Sunday, October 20, 2024

"The Thorn and the Carnation" සින්වාර් නම් අසහාය පලස්තීන නායකයා ඊශ්‍රායල සිරකඳවුරේ කම්බි අතර සිට අකුරු කළ යුක්තියේ සටහන

The Thorn and the Carnation: A novel by a Palestinian leader during his incarceration in Israeli prisons


"අවුරුදු දහසකට වඩා මනුෂ්‍යත්වය නොදත් මිනිසුන්ගේ සපත්තු යට දුක්ඛිත ජීවිතයක් ගත කිරීමට වඩා ගෞරවාන්විතව හා ආඩම්බරයෙන් ජීවත් වන මිනිත්තුවක් හොඳය."  

යහ්යා සින්වාර් 

පසුගිය සතියේ හමාස් නායක 62 හැවිරිදි යහ්යා සින්වාර්  ඔහු වෙත පැමිණි ඊශ්‍රායල අභ්‍යාසලාභී සොල්දාදුවන් කණ්ඩායමක් සමඟ සටන් කරමින් සිටියදී මිය ගිය බවට පුවත මුලින්ම පැතිරෙන්නට විය. 

හමාස්  ටාල් අස්-සුල්තාන්, රෆාහි සටනේ යෙදී සිටියදී ඔහු දිවි පිදු බැව් තහවුරු කළේය.සින්වාර් සටන් වදිමින් මිය යාම හමාස් සංවිධානය ආරම්භ කළ දා සිටම එයට සම්බන්ධ වූ වීර සටන්කාමියෙකු සහ අසහාය  නායකයෙකු ලෙස ඔහුගේ කතාවට අවසන් පරිච්ඡේදයක් එක් කර ඇත.ඒ කෙසේ වෙතත් ඔහු අතින් එළි බට ගාසාවේ කදුළු කතාව තව පරම්පරා ගණනක් කියවනවා නිසැකය. 

1967 අරාබි ඊශ්‍රායල යුද්ධයෙන් පසුව ආරම්භ වන සත්‍ය ප්‍රබන්ධ සම්මිශ්‍රණයක් වන The Thorn and the Carnation,නම් ඔහුගේ කෘතිය ඔහු ඊශ්‍රායල සිර කදවුරක් දුක් විඳිමින් සිරගතව සිටියදී ඔහුගේ හැගීම්, අසරණ පලස්තිනුවන්ගේ අසරණභාවය අකුරු කලේය.  මෙම පොත පලස්තීන ප්‍රතිරෝධයේ නැගීම සහ ඊශ්‍රායල සොල්දාදුවන් අතින් ප්‍රධාන චරිතයේ පියා සහ මාමාගේ ප්‍රාණ පරිත්‍යාගයෙන් ආරම්භ වන සින්වාර්ගේ ජීවිතය ද විස්තර කරයි.  

බුද්ධිමය විවාදය හරහා, ගල් ආයුධ ලෙස භාවිතා කිරීම සහ නොසැලෙන ආත්මය, පොත පලස්තීන විමුක්ති සංවිධානයේ සාමාජිකයන් සහ හමාස් නිර්මාතෘ ෂෙයික් අහමඩ් යසින් ආදර්ශයට ගෙන "ඊබ්‍රාහිම්" ලෙස වෙස්වලාගෙන ඊශ්‍රායලයට එරෙහි ප්‍රතිරෝධයේ ආඛ්‍යානය සහ නොපසුබට උත්සාහය නිරූපණය කරයි. නිරන්තර සෝදිසි කිරීම් සහ දරුණු මිලිටරි තර්ජනය සහ ක්‍රියාවන් යටතේ ඔහු මෙම පොත ලියා තිබීම වඩා සංවේදී වේ. 

2024 දී, සින්වාර් ඉරානයේ ටෙහෙරානයේ ඊශ්‍රායල ප්‍රහාරයකින් ඔහුගේ පූර්වගාමියා වූ ඉස්මයිල් හනියේ ඝාතනයෙන් පසුව හමාස් දේශපාලන ප්‍රධානියා ලෙස නායකත්වයට පත් විය. 2023 ඔක්තෝබර් 7 සිට හමාස්ගේ ජාත්‍යන්තර රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික කටයුතු මෙහෙයවූ හනියේ, ගාසා තීරයේ සටන් විරාමයක් සඳහා නොකඩවා කටයුතු කළේය. ඔපරේෂන් අල්-අක්සා  ලෙස හැඳින්වෙන ඔක්තෝබර් 7 ප්‍රහාරය පිටුපස  නිර්මාණ ශිල්පියා ලෙස පුළුල් ලෙස පිළිගත් සින්වාර් පසුව උත්සන්න වන ප්‍රචණ්ඩත්වය සහ ජන සංහාරය හරහා මෙහෙයවීමේ දැවැන්ත කාර්යයට මුහුණ දුන්නේය. ඔහුගේ පත්වීම හමාස්ගේ යටත්වීම ප්‍රතික්ෂේප කිරීම සංකේතවත් කරයි. ඊශ්‍රායලය සහ එහි සහචරයින් සින්වාර්ව ප්‍රාථමික විරුද්ධවාදියෙකු ලෙස දකියි, නමුත් ඔහුගේ නැගීම ඊශ්‍රායල පීඩනයට එරෙහිව ව්‍යාපාරයේ විරෝධය ඉස්මතු කරයි. 

"මිනිස් ඝාතකාගාරය" ලෙසින් හඳුන්වනු ලබන කුප්‍රකට ගාසා බන්ධනාගාර ප්‍රශ්න කිරීම් ප්‍රදේශයක ජීවිතය මෙම පොත විචිත්‍රවත් ලෙස නිරූපණය කරයි. මනුෂ්‍යයෙකු ට  දරා ගැන්මට නොහැකි වධ බන්ධන විශේෂයෙන් රැඳවියන් දරුණු පීඩා සහ වධ හිංසා විඳදරාගත් ආකාරය  පැහැදිලිව විස්තර කර ඇත. *“එක් පුද්ගලයෙක් රැඳවියාගේ පපුව මත හිඳගෙන ඔහුගේ මුහුණට ගෝනියක් උඩින් වතුර වත් කරන අතරතුර ඔහුව හුස්ම හිර කරයි. තවත් අයෙක් ඔහුගේ බඩ මත සිටගෙන සිටින අතර, තුන්වැන්නා ඔහුගේ කකුල් වෙන් කර ඔවුන් අතර පුටුවක වාඩි වී සිටින අතර, හතරවැන්නා ඔහුගේ වෘෂණ කුඩු කරයි. මේ අතර තවත් දෙදෙනෙක් ඔහුගේ කකුලක් අල්ලාගෙන සිටිති.* මෙම ම්ලේච්ඡ ක්‍රියාවන් සමඟ නිර්දය ප්‍රශ්න කිරීම්, වාචික අපයෝජන සහ අපහාස කිරීම් සිදු වේ. 

පරිපාලන රැඳවුම් භාරයේ සිටින සිරකරුවන් මුහුණ දෙන කටුක යථාර්ථය ද හෙලිදරව් කිරීමට සින්වාර් සමත් වේ. රැඳවියන් විස්සක් මුල්ලක එක් වැසිකිළියක් සහිත වර්ග මීටර් 15 ත් 25 ත් අතර කාමරයක හිර වී සිටින අතර, නිදා ගැනීමට  තියා සිට ගැනීමටත් නොහැකි තරම් එය කුඩාය. ඉඩ මදි නිසා පෙරළීමට හෝ නිදා ගැනීමට නොහැකිව ඔවුන් දෙපැත්තට වැතිර සිටිති. ආහාර හිඟ වන අතර පෝෂණ ප්‍රමාණවත් නොවන අතර, බොහෝ විට එළවළු සුප්  වඩා ස්වල්පයක් අඩංගු වන අතර එය ඉඳහිට එහි  එළවළු ටිකක් අඩංගු වේ. වහලය කටු කම්බි වලින් ආවරණය කර ඇති මිදුලේ, සිරකරුවන්ට ඔවුන්ගේ දෑත් පිටුපසට කර, හිස නමා රවුමක ගමන් කිරීමට බල කෙරෙයි. මුරකරුවන්, පොලුවලින් සන්නද්ධව, කතා කරන හෝ හිස ඔසවන ඕනෑම කෙනෙකුට පහර දීමටඕනෑම කෙනෙකුට පහර දීමට සූදානම්ව සිටිති. මෙම නොඉවසිය හැකි කොන්දේසි සිරකරුවන් මූලික අයිතිවාසිකම් ලබා දෙන ලෙස මුරකරුවන්ට බලපෑම් කිරීම සඳහා සාගින්න විඳදරා ගනිමින් විවෘත උපවාසවල යෙදීමට පෙලඹී ඇත.  

එසේ කිරීමට අපොහොසත් වීමෙන් සිරකරුවන්ගේ මරණයට හේතු විය හැකි බවත්, එය ජාත්‍යන්තර විමර්ශනයට තුඩු දෙන බවත්, ගෝලීය සංසදවලදී ඊශ්‍රායලය මත පීඩනය වැඩි කරන බවත් දැන සිටි ආරක්ෂකයින් අවසානයේ යටත් විය. ආක්‍රමණිකයාගේ බුද්ධි අංශ ක්‍රමානුකූලව පලස්තීන කඳවුරුවලට රිංගාගත් ආකාරය ද නවකතාවෙන් සොයා බලයි.  

බොහෝ විට තර්ජන, ශාරීරික ප්‍රචණ්ඩත්වය  හරහා ඊශ්‍රායලයට තොරතුරු සපයන්නන් වීමට පලස්තීනුවන්ට බල කරන ලදී. කොමිස් මුදල වෙනුවට පලස්තීනුවන්ට බලපත්‍ර හෝ බලපත්‍ර ලබාදීමට ඔවුන්ගේ තත්ත්වය ප්‍රයෝජනයට ගනිමින් සමහර නියෝජිතයන් තත්වයෙන් ප්‍රයෝජන ගත්හ. පලස්තීන ප්‍රතිරෝධය දුර්වල කිරීමට සහ එහි ආත්මය ඛාදනය කිරීමට මාර්ගයක් ලෙස හෂීස් සහ මධ්‍යසාර වැනි මත්ද්‍රව්‍ය භාවිතය ක්‍රියාකාරීව ප්‍රවර්ධනය කරමින් බුද්ධි අංශය තවත් ඉදිරියට ගියේය.  

ඒජන්සිකරුවන්ට මේ උපක්‍රම යොදා ගත්තේ කප්පම් ගැනීමයි. සූරාකෑම එතැනින් නතර වූයේ නැත. ගණිකා වෘත්තිය දිරිමත් කරන ලද අතර, සම්මුතිවාදී ක්‍රියාවන් ඡායාරූපගත කර, වාඩිලාගෙන සිටින්නාගේ බුද්ධි ජාලය සමඟ සහයෝගයෙන් කටයුතු කිරීම සඳහා පලස්තීනුවන් ට  තර්ජනය කිරීමට උත්තෝලයක් ලෙස භාවිතා කරන ලදී. 

ඊශ්‍රායලයේ නිර්දය සෝදිසි කිරීම්, ප්‍රශ්න කිරීම්, නීති විරෝධී සිරගත කිරීම් සහ හිරිහැර කිරීම් තිබියදීත්, පලස්තීනුවන් ඊශ්‍රායලයට ඔවුන්ගේ ආත්මය අත්පත් කර ගැනීමට ඉඩ දීම ප්‍රතික්ෂේප කළහ, විශේෂයෙන් අධ්‍යාපනය සම්බන්ධයෙන් වඩා වැඩි විය."ඔවුන්ගේ අරාබි අනන්‍යතාවය, ඉස්ලාමීය ඇදහිල්ල සහ පලස්තීන උරුමය මකා දැමීමට වෙහෙස නොබලා ගන්නා උත්සාහයන් හමුවේ, ඔවුන් කිසිවකුට පුරෝකථනය කළ නොහැකි තරම් ස්ථීර ලෙස සිටිති". 

ගාසා තීරයේ සම්පත් හා මූල්‍ය පහසුකම් නොමැතිකම නිසා එකල විශ්ව විද්‍යාලයක් නොතිබුණි. එහෙත්, මෙම අවාසි වලට එරෙහිව, ගාසා හි ඉස්ලාමීය විශ්ව විද්‍යාලය ආරම්භ කරන ලද්දේ සිසුන් 20 දෙනෙකුගෙන් පමණක් වන අතර තමන්ගේම මණ්ඩපයක් නොමැතිව ය. ද්විතීයික පාසල්වල පන්ති පැවැත්වූ නමුත් ඊබ්‍රාහිම් ඇතුළු සිසුන් උනන්දුවෙන් ඇතුළත් වූහ. ඊබ්‍රාහිම් ඉක්මනින්ම ඉස්ලාමීය කන්ඩායම තුළ නායකත්ව තනතුරකට නැඟී ඔහුගේ සම වයසේ මිතුරන්ගේ ගෞරවය දිනා ගත්තේය. 

විශ්ව විද්‍යාලයේ ව්‍යාප්තිය මැඩපැවැත්වීම සඳහා, වාඩිලාගැනීමේ බලධාරීන් එහි ඉදිකිරීම් අවහිර කිරීමට උත්සාහ කළහ. නමුත් ඊබ්‍රාහිම්, අර්ධකාලීන ඉදිකිරීම් සේවකයෙකු ලෙස ඔහුගේ අත්දැකීම් භාවිතා කරමින්, පන්ති කාමර නිර්මාණය කිරීමට අවශ්‍ය ද්‍රව්‍ය සංවිධානය කරමින් ශිෂ්‍ය ක්‍රියාකාරිකයෙකුගෙන් ඉදිකිරීම්කරුවෙකු වෙත මාරු විය. විශ්ව විද්‍යාලය වර්ධනය වන විට, එය ගාසා හි ඉස්ලාමීය විශ්ව විද්‍යාලයේ පමණක් නොව, ප්‍රධාන වශයෙන් ෆාටා සමඟ පෙලගැසී සිටි රමල්ලාහි බර්සෙයිට් විශ්ව විද්‍යාලයේ ද ශිෂ්‍ය ක්‍රියාකාරීත්වයට වැඩි වැඩියෙන් සම්බන්ධ විය.  

ඉස්ලාමීය කන්ඩායම, ෆාටා සහ කුඩා සුළුතර වාම කන්ඩායමක් ශිෂ්‍ය මැතිවරණ වලදී නිතර ගැටුම් ඇති කර ගත්තද, ආක්‍රමණිකයාගේ ආක්‍රමණයට එරෙහි විරෝධතා වලදී ඔවුන් සහයෝගීතාවයෙන් එක්සත් විය. 

නවකතාව  තුළින් පාවාදීම, පළිගැනීම්, දේශපාලන බෙදීම සහ නිදහස් ගාසා තීරයක් සඳහා ඇති ආශාව යන තේමාවන් ගවේෂණය කරයි, කල්පවත්නා අරගලයන් මධ්‍යයේ ක්ෂණික සතුට නියෝජනය කරන පොඩි සිදුවීම් සංකේතවත් කරයි.  

නවකතාවේ ශක්තීන්ගෙන් එකක් වන්නේ, තනිකරම දේශපාලන වාචාලකමට වඩා එහි චරිතවල චිත්තවේගීය කැලඹීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කරමින් පලස්තීන ප්‍රතිරෝධය මානුෂීය කිරීමට ඇති හැකියාව තුළ ය. වධහිංසා, ප්‍රතිරෝධය සහ පැවැත්ම පිළිබඳ පුද්ගලික කථා කේන්ද්‍රීය වන අතර, ගැටුමේ මිනිස් පිරිවැයට කවුළුවක් ඉදිරිපත් කරයි. 

තවත් කැපී පෙනෙන අංගයක් වන්නේ සින්වාර් විසින් වාඩිලාගැනීමේ බුද්ධි ජාලයේ අභ්‍යන්තර ක්‍රියාකාරිත්වය නිරූපණය කිරීමයි. ඇබ්බැහි වීම, ගණිකා වෘත්තිය සහ ආර්ථික දුෂ්කරතා සූරාකෑම, වාඩිලාගැනීමේ උපක්‍රම ශරීරය පාලනය කිරීමට පමණක් නොව පලස්තීන ජනතාවගේ ආත්මය බිඳ දැමීමට සැලසුම් කර ඇති ආකාරය පිළිබඳ ස්ථර අවබෝධයක් හෙළි කරයි.  

සින්වර් ගාසා හි ඛාන් යුනිස් හි උපත ලැබූ අතර ගාසා හි ඉස්ලාමීය විශ්ව විද්‍යාලයෙන් අරාබි අධ්‍යයනය පිළිබඳ ශාස්ත්‍රවේදී උපාධියක් ලබා ඇත. ඔහු 1987 හි ෂෙයික් අහමඩ් යසින් විසින් පිහිටුවන ලද හමාස් හි මුල් සාමාජිකයෙකු වූ අතර ඔහුගේ විශ්ව විද්‍යාල කාලය තුළ වාඩිලාගැනීම් විරෝධී ක්‍රියාකාරීත්වයට සම්බන්ධ විය. 1980 ගනන් පුරාවටම ඔහුව නැවත නැවතත් ඊශ්‍රායල හමුදා විසින් සිරගත කරන ලදී. 1988 දී, ඊශ්‍රායල සොල්දාදුවන් සහ පලස්තීන සහයෝගිතාකරුවන් ඝාතනය කිරීම සහ පැහැරගැනීම් සම්බන්ධයෙන් ඔහු සම්බන්ධ බවට චෝදනා කරමින් ඔහුට ජීවිතාන්තය දක්වා සිර දඬුවම් හතරක් නියම විය. 

සිරගතව සිටියදී, සින්වාර් හෙබ්‍රෙව් භාෂාව ප්‍රගුණ කළ අතර හෙබ්‍රෙව් කෘති රාශියක් පරිවර්තනය කළේය, විශේෂයෙන් හිටපු ෂින් බෙට් නායකයින්ගේ ස්වයං චරිතාපදාන, ඒවා සෙසු සිරකරුවන් සමඟ බෙදා ගත්තේය. ඔහුගේ කාලය ආවර්ජනය කරමින්, සින්වාර් ඔහු "අධ්‍යාපනයේ සහ සූදානම් වීමේ අදියරක" සිටින බව ප්‍රකාශ කළ හැකිව තිබුණි. 

ද නිව් යෝර්ක් ටයිම්ස් පුවත්පතට අනුව, සිරගෙදරදී සින්වාර්ට ප්‍රතිකාර කළ ඊශ්‍රායල දන්ත වෛද්‍යවරයකු වන යුවාල් බිටන් පැවසුවේ, සින්වාර් විසින් පරිවර්තිත පාඨයන් සින්වාර් නුවණින් යුතුව බෙදා හැරියේ සිරකරුවන්ට ෂින් බෙට්ගේ ත්‍රස්ත විරෝධී ක්‍රම පිළිබඳව අධ්‍යයනය කිරීමට ඉඩ සලසන බවයි. ඔහු යුදෙව් ජනතාවගේ ඉතිහාසයේ විශේෂඥයෙකු ලෙස හැඳින්වීමට කැමති විය. 

සින්වාර්ගෙන් ප්‍රශ්න කළ මිචා කෝබි පැවසුවේ “ඔහු අපව බිම සිට අධ්‍යයනය කළ අතර, දැනගත යුතු සියල්ල ඉගෙන ගත්තේය.” ඔහු ඊශ්‍රායලයේ ත්‍රස්ත විරෝධී උපාය මාර්ග, සමාජය, සංස්කෘතිය සහ දේශපාලන ජීවිතය පිළිබඳ ගැඹුරු දැනුමක් ලබා ගත්තේය. 

හමාස් විසින් අල්ලා ගන්නා ලද ඊශ්‍රායල සොල්දාදුවෙකු වන ගිලාඩ් ෂාලිට්ගේ නිදහස තහවුරු කළ ඉහළ පෙළේ සිරකරුවන් හුවමාරු කිරීමේ ගනුදෙනුවක කොටසක් ලෙස 2011 දී සින්වාර් සිරෙන් නිදහස් විය. මෙම හුවමාරුවේ අරමුණ වූයේ ඊශ්‍රායල සිරගෙවල්වල රඳවා සිටි දහස් ගණන් පලස්තීනුවන් නිදහස් කිරීමයි. 

ඉන් ටික කලකට පසු, සින්වාර් වේගයෙන් හමාස්හි නිලයන් ඉහළ ගියේය. 2017 වන විට, ඔහු හමාස් ප්‍රධානියා ලෙස පත් කරන ලදී . හමාස් නායකයා වූ හනියේට පසුව දෙවන පෙළේ දෙවැනියා වූ ඔහු. 2021 දී, ඔහු නැවත ප්‍රධානියා ලෙස තේරී පත් වූ අතර දින 11 ක යුද්ධයක් වන අල්-කුඩ්ස් කඩුවෙන් සටන් කළේය .  

සින්වාර්ගේ නවකතාව පලස්තීනුවන්ගේ පෞද්ගලික සහ දේශපාලන අරගල මත ආලෝකය විහිදුවන තීව්‍ර හා චිත්තවේගීය ආඛ්‍යානයකි. ඔහුගේ කාර්යය වේදනාවේ වංශකථාවක් මෙන්ම එය මිනිස් ආත්මයේ ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව පිළිබඳ සාක්ෂියකි. තියුණු රූප සහ නොසැලෙන අවංකභාවය තුළින්, නවකතාව පලස්තීන ජනතාව විසින් විඳදරාගත් දුෂ්කරතා සහ වාඩිලෑමට එරෙහි වීමේ නොසැලෙන අධිෂ්ඨානය පිළිබඳ ගැඹුරු අවබෝධයක් පාඨකයන්ට ලබා දෙයි. ගාසාවේ අරගලය පිළිබඳ සින්වාර්ගේ නිරූපණය ඉතිහාසගත වාර්තාවක් මෙන්ම නොපසුබස්නා උත්සාහයක් සඳහා වන කැඳවීමක් ලෙසද ක්‍රියා කරයි. 

බැලූ බැල්මට ජයගත නොහැකි දුෂ්කරතා මධ්‍යයේ විඳදරාගැනීමේ බලාපොරොත්තුව යන පුළුල් තේමාව සමඟ අනුනාද වේ. " අපට ස්පන්දනයක් ඇති තාක් කල්, අපි කිසි විටෙකත් අපගේ පලස්තීනය අත් නොහරිමු.. 

මෙම පොත පලස්තීන ප්‍රතිරෝධය පිළිබඳ සමීප සහ හද කම්පා කරවන ඉදිරිදර්ශනයක් ඉදිරිපත් කරමින් මානව හිමිකම්, සහ දේශපාලන අරගල, මැද පෙරදිග ඉතිහාසය ගැන උනන්දුවක් දක්වන පාඨකයන්ට ආයාචනා කරනු ඇත. 

Wednesday, October 16, 2024

ශ්‍රී ලංකාවේ ගාල්ල සහ අනුරාධපුර නගර හෙළිකළ පර්සියාව අතර යහ සම්බන්ධතාවය

The cities of Galle and Anuradhapura in Sri Lanka revealed a good relationship between Persia 


 

වෙළඳාම සහ සංස්කෘතිය 

පුරාණ සමුද්‍ර සේද මාවත ඔස්සේ උපාය මාර්ගිකව ස්ථානගත වී ඇති ශ්‍රී ලංකාව සියවස් ගණනාවක් පුරා සංස්කෘතීන්ගේ සහ බලපෑම්වල විචිත්‍රවත් සන්ධිස්ථානයක් වී ඇත. මෙම පොහොසත් ඉතිහාසයේ වඩාත් ආකර්ෂණීය ආඛ්‍යාන අතර ශ්‍රී ලංකාව සහ පර්සියාව අතර සම්බන්ධය කැපී පෙනේ. මෙම සංකීර්ණ වෙළඳ ජාලය භාණ්ඩ හුවමාරුවට පහසුකම් සැලසුවා පමණක් නොව, ගතික සංස්කෘතික භූ දර්ශනයක් නිර්මාණය කරමින් අදහස්, ආගම් සහ භාෂා ව්‍යාප්තියට ද දායක විය. 

 

 *අනුරාධපුරයේ නෙස්ටෝරියානු ජනාවාසය*  

 

පර්සියාවෙන් පැමිණි නෙස්ටෝරියානු ක්‍රිස්තියානීන් ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණි අගනුවර වූ අනුරාධපුරයේ සැලකිය යුතු ජනාවාසයක් පිහිටුවා ගත් බව ඓතිහාසික සාක්ෂි පෙන්වා දෙයි. මෙම ප්‍රජාව කලාප දෙක අතර සංස්කෘතික හුවමාරුව සහ වෙළඳ සබඳතා වර්ධනය කිරීමෙහිලා තීරණාත්මක කාර්යභාරයක් ඉටු කළේය. අනුරාධපුරයේ ඇති පුරාවිද්‍යාත්මක සොයාගැනීම් මගින් පර්සියානු සංස්කෘතියේ ප්‍රගාඪ බලපෑම නිරූපණය වන අතර එය වාස්තුවිද්‍යාත්මක ශෛලීන්, ආගමික පිළිවෙත් සහ සමාජ ව්‍යුහයන් තුළින් පැහැදිලි වේ. 

 

නෙස්ටෝරියානු බලපෑම විශේෂයෙන් සැලකිය යුතු කරුණකි, එය ක්‍රිස්තියානි ධර්මයේ සහ පෙරදිග සම්ප්‍රදායන්හි අද්විතීය මංසන්ධියක් නියෝජනය කරන අතර මෙම කාල පරිච්ඡේදය තුළ සංස්කෘතික අන්තර්ක්‍රියා වල සංකීර්ණත්වය පෙන්නුම් කරයි.  

 

ඔවුන්ගේ පැමිණීම ශ්‍රී ලාංකීය සමාජයේ පොහොසත් තලයට දායක වූ අතර, අදටත් අධ්‍යයනයට හා අගය කිරීමට නොමැකෙන ලකුණු ඉතිරි කළේය. 

 

 *ගාල්ලේ පර්සියානු අක්ෂර 

මනරම් වරායක් සහ ඓතිහාසික වැදගත්කමක් ඇති ගාල්ල, පර්සියානු බලපෑමේ තවත් කේන්ද්‍රස්ථානයක් ලෙස ඉස්මතු විය. මෙම වෙරළබඩ නගරයෙන් පැරණි පර්සියානු ශිලා ලේඛන සොයා ගැනීම ශ්‍රී ලංකාව සහ පර්සියාව අතර ගැඹුරට මුල් බැස ඇති සබඳතා පිළිබඳ සාක්ෂියක් ලෙස සේවය කරයි. බොහෝ විට පුරාණ ගල් හා පුරාවස්තු මත දක්නට ලැබෙන මෙම ශිලා ලේඛන, සියවස් ගණනාවකට පෙර සිදු වූ වෙළඳ පිළිවෙත්, සමාජ ධුරාවලිය සහ සංස්කෘතික හුවමාරු පිළිබඳ වටිනා අවබෝධයක් සපයයි. 

 

අලංකාර අක්ෂර කලාව සඳහා ප්‍රසිද්ධ පර්සියානු අක්ෂර පර්සියානු සංස්කෘතියේ කලාත්මක බව සහ නවීනත්වය මූර්තිමත් කරයි. ගාල්ලේ දී, මෙම ධාතූන් වහන්සේ ඓතිහාසික බැඳීම් සිහිපත් කරනවා පමණක් නොව, දිවයිනේ අනන්‍යතාවය හැඩගස්වා ඇති හවුල් උරුමය ද ඉස්මතු කරයි.  

 

ශිලා ලේඛන මගින් විවිධ සංස්කෘතීන් සහජීවනයෙන් හා එකිනෙකා පොහොසත් කළ හැකි ආකාරය නිරූපණය කරමින් ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව සහ අනුවර්තනය පිළිබඳ ආඛ්‍යානයක් පිළිබිඹු කරයි. 

 

 *සංස්කෘතික වැදගත්කම 

ශ්‍රී ලංකාවේ පර්සියානු අක්ෂර සහ පුරාවස්තු පැවතීම හුදු පුරාවිද්‍යාත්මක උනන්දුව ඉක්මවා යයි.  එය සේද මාවත ඔස්සේ සංස්කෘතික හුවමාරුවල පොහොසත් යහ සබදතාව සංකේතවත් කරයි. අන්‍යෝන්‍ය අවබෝධය, සහයෝගීතාවය සහ විවිධ සම්ප්‍රදායන් මිශ්‍ර කිරීම සඳහා වෙළඳාම උත්ප්‍රේරකයක් වූයේ කෙසේද යන්න මෙම සම්බන්ධතාවය අවධාරනය කරයි. පර්සියානු සහ ශ්‍රී ලාංකික සංස්කෘතීන් අතර අන්තර්ක්‍රියා මගින් අනන්‍යතා හැඩගැස්වීමේදී සහ එකමුතුකම පෝෂණය කිරීමේදී හරස් සංස්කෘතික සංවාදයේ වැදගත්කම ඉස්මතු කරයි. 

 

එපමණක් නොව, පර්සියානු බලපෑම අද ශ්‍රී ලාංකේය සංස්කෘතියේ විවිධ පැතිවලින්, භාෂාවෙන් සහ සාහිත්‍යයේ සිට සූපශාස්ත්‍ර සම්ප්‍රදායන් දක්වා විද්‍යමාන වේ. මෙම ඓතිහාසික අන්තර්ක්‍රියා අවබෝධ කර ගැනීම ශ්‍රී ලංකාවේ සංකීර්ණ සංස්කෘතික භූ දර්ශනය සඳහා අපගේ අගය කිරීම පොහොසත් කරයි. 

 

ශ්‍රී ලංකාව සහ පර්සියාව අතර ඇති ඓතිහාසික සම්බන්ධතා පිළිබඳව ගැඹුරින් සොයා බලන විට මෙම අන්තර්ක්‍රියාවල උරුමය සමකාලීන සමාජය තුළ දිගින් දිගටම දෝංකාර දෙමින් පවතින බව පෙනී යයි. පර්සියානු බලපෑම්, ශ්‍රී ලාංකේය සංස්කෘතියේ රෙදිපිළි පුරා ගෙතුණු අතර, වෙළඳාම, ගවේෂණය සහ අන්‍යෝන්‍ය ගෞරවය පිළිබඳ පොහොසත් ඉතිහාසයක් පිළිබිඹු කරයි. 

 

අද අපේ ලෝකයට එහි කල්පවත්නා බලපෑම හඳුනා ගනිමින්, ඉතිහාසයේ මෙම ආකර්ෂණීය පරිච්ඡේදය සමරමින්. අපගේ හවුල් උරුමයන් වැලඳ ගැනීමෙන්, අපගේ ගෝලීය ප්‍රජාව හැඩගස්වන විවිධ සංස්කෘතික ආඛ්‍යාන පිළිබඳ වැඩි අවබෝධයක් ලබා ගත හැකිය. 

 

වර්තමානයේ ද ඉරානය සහ ශ්‍රී ලංකාව අතර පවතින කල්පවත්නා සබඳතාවයේ "අවශ්‍යතාවය ඇති මිතුරා සැබවින්ම මිතුරෙකි" යන පැරණි කියමන වෙන කවරදාටත් වඩා සත්‍ය වේ. භූ දේශපාලනික ගතිකත්වය බොහෝ විට සිරස්තලවල ආධිපත්‍යය දරන අතර, එය බැඳීමක ශක්තිය සැබවින්ම නිර්වචනය කරන සහයෝගීතාවයේ සහ අව්‍යාජ සුහදතාවයේ නිහඬ ක්‍රියා වේ. ගෝලීය දේශපාලනයේ කඩිමුඩිය මධ්‍යයේ, ඉරානයේ මෑත කාලීන අභිනය, ශ්‍රී ලංකාව සම්බන්ධයෙන් ස්මාරක ව්‍යාපෘතියක හදවතේ ඇති  වීරයන් සඳහා ගැඹුරු ගෞරවයක් සහ අගය කිරීමක් පෙන්නුම් කරයි