ගනී. Neural Networks, Machine Learning වැනි ක්ෂේත්‍රවල වේගවත් වර්ධනය ක් මෑත වසරවලදී සිදු විය.

මේ සියලු කාරණා ගැඹුරින් අධ්‍යනය කර සාරාංශයක්  වශයෙන් ගත්කල , ඉරානයේ  අත්දැකීමෙන් පැහැදිලි වන්නේ, ජාත්‍යන්තර වශයෙන් බාධක  තිබියදීත් ස්ව උත්සාහයෙන් සහ තමන් සතු එඩිතර බවෙන්  රටක් වශයෙන් ඉදිරියට යා හැකි බවයි. ඉරානයේ දේශීය දැනුම, අධ්‍යාපනය හා නවෝත්පාදන මත පදනම්ව, තමන්ට ම ආවේණික තමන්ගේම තාක්ෂණික ශක්තියක් ගොඩනගාගෙන ඇත. ඉරානය  පුරාණ විද්‍යාත්මක උරුමය හා නවීන තාක්ෂණික නවෝත්පාදන එකට සම්බන්ධ කරමින් ලෝකයේ ප්‍රමුඛ විද්‍යාත්මක බලයක් ලෙස ඉදිරියට ගමන් කරයි.ජාත්‍යන්තර බාධක තිබියදීත්, අඛණ්ඩව නව දැනුම නිර්මාණය කරමින් ජාත්‍යන්තර සහයෝගීතාව ප්‍රවර්ධනය කරමින් විද්‍යාත්මක නායකත්වය ශක්තිමත් කරමින් ඉදිරියට යමින් සිටී. එම නිසා, ඉරානය අද ලෝකයේ “සීමාවන් තුළ වර්ධනය වූ තාක්ෂණික බලයක්” ලෙස හැඳින්විය හැක.

රානයට එරෙහි යුද්ධය – එකිනෙකට සම්බන්ධ ප්‍රතිරෝධ පෙරමුණු වලට එරෙහි බටහිර යුද්ධයක කොටසක්

 ඉරානයට එරෙහි යුද්ධය – එකිනෙකට සම්බන්ධ ප්‍රතිරෝධ පෙරමුණු වලට එරෙහි බටහිර යුද්ධයක කොටසක් 

 War against Iran part of broader Western war on interconnected Resistance fronts 

නූතන ලෝකයේ අද පවතින යුද්ධය එකම යුධ භූමියකට සීමා වී නැත. එය පුළුල් මුස්ලිම් ලෝකයේ පෙරමුණු කිහිපයක් හරහා ක්‍රියාත්මක වේ .පලස්තීනය, ලෙබනනය, සිරියාව, සුඩානය සහ දැන් ඉරානය මීට මුහුණ දෙමින් සිටි. මෙවැනි තත්වයන් වෙන වෙනම සිදුවන ගැටුම් නොව, බලය, සම්පත් සහ අදහස්වාදී ආධිපත්‍යය පිළිබඳ විශාල භූ-දේශපාලනික සටනක එකිනෙකට සම්බන්ධ වේදිකා වේ.

ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජයට එරෙහි වත්මන් උද්ධමනය තේරුම් ගැනීමට, එය දිගු ඉතිහාසයකට සම්බන්ධ කළ යුතුය . එය මැදිහත්වීම්, ප්‍රතිරෝධය සහ ස්වෛරීත්වය පිළිබඳ සටනක ඉතිහාසයකි.

1979: හැරවුම් ලක්ෂය

ඉරානයට එරෙහි නවීන ගැටුමේ ආරම්භය 1979 ඉස්ලාමීය විප්ලවය සමඟ සිදු විය.

ජනතා විප්ලවය මගින් විදේශීය මැදිහත්වීම් හරහා බලයට ගෙන ආ ෂාහ් රාජාධිරාජයා බලයෙන් ඉවත් කරන ලදී. 1953 දී, ඇමරිකානු CIA විසින් සැලසුම් කළ කුමන්ත්‍රණයකින්, තෙල් කර්මාන්තය ජාතිකකරණය කළ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදීව තේරුණු අගමැති මොහමඩ් මොසද්දෙඝ් ඉවත් කරන ලදී. නැවත බලයට ගෙන ආ ෂාහ්, SAVAK නම් රහස් පොලිස් යන්ත්‍රණයක් මගින් දරුණු පීඩනය යටතේ රට පාලනය කළේය.

මෙම බටහිර අනුග්‍රහය ලැබූ පාලනයට එරෙහිව ප්‍රතිරෝධය වර්ධනය වී, අවසානයේ ජනතා නැගිටීමක් හා විප්ලවයක් බවට පත් විය. 1979 පෙබරවාරි 11 වන දින, ඉස්ලාමීය ජනරජය නිල වශයෙන් ස්ථාපිත විය.

ඉරානය සහ පලස්තීනය  අදහස්වාදය සහ සම්බන්ධතාවය

විප්ලවයෙන් පසු, ඉරානයේ විදේශ ප්‍රතිපත්තිය තදින් වෙනස් විය.ටෙහරානයේ හිටපු ඊශ්‍රායල දූත කාර්යාලය පලස්තීන විමුක්ති සංවිධානයට භාර දෙන ලදී. යාසර් අරෆාත් විප්ලවයෙන් පසු ඉරානයට පැමිණි පළමු විදේශ නායකයා විය. එම වසරේම, අයතුල්ලා රූහොල්ලා කෝමේනි විසින් “අල්-කුද්ස් දිනය” ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.

මෙය සංකේතාත්මක උත්සවයක් පමණක් නොව, ගෝලීය දේශපාලන ක්‍රියාකාරීත්වයක් සහ එකමුතුවේ ප්‍රකාශයක් ලෙස ක්‍රියා කරයි.1979 විප්ලවය බටහිරට තර්ජනයක් වූයේ ඇයි? මෙම විප්ලවය බටහිර බලපෑම් පද්ධතියට බාධා කළේය. ෂාහ් බටහිර රටවලට තෙල් සම්පත් සහ ප්‍රාදේශීය බලය සුරක්ෂිත කළ වැදගත් මිත්‍රයෙකු විය. ඔහු ඉවත් වීමත් සමඟ ඇමරිකාව, බ්‍රිතාන්‍යය සහ ඊශ්‍රායලය ප්‍රාදේශීය බලයේ මූලික කුළුණක් අහිමි කළහ.ආර්ථික තහනම් සහ හුදෙකලාව ඉරානයට එරෙහිව දශක ගණනාවක් පුරා ආර්ථික තහනම් පනවා ඇත.

මෙම තහනම් ඉරානයේ බලපෑම අඩු කිරීමට සහ එහි දේශපාලන ආකෘතිය දුර්වල කිරීමට භාවිතා කර ඇත. ඉරානය සම්බාධක වලට මුහුණ දෙන අතර, පලස්තීනය වටලෑමකට ලක් විය. ගාසා ප්‍රදේශය වසර ගණනාවක් පුරා වටලෑමට ලක්ව ඇත. එම තත්වයන් අතරත්, පලස්තීන ප්‍රතිරෝධ ව්‍යාපාර සංවිධානය වෙමින් තම සටන ඉදිරියට ගෙන ගියේය.

අරාබි සාමාන්‍යකරණය සහ දේශපාලන වංචාව කොටසක් අරාබි රටවල් ඊශ්‍රායල ය  සමඟ සම්බන්ධතා වර්ධනය කළහ.ඊජිප්තුව, ජෝර්දානය, UAE, බහරේන්, මොරොක්කෝ සහ සුඩානය වැනි රටවල් මෙයට ඇතුළත් වේ.

මූලෝපායික කම්පනය

2023 ඔක්තෝබර් 7 දින, හමාස් විසින් “අල්-අක්සා ව්‍යාපෘතිය” ආරම්භ කළේය. මෙය ප්‍රාදේශීය යුධ තත්වය තවදුරටත් උද්ධමනය කළ අතර, හෙස්බොල්ලා, හූති වැනි කණ්ඩායම් ද ක්‍රියාකාරී විය

ඉරානය පලස්තීනයට සහය දක්වන්නේ ඇයි?

ඉරානයේ නායකත්වය, පීඩිතයන් ආරක්ෂා කිරීම සහ අසාධාරණයට විරුද්ධ වීම යන මූලධර්ම මත පලස්තීනයට සහය දක්වයි.නායකත්වය සහ ආචාරධර්ම අයතුල්ලා අලි කමේනි වැනි නායකයන්, කැපවීම සහ එකම සමාජ අත්දැකීම බෙදාගැනීම මත පදනම් වූ නායකත්වය අවධාරණය කරති.

යුද්ධය, බලය සහ අනාගතය

ඉරානයට එරෙහි වත්මන් යුද්ධය එකම ගැටළුවකට සීමා කළ නොහැක.එය ස්වෛරීත්වය සහ බාහිර බලපෑම් අතර, ප්‍රතිරෝධය සහ සාමාන්‍යකරණය අතර, අදහස්වාදය සහ දේශපාලනය අතර ගැටුමකි.පලස්තීනය, ඉරානය සහ අනෙකුත් ප්‍රදේශවල යුද්ධ එකිනෙකට සම්බන්ධ වන අතර, එය විශාල සටනක කොටසකි.

කඩතුරාව පිටුපස සැඟවුණු විෂාරදත්වය - THE ARYAN WOMEN

 කඩතුරාව පිටුපස සැඟවුණු විෂාරදත්වය  - THE ARYAN WOMEN  - Achievements of Iranian women 

ඉරානයේ කාන්තාවන් අද ලෝකයට පෙන්වන කතාවක් නම්, එය අභියෝග අතරින් උසස් වීමේ කතාවකි. සමාජ සහ සංස්කෘතිය ස්වකීය ආභරණ යක් ලෙස සලකමින්  ඔවුන් අධ්‍යාපනය, විද්‍යාව සහ සමාජ ක්ෂේත්‍රවල විශාල ජයග්‍රහණ ලබාගෙන ඇත. විශේෂයෙන් අධ්‍යාපනයේ, ඉරාන කාන්තාවන් විශාල ප්‍රගතියක් ලබාගෙන තිබේ. අද විශ්වවිද්‍යාල සිසුන් අතර කාන්තාවන් විශාල ප්‍රතිශතයක් නියෝජනය කරන අතර, ඔවුන් විද්‍යාව සහ තාක්ෂණ ක්ෂේත්‍රවලද සාර්ථක ලෙස ඉදිරියට පැමිණ ඇත.

ඊට අමතරව, වෛද්‍ය සහ සෞඛ්‍ය ක්ෂේත්‍රවලද කාන්තාවන්ගේ දායකත්වය විශාලය. ඔවුන් වෛද්‍යවරුන්, පර්යේෂකයන් සහ ගුරුවරුන් ලෙස සමාජ සංවර්ධනයට වැදගත් භූමිකාවක් ඉටු කරති. නොයෙකුත්  අභියෝග මධ්‍යයේද ඔවුන් අඛණ්ඩව ඉදිරියට යමින් සිටින බව පැහැදිලිය. ඉරානයේ කාන්තාවන්ගේ ජයග්‍රහණ යනු ශක්තිය, අධිෂ්ඨානය සහ අධ්‍යාපනයේ වැදගත්කම පිළිබඳ හොඳ උදාහරණයකි.

අධ්‍යාපනයේ විශාල පියවරක් ලෙස 1979 විප්ලවයෙන් පසු, ඉරානයේ කාන්තාවන්ගේ අධ්‍යාපන අවස්ථා දැඩි ලෙස වර්ධනය විය. විශ්වවිද්‍යාල සිසුන් අතර කාන්තාවන් 60% කට වඩා සිටින බව වාර්තා වේ  Mehr News Agency ට අනුව කාන්තාවන්ගේ අකුරු කියව්මේ හැකියාව  1976දී 36% සිට 80% කට වැඩි මට්ටමකට වර්ධනය වී ඇත .Mehr News Agency ට අනුව තරුණ කාන්තාවන් අතර අකුරු දැනුම සම්මතව ඉහළ මට්ටමකට (සම්භාව්‍යව 99% ආසන්න) පත්ව ඇත 

(snopes.com)

මෙය පෙන්වන්නේ කාන්තාවන් අධ්‍යාපනයේ ඉතා ඉහළ ප්‍රවේශයක් ලබාගෙන ඇති බවයි . ඉරාන කාන්තාවන් විද්‍යාව සහ තාක්ෂණ ක්ෂේත්‍රවල වැදගත් භූමිකාවක් ඉටු කරයි.විශ්වවිද්‍යාලවල විද්‍යා සහ ඉංජිනේරු පාඨමාලා වල කාන්තාවන් විශාල සංඛ්‍යාවක් ඇත. STEM (Science, Technology, Engineering, Mathematics) උපාධිලාභීන් අතර කාන්තාවන් සම්භාව්‍යව සැලකිය යුතු ප්‍රතිශතයක් (25% වටා) නියෝජනය කරයි .

(snopes.com)

කාන්තාවන් විද්‍යාත්මක මධ්‍යස්ථානවල ආසන වල 47%ක් පමණ ලබාගෙන ඇත .(iranpress.com) මෙය ඔවුන්ගේ බුද්ධිමය සහ තාක්ෂණික හැකියාවන් පැහැදිලිව පෙන්වයි. ඉරානයේ සෞඛ්‍ය ක්ෂේත්‍රයද කාන්තාවන්ගේ දායකත්වයෙන් විශාල වශයෙන් වර්ධනය වී ඇත. කාන්තාවන් වෛද්‍ය වෘත්තියේ විශාල සංඛ්‍යාවක් ලෙස දක්නට ලැබේ .කාන්තා ගයිනකොලොජි වෛද්‍යවරුන්ගේ සංඛ්‍යාව 1979 පසුව දහස් ගුණයකින් වැඩි වී ඇත .තවද මව් මරණ අනුපාතයද ඉතා පහළට ගෙන ඒමට දායක වී ඇත .මෙය කාන්තාවන්ගේ සමාජ සෞඛ්‍යයට දායකත්වය පැහැදිලි කරයි.

ආර්යයන්ගෙන් පැවත එන ඉරානයේ ස්ත්‍රීන්  වෙනත් කිසි ජාතියක් සමාන වෙන්නේ නැත. ඉරානුවන් රන් පූජා කරන වැලි කාන්තාර බෙදුයින් ලෙස නොසලකන්න . ඔවුන් පුරාණ සයරිස් රජතුමා ගේ සිට මානව හිමිකම් අතින් ඉහළින්ම සිටින ජාතියකි.  විශ්‍රාමගත් ප්‍රංශ කොලොනල් Jacques Hogard පැවසුවේ, Ali Larijani කාන්ට් පිළිබඳ පොත් තුනක් ලියා ඇත, නමුත් Benjamin Netanyahu හෝ Donald Trump පිළිබඳ එවැනි කිසිවක් මම කියවලා නැත යනුවෙනි. සැඟවීමට උත්සාහ කළ සත්‍යය පශ්චිමයෙන් ස්වාධීනත්වය ප්‍රකාශ කළ පසු සිටම, ඇමරිකාව සහ ඊශ්‍රායලය ඉරානයට විවිධ ආකාරයෙන් බාධා කළ බව සඳහන් වේ. 

1950 දශකයේ Mohammad Mosaddegh විසින් නායකත්වය දැරූ ජනතා මැතිවරණයෙන් තේරුණු රජය පවා පෙරළා දැමීම එයට උදාහරණයකි. 1979 ජනතා විප්ලවයෙන් පසුව සහ එය අනුව පැවැති ජනමත විචාරණයකින්, ඉරානය නිල වශයෙන් ඉස්ලාමීය ජනරජයක් ලෙස ස්ථාපිත විය. ඇමරිකානු සහ ඊශ්‍රායල පාර්ශවයන් විසින් ආර්ථික දණ්ඩන, විද්‍යාඥයන් සහ ඉංජිනේරුවන් ඝාතනය කිරීම, සහ Donald Trump යුගයේ යුධමය පීඩනය වර්ධනය කිරීම වැනි ක්‍රියා සිදු කළ බව කියවේ. එවැනි සියලු පීඩන මධ්‍යයේද, ඉරානය තම රට ගොඩනඟා ගත්තේය. මානව ශක්තිය, න්‍යෂ්ටික ශක්ති ක්ෂේත්‍රය සහ මිසයිල තාක්ෂණය වර්ධනය කරමින්  මෙම බාධා නොතිබුණේ නම්, ඉරානය තවත් ශක්තිමත් සහ සමෘද්ධිමත් රටක් වීමට හැකිව තිබුණා යැයි කියවේ.

ඉරාන ජනතාව බුද්ධිමත් ය. ඔවුන්ගේ ස්ත්‍රීන් විද්‍යාව, තාක්ෂණය, ඉංජිනේරු විද්‍යාව සහ ගණිතය වැනි ක්ෂේත්‍රවල ඉහළම මට්ටම්වල සාර්ථක වෙයි. ඉරාන ස්ත්‍රීන් විද්‍යාවට විශාල ආශාවක් දක්වයි. ඉරානයේ න්‍යෂ්ටික ක්ෂේත්‍රයේ විද්‍යාඥයන් සහ විශේෂඥයන් අතර සම්භාව්‍යව 40%ක් පමණ ස්ත්‍රීන් වන අතර, මෙය ලෝක සාමාන්‍යයට වඩා ඉහළ අගයක් ලෙස සලකයි. කෙසේ වෙතත්, බටහිර මාධ්‍යය විසින් ලෝකයට පෙන්වන රූපය සම්පූර්ණයෙන් වෙනස්ය. ආගමික නායකයන්ගේ ඇඳුම් රටාව සහ හිජාබ් පැළඳ සිටින කාන්තාවන් යොදාගෙන, පසුබැසී ඇති සහ පුරාණ බවක් ඇති සමාජයක් ලෙස චිත්‍රණය කර ඇත. එය ඔවුන්ගේ හැකියාව හෝ බුද්ධිය නියෝජනය නොකරන අතර

මෙය ප්‍රචාරණය ඉරානය පිළිබඳ ඍණාත්මක අදහසක් ලොවට මවාපායි. ලෝකය වසර ගණනාවක් පුරා, තමන්ට හරි හැටි අවබෝධයක් නොමැති රටක් පිළිබඳ කතා සෑදූ අතර, පසුව ඒවාම සත්‍යය ලෙස විශ්වාස කළහ.ඉරානය වසර 7000කට වඩා පැරණි ඉතිහාසයක් ඇති රටකි. එය නවීන ලෝකය ගොඩනැගීමට දායක වූ පුරාණ ශිෂ්ාචාරයක තෝතැන්න  වේ. පර්සියානු අධිරාජ්‍යය වනාහි  සාමාන්‍ය රාජධානියක් නොවීය. ලොව අදත් පවතින මානව හිමිකම් මූලධර්ම, මූලික පද්ධති සහ අදහස් ලෝකයට දායක කළ පර්සියානු අධිරාජ්‍යය විසිනි. අද ද ඉරානය තුළ මෙකී මානව ගුණාංග ක්‍රියාත්මක වේ. ඔවුන් ඉතා ආචාරශීලී ජන කොටසක් වන අතර ආගන්තුක සත්කාරය අතින් ඉහළින් ම සිටි.

ඔවුන් මිනිස් ඉතිහාසයේ මුල්ම විශාල පරිපාලන රාජ්‍යවලින් එකක් ගොඩනැගීය.පළාත් පද්ධතිය, බදු පද්ධති සහ සංවිධානාත්මක පාලන ක්‍රම ඇතුළත් වශයෙන්ඔවුන් “රාජ මාර්ගය” (Royal Road) නිර්මාණය කළහ. මහද්වීප හරහා සන්නිවේදනය, වෙළඳාම සහ යුධ සම්බන්ධීකරණය පහසු කළ ජාලයක් නිර්මාණය කළ අතර Cyrus the Great යටතේ පර්සියාව මිනිස් හිමිකම් පිළිබඳ මුල් අදහස් හඳුන්වා දුන්නේය. ඔහු ජයගත් ජනතාවට තම ආගම, සංස්කෘතිය සහ අනන්‍යතාවය තබා ගැනීමට ඉඩ දුන්නේය. එය එවකට විප්ලවීය අදහසක් විය.

ඔවුන් “කනාට්” (qanats) වැනි ජල කළමනාකරණ පද්ධති සංවර්ධනය කළහ. වියළි ප්‍රදේශවල ජලය ගෙනයාමට උපකාරී වූ භූගත නාලිකා වල ඉහළ තාක්ෂණය  අද පවා මවිතයට හේතු පාදක වේ.පර්සියානු විද්වතුන් දාර්ශනික විද්‍යාව, ගණිතය, තාරකා විද්‍යාව සහ වෛද්‍ය විද්‍යාවට විශාල දායකත්වයක් ලබා දුන්හ . පර්සියාව වනාහි කවීන්ගේ තෝතැන්නක් ලෙස සැලකේ. ඉහි නගර අතර  ඇවිදින විට කවීන්ගේ වචනවල දෝංකාරය , ආධ්‍යාත්මක පහස විද දරා ගත හැකිය. ඒ දැනුම පසුව ඉස්ලාමීය සුර්ණ යුගයටත්, එතැන්පසු යුරෝපයටත් පැතිර ගොස් ලෝකයේ බුද්ධිමය සංවර්ධනයට බලපා ඇත.

පර්සියානු සංස්කෘතිය කලා, ගෘහ නිර්මාණ, කාව්‍ය සහ පාලන ක්‍රමවලට බලපෑ අතර, ආසියාව, මධ්‍යපූර්වය සහ අනෙකුත් ප්‍රදේශවල දිගුකාලීන සලකුණක් තබා ඇත..මෙය අතිශයින් ම දුර්වල හෝ පසුබැසුණු සමාජයක් නොවේ. මෙය යුද්ධ, දණ්ඩන සහ අඛණ්ඩ පීඩන අතරත්, වසර දහස් ගණනාවක් තිස්සේ පැවැති, දායක වූ, අනුවර්තනය වූ සහ ජීවිතවත් වූ විශිෂ්ට ජන කණ්ඩායමක් වේ

Operation True Promise 4 - ඉරානයෙන් උසස් මිසයිල හා ඩ්‍රෝන ප්‍රහාර, ඇමරිකා ඊශ්‍රායල සම්පත් ඉලක්ක කෙරේ

 Operation True Promise 4 - ඉරානයෙන් උසස් මිසයිල හා ඩ්‍රෝන ප්‍රහාර, ඇමරිකා ඊශ්‍රායල සම්පත් ඉලක්ක කෙරේ

True Promise 4 -  Iran pounds US, Israeli assets with advanced missiles, drones

ඉස්ලාමීය විප්ලවීය රක්ෂක බලකාය (IRGC) විසින් සිකුරාදා උදෑසන ආරම්භක පැයවලදී Operation True Promise  4” මෙහෙයුමේ 83 වන වටය ක්‍රියාත්මක කළ බව ප්‍රකාශ කළේය. එහිදී කලාපය පුරා පිහිටි ඇමරිකානු සහ ඊශ්‍රායල යුධ ස්ථාන ප්‍රධාන වශයෙන්  ඉලක්ක කරමින් මිසයිල සහ ඩ්‍රෝන ප්‍රහාර සිදු කර ඇත. IRGC මහජන සම්බන්ධතා අංශයේ ප්‍රකාශයකට අනුව, මෙම මෙහෙයුම “සදා පර්සියානු ගල්ෆ් උතුරු ප්‍රදේශයේ දකුණු පටිහි උණුසුම් හදවතක් ඇති ජනතාව” වෙත කැප කර ඇති අතර, “යා අබා අබ්දුල්ලා අල්-හුසේන්” යන ආශීර්වාද ලත් කේත නාමය යටතේ මෙය ක්‍රියාත්මක කර ඇත.

මෙම ප්‍රහාරවලදී ඇමරිකානු සහ “සියොනිස්ට්” බලකායන්ට අයත් වැදගත් ආරක්ෂක වස්තු කිහිපයක් ඉලක්ක කර ඇත. ඉලක්ක අතරට ඇශ්ඩෝඩ්හි ඉන්ධන ගබඩා ටැංකි සහ තෙල් ගබඩා, මොඩීඉන් ජනාවාසයේ යුධ නිලධාරී ස්ථානයක්, සහ කලාපයේ පිහිටි ඇමරිකානු යුධ තොරතුරු හුවමාරු මධ්‍යස්ථානයක් ඇතුළත් වේ. තවද, අල්-ධෆ්රා සහ අල්-උදෙයිරිහි ඇමරිකානු යුධ කඳවුරුද, අලි අල්-සලේම් ගුවන් කඳවුරේ ප්‍රවාහන ගුවන් යානා සහ ඩ්‍රෝන සඳහා නඩත්තු හා ගබඩා හෑන්ගර්ද ඉලක්ක කර ඇත. ඊට අමතරව, ඇමරිකානු හමුදාවන්ගේ යුධ ගුවන් යානා සඳහා වූ ඉන්ධන ටැංකි, සහ ශේඛ් ඊසා කඳවුරේ පිහිටි පැට්‍රියට් මිසයිල පද්ධතියේ නඩත්තු හා අලුත්වැඩියා හෑන්ගර්ද ඉලක්ක කර ඇත.

IRGC ප්‍රකාශයේ සඳහන් වන්නේ මෙම මෙහෙයුමට දිගු දුර සහ මධ්‍යම දුර පද්ධති, ඝන සහ ද්‍රව ඉන්ධන මිසයිල, නිරවද්‍ය ප්‍රහාර හැකියාවන් සහ බහු-යුධ ශිරෝපාංග, එසේම ආත්මහත්‍යාත්මක සහ සැරිසරන ඩ්‍රෝන ඇතුළත් උසස් ආයුධ සංයෝගයක් භාවිතා කර ඇති බවයි. තවද, “දෙවියන් වහන්සේගේ කරුණාවෙන් සම්පූර්ණ සාර්ථකත්වයකින්” මෙම ප්‍රතිප්‍රහාර සිදු කළ බවද එය අවධාරණය කළේය.IRGC ප්‍රකාශය තුළ ඊශ්‍රායල ජනාවාසිකයන්ගේ දෛනික ජීවිතයට මෙම මෙහෙයුම්වල බලපෑමද ඉස්මතු කර ඇත. 

“සයිරන් දක්වා ජීවිතය ගත කිරීම සහ දිගු කාලයක් ආරක්ෂිත ශෙල්ටර් තුළ රැඳී සිටීම, සියොනිස්ට් ජනතාවට දෛනික රටාවක් වී ඇත” යනුවෙන් එය සඳහන් කර ඇත. IRGC අවසන් වශයෙන් දැඩි අනතුරු ඇඟවීමක් නිකුත් කරමින් කියා සිටියේ: “අපි කිවූ පරිදි, අපි ඔබව සොයාගන්නෙමු, සහ දෙවියන්ගේ කැමැත්තෙන් ඔබගේ නින්දාජනක ක්‍රියාවන් සඳහා ඔබට මිල ගෙවීමට සිදුකරන්නෙමු” යන්නයි. ඉරාන සන්නද්ධ බලකායන් මෙතෙක් වට 83ක් ලෙස මිසයිල සහ ඩ්‍රෝන ප්‍රහාර සිදු කර ඇති අතර, එමඟින් ආක්‍රමණය කළ ප්‍රදේශවල ඊශ්‍රාලය යුධ ස්ථාන මෙන්ම බටහිර ආසියාව පුරා පැතිරී ඇති ඇමරිකානු කඳවුරු සහ සම්පත් ඉලක්ක කර ඇත.

මෙම ප්‍රතිප්‍රහාර මෙහෙයුම් ආරම්භ කර ඇත්තේ පෙබරවාරි 28 දින ඇමරිකා-ඊශ්‍රාලය එකමුතුව විසින් ඉරානයට එල්ල කළ ප්‍රහාරයකට පසුවය. එම ප්‍රහාරයෙන් ඉස්ලාමීය විප්ලවයේ නායක ආයතුල්ලා සෙය්යෙද් අලි කාමේනි, උසස් හමුදා නායකයන් කිහිපදෙනෙකු සහ මිනාබ් හි පාසල් ළමුන් 170කට වැඩි පිරිසක් ජීවිතක්ෂයට පත්ව ඇත. ලෙබනනයේ හෙස්බොල්ලා සහ ඉරාකයේ ඉස්ලාමීය ප්‍රතිරෝධය ද මෙම සටනට එක්ව ඇති අතර, විරුද්ධ පාර්ශවයට දැඩි පහරවල් එල්ල කර ඇත. බ්‍රිගේඩියර් ජනරාල් අබොල්ෆස්ල් ශෙකාර්චි, සන්නද්ධ බලකා ප්‍රකාශකයා, බ්‍රහස්පතින්දා පැවසුවේ ඇමරිකානු හමුදා සාමාජිකයන් දැන් තම යුධ කඳවුරු අත්හැර සිවිල් හෝටල්වලට පලා යමින් සිටින බවයි. ඔහු මෙය විවේචනය කරමින් කියා සිටියේ, සිවිල් ගොඩනැගිලි යුධ ආවරණ ලෙස භාවිතා කිරීමට උත්සාහයක් බවයි

“කලින් තම යුධ කඳවුරු මත රඳා පැවති ඇමරිකානුවන් දැන් හෝටල් තුළ සැඟවී, අපේ කලාපයේ සිවිල් ප්‍රදේශ ආරක්ෂාව සඳහා භාවිතා කරමින් සිටී,” යනුවෙන් ඔහු පැවසීය.“මෙය ඔවුන්ගේ අසාර්ථකත්වය පිළිබඳ ලැජ්ජාකාරී පසුබැසීමක් සහ තමන්ට ආරක්ෂා වීමට නොහැකි බව පිළිගැනීමක් වේ.” ඉරාන හමුදාව ද තවදුරටත් විරුද්ධ පාර්ශවයට දැඩි පහරවල් එල්ල කරමින් සිටී. බ්‍රහස්පතින්දා, හයිෆා වරායේ වැදගත් ස්ථාන කිහිපයක් ඩ්‍රෝන ප්‍රහාරයකින් ඉලක්ක කර ඇත.

“පූර්ව මධ්‍යධරණී මුහුදේ පිහිටි යුධ නාවික නෞකා නිෂ්පාදනය සහ නඩත්තු මධ්‍යස්ථානය, සහ යුධ ගුවන් යානා සඳහා විශාල ඉන්ධන ගබඩා පහසුකම්, මෙම ප්‍රහාරයේදී ඉලක්ක වූ ප්‍රධාන ස්ථාන අතරට ඇතුළත් වේ,” යනුවෙන් ප්‍රකාශයක සඳහන් විය.