කිසිදා මතකයෙන් ගිලිහී නොයන මානව හිතවාදී ජනාධිපතිවරයා (1960 - 2024)

 

රට සහ එහි ජනතාව කෙරෙහි ආත්මාර්ථකාමී සහ අව්‍යාජ ප්‍රේමයක් නොමැති නම්, කිසිවෙකු වඩා හොඳ ජනාධිපතිවරයෙකු  බවට පත් නොවනු ඇත. නියම  ජනාධිපතිවරයා  අනෙකුත් නායකයින්ට සහ ජනතාවට ආදර්ශයක් සපයනු ඇත. සැබෑ දේශපාලන නායකයෙකු තම රටට, එහි ජනතාවට, එහි සංස්කෘතියට සහ එහි උරුමයට ආදරය කරනු ඇති අතර, මුළු රටම සහ එහි ජාතියම ඉදිරියට ගෙන යාමට අවංක උත්සාහයක් දරනු ඇත. එවැනි නායකයෙකු තීරණ ගැනීමේ ක්‍රියාවලියේදී තම පෞද්ගලික න්‍යාය පත්‍ර සහ කෙටි කාලීන දේශපාලන ඉලක්කවලට වඩා තම රට ඉදිරියෙන් තබනු ඇත.

 

රටේ පවතින තත්ත්වය, ජනතාවගේ අභිලාෂයන් සහ අනාගතය සඳහා පැහැදිලි දැක්මක් පිළිබඳ වැඩි අවබෝධයක් ජනාධිපතිවරයෙකුට තිබිය යුතුය. කෙටි කාලීන ගැටළු විසඳීමේ සහ පැහැදිලි දිගුකාලීන දැක්මක් යටතේ මුළු ජාතියම එකට ගෙන ඒමේ හැකියාවන් ඔවුන් සතුව තිබිය යුතුය. දැක්මක් ඇති නායකයෙකු තම දැක්ම තුළ ජීවත් වන අතර ජයග්‍රහණය සඳහා සහයෝගය දැක්වීමට සහ දායක වීමට අන් අයව පොළඹවයි. එවැනි නායකයින් අවධානය යොමු කර ඇති අතර දිගු කාලීන ඉලක්ක හඹා යාමට සහ එම අරමුණු සාක්ෂාත් කර ගැනීම සඳහා සහයෝගය දැක්වීමට සියලු දෙනා එක් කිරීමට ආශාව, ශක්තිය සහ කැමැත්ත ඇත.

 

රටේ අනාගත නායකයාට අඛණ්ඩතාව, අවංකභාවය, සාධාරණත්වය, ආත්ම පරිත්‍යාගය, ආත්ම දමනය සහ නොපසුබට උත්සාහය වැනි ප්‍රශංසනීය ලක්ෂණ තිබිය යුතු බවයි. අඛණ්ඩතාව යනු ශක්තිමත් සදාචාරාත්මක මූලධර්ම සහ මූලික වටිනාකම් ඇති චරිත ලක්ෂණයකි. යමෙකුට අඛණ්ඩතාව ඇති විට, ඔහු අනෙක් පුද්ගලයින් විසින් නිරීක්ෂණය කරනු ලැබුවත් නැතත් ඔහුගේ සදාචාරාත්මක මූලධර්ම සහ මූලික වටිනාකම් පිළිපදින්නේය.

 

අවංකකම යනු සත්‍යවාදී වීම පමණක් නොව, ඔබේ සියලු ක්‍රියාවන්, සබඳතා සහ තීරණ වලදී සෘජු හා විශ්වාසවන්ත වීමයි. සාධාරණත්වය යනු සම්බන්ධ වූ සියල්ලන්ටම හොඳම ක්‍රියාමාර්ගය හෝ ප්‍රතිඵලය ලෙස සැලකෙන දේ මත පදනම්ව තීරණ ගැනීමට කෙනෙකු පොළඹවන චරිත ලක්ෂණයකි. රටක ජනාධිපතිවරයෙකු මුළු ජාතියේම නායකයා වේ. එබැවින් රටේ ප්‍රධානියා ලෙස ඔහුගේ ධුර කාලය තුළ ඔහුගේ තීරණ සහ ක්‍රියාවන් සාධාරණ හා අපක්ෂපාතී විය යුතුය. අඛණ්ඩතාව යනු ශක්තිමත් සදාචාරාත්මක මූලධර්ම සහ මූලික වටිනාකම් ඇති චරිත ලක්ෂණයකි. යමෙකුට අඛණ්ඩතාව ඇති විට, ඔහු අනෙක් පුද්ගලයින් විසින් නිරීක්ෂණය කරනු ලැබුවත් නැතත් ඔහුගේ සදාචාරාත්මක මූලධර්ම සහ මූලික වටිනාකම් පිළිපදින්නේය.

 

ඉරානයේ හිටපු ජනාධිපති ශහිඩ් රයිසි ද යුක්ත කී සියලු යහ ගුණයෙන් යුත් නිහතමානී ජනතා නායකයෙකි. නීතිවේදියෙකු සහ ආගමික චරිතයක් ලෙස ප්‍රසිද්ධ, දිවංගත ඉරාන ජනාධිපති ඊබ්‍රහිම් රයිසි 1960 දෙසැම්බර් 14 වන දින මෂාඩ් හි උපත ලැබීය. 1979 විප්ලවයෙන් පසු, ඔහු 1981 දී නඩු පවරන්නෙකු ලෙස සිය වෘත්තීය ජීවිතය ආරම්භ කළේය. තම තනතුරට වේගයෙන් නැගී සිටි රයිසි, වයස අවුරුදු 25 දී තරුණ වියේදී ටෙහෙරානයේ නියෝජ්‍ය අභිචෝදක ජෙනරාල් බවට පත්විය.ඉරානයේ විප්ලවවාදී නායක අයතුල්ලා රුහොල්ලා කොමේනිගේ උපදෙස් පරිදි, 1988 දී සිරගත කරන ලද පාලන තන්ත්‍ර විරුද්ධවාදීන්ට මරණ දඬුවම් නිකුත් කළ 4 දෙනෙකුගෙන් යුත් කමිටුවක රයිසි කොටසක් විය.

 

කොමේනිගේ මරණයෙන් පසු සහ අලි කමේනිගේ ධුර කාලය තුළ, රයිසි රාජ්‍ය කාර්යාලවල වේගයෙන් ඉහළට ගියේය. ඔහු 1989 සිට 1994 දක්වා ටෙහෙරානයේ නඩු පවරන්නෙකු ලෙස සේවය කළේය.1994 දී, රයිසි රාජ්‍ය පරීක්ෂක සංවිධානයේ ප්‍රධානියා ලෙස පත් කරන ලද අතර, ඔහු වසර 10 ක් එම තනතුර දැරීය. 2004 දී රයිසි අධිකරණයේ පළමු නියෝජ්‍ය ප්‍රධානියා ලෙස පත් කරන ලදී. පසුව ඔහු 2014 දී ඉරානයේ නීතිපතිවරයා බවට පත් වූ අතර 2016 දී කමේනි විසින් මෂාඩ් හි ඉමාම් රේසා සිද්ධස්ථානයේ සහ පදනමේ ප්‍රධානියා ලෙස පත් කරන ලදී.2017 මැයි 19 වන දින පැවති ජනාධිපතිවරණයේදී රයිසි අපේක්ෂකයෙකු ලෙස ද ඉදිරිපත් වූ නමුත් එවකට බලයේ සිටි ජනාධිපති හසන් රුහානිට පරාජය විය. අයතුල්ලා අමෝලි ලරිජානි අධිකරණ ප්‍රධානී ධුරයෙන් නෙරපා හැරීමෙන් සහ කමේනි විසින් කඩිනම් විචාර කවුන්සිලයේ ප්‍රධානියා ලෙස පත් කිරීමෙන් පසුව, රයිසි 2019 මාර්තු මාසයේදී පුරප්පාඩු වූ අධිකරණ ප්‍රධානී ධුරය භාර ගත්තේය.2021 ජුනි 18 වන දින පැවති ජනාධිපතිවරණයේදී, රයිසි විශාල ඡන්ද පරතරයකින් ජයග්‍රහණය කළ අතර, ඡන්දවලින් 62% ක් ලබා ගනිමින් ඉරානයේ 8 වන ජනාධිපතිවරයා බවට පත්විය.

 

නීතිවේදියෙකු සහ ආගමික චරිතයක් ලෙස ප්‍රසිද්ධ, දිවංගත ඉරාන ජනාධිපති ඊබ්‍රහිම් රයිසි 1960 දෙසැම්බර් 14 වන දින මෂාඩ් හි උපත ලැබීය. 1979 විප්ලවයෙන් පසු, ඔහු 1981 දී නඩු පවරන්නෙකු ලෙස සිය වෘත්තීය ජීවිතය ආරම්භ කළේය. තම තනතුරට වේගයෙන් නැගී සිටි රයිසි, වයස අවුරුදු 25 දී තරුණ වියේදී ටෙහෙරානයේ නියෝජ්‍ය අභිචෝදක ජෙනරාල් බවට පත්විය.ඉරානයේ විප්ලවවාදී නායක අයතුල්ලා රුහොල්ලා කොමේනිගේ උපදෙස් පරිදි, 1988 දී සිරගත කරන ලද පාලන තන්ත්‍ර විරුද්ධවාදීන්ට මරණ දඬුවම් නිකුත් කළ 4 දෙනෙකුගෙන් යුත් කමිටුවක රයිසි කොටසක් විය.

 

කොමේනිගේ මරණයෙන් පසු සහ අලි කමේනිගේ ධුර කාලය තුළ, රයිසි රාජ්‍ය කාර්යාලවල වේගයෙන් ඉහළට ගියේය. ඔහු 1989 සිට 1994 දක්වා ටෙහෙරානයේ නඩු පවරන්නෙකු ලෙස සේවය කළේය.1994 දී, රයිසි රාජ්‍ය පරීක්ෂක සංවිධානයේ ප්‍රධානියා ලෙස පත් කරන ලද අතර, ඔහු වසර 10 ක් එම තනතුර දැරීය.2004 දී රයිසි අධිකරණයේ පළමු නියෝජ්‍ය ප්‍රධානියා ලෙස පත් කරන ලදී. පසුව ඔහු 2014 දී ඉරානයේ නීතිපතිවරයා බවට පත් වූ අතර 2016 දී කමේනි විසින් මෂාඩ් හි ඉමාම් රේසා සිද්ධස්ථානයේ සහ පදනමේ ප්‍රධානියා ලෙස පත් කරන ලදී.2017 මැයි 19 වන දින පැවති ජනාධිපතිවරණයේදී රයිසි අපේක්ෂකයෙකු ලෙස ද ඉදිරිපත් වූ නමුත් එවකට බලයේ සිටි ජනාධිපති හසන් රුහානිට පරාජය විය.

 

ඔහුගේ දේශපාලන ජීවිතය එතැනින් නතර වූයේ නැත. රයිසි 2017 ජනාධිපතිවරණයට ඒකාබද්ධ විස්තීර්ණ ක්‍රියාකාරී සැලැස්මේ (JCPOA) විවේචකයෙකු ලෙස ඉදිරිපත් විය. JCPOA හි නැවත තේරී පත්වීමේ ව්‍යාපාරයෙන් වැඩි කොටසක් ආයෝජනය කළ වත්මන් ජනාධිපති හසන් රුහානි අවසානයේ ජයග්‍රහණය කළේය. 2019 දී රයිසි ඉරානයේ අගවිනිසුරු ලෙස පත් කරන ලදී. ඔහු 2020 ජනාධිපතිවරණයට නැවත ඉදිරිපත් වී 2021 දී ජයග්‍රහණය කළේය. ඔහු ජනප්‍රිය ඡන්දයෙන් 62% ක් ලබා ගත් නමුත් ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීමේ ප්‍රතිශතය 49% ක් පමණ විය. මෙය සිදු වූයේ එක්සත් ජනපද ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් ඒකපාර්ශ්විකව JCPOA වෙතින් ඉවත් වීමෙන් වසර තුනකට පසුවය.

 

අවසානයේ, 2024 මැයි 19 වන දින, අසර්බයිජානයේ කඳුකර ප්‍රදේශයේ ඉහත සඳහන් කළ හෙලිකොප්ටර් අනතුරකින් රයිසි මිය ගියේය. ඔහුගේ අවමංගල්‍ය කටයුතු ටබ්‍රිස්, ටෙහෙරාන්, රේ, කුම් සහ මෂාඩ් යන නගරවල පැවැත්වූ අතර, මිලියනයකට අධික පිරිසක් සහභාගී වූහ. රයිසි ජනතාවගේ ජනාධිපතිවරයා විය. ඔහු සතියකට දින හතක් වැඩ කළේය, රට පුරා සංචාරය කළේය, සෑම පළාතකටම ගොස් ජීවිතයේ සෑම තරාතිරමකම පුද්ගලයින් සමඟ කතා කළේය. ඔහු ගම්වැසියන් සමඟ වාඩි වී ඔවුන්ගෙන් කෙනෙකු මෙන් ඔවුන්ගේ ගැටළු වලට සවන් දී ඒවා විසඳීමට උත්සාහ කළේය. රජය තුළ ඔහු ඉරානයේ අධිකරණ සහ ව්‍යවස්ථාදායක ශාඛා සමඟ ධනාත්මක සබඳතා ගොඩනඟා ගත්තේය. ඔහු හමුදා සහ ආගමික බලධාරීන් සමඟ හොඳ සබඳතා භුක්ති වින්දේය.බටහිර රටවල් සමඟ ඉරානයේ අසාර්ථක ප්‍රවේශයෙන් අවධානය ඉවත් කර, ඒ වෙනුවට අසල්වැසි රටවල් සහ නැගෙනහිර දෙසට අවධානය යොමු කළේය. ඔහු අසර්බයිජානය, බහරේනය, ඊජිප්තුව, ඉන්දියාව, පකිස්ථානය, සෞදි අරාබිය, තුර්කිය සහ උස්බෙකිස්තානය සමඟ සබඳතා වැඩිදියුණු කළේය. විශේෂයෙන් ඔහු රුසියාව සහ චීනය සමඟ ඉරානයේ මිත්‍රත්වය ශක්තිමත් කළේය. චීන ජනාධිපති ෂී ජින් පිං වෙනුවෙන් කතා කළ චීන විදේශ අමාත්‍යාංශයේ ප්‍රකාශකයෙකු පැවසුවේ රයිසි "චීනය සහ ඉරානය අතර විස්තීර්ණ උපායමාර්ගික හවුල්කාරිත්වය තහවුරු කිරීමට සහ පුළුල් කිරීමට ධනාත්මක උත්සාහයන්" ගත් බවයි. 2023 පෙබරවාරි මාසයේදී රයිසි චීනය සමඟ වසර 25 ක "උපායමාර්ගික සහයෝගීතා ගිවිසුම" අවසන් කළේය. දෙරට තවත් ද්විපාර්ශ්වික සහයෝගීතා ලියකියවිලි රාශියක් අත්සන් කළහ. 2023 අප්‍රේල් මාසයේදී රයිසි ඉරානය යුරේසියානු දේශපාලන, ආර්ථික සහ ආරක්ෂක සංවිධානයක් වන ෂැංහයි සහයෝගිතා සංවිධානයට (SCO) සම්බන්ධ වීමට නායකත්වය දුන්නේය. ඉරානයේ ෂාලම්චේ නගරයේ සිට ඉරාකයේ බස්රා නගරය දක්වා දුම්රිය මාර්ගයක් ඉදිකිරීම සඳහා ඉරාකය සමඟ ගිවිසුමක් අත්සන් කිරීමට ඔහු ඉරානයට නායකත්වය දුන්නේය

 

2023 මැයි මාසයේදී, ඉරාන නගරයක් වන රාෂ්ට් සිට අසර්බයිජානියානු නගරයක් වන ඇස්ටාරා දක්වා සම්බන්ධ කරමින් කිලෝමීටර් 170 ක දුම්රිය මාර්ගයක් ඉදිකිරීම සඳහා රයිසි රුසියාව සමඟ ගිවිසුමක් අත්සන් කළේය. 2023 නොවැම්බර් මාසයේදී, ඔක්තෝබර් 7 වන දින ගාසා තීරයට එල්ල වූ හමාස් ත්‍රස්ත ප්‍රහාරයෙන් සහ එයට ඊශ්‍රායලයේ ම්ලේච්ඡ ප්‍රතිචාරයෙන් මාසයකට පසු, රයිසි සෞදි සමුළුවකට සහභාගී විය. මෙම රැස්වීම ගාසා තීරයේ පලස්තීනුවන්ට එරෙහිව ඊශ්‍රායලයේ යුද අපරාධ හෙළා දුටුවේය. 2024 ජනවාරි මාසයේදී, රයිසි ඉරානයට මැදිහත් නොවීම, සමානාත්මතාවය සහ සහයෝගීතාවය ප්‍රවර්ධනය කරන අන්තර් රාජ්‍ය සංවිධානයක් වන බ්‍රසීලය, රුසියාව, ඉන්දියාව, චීනය සහ දකුණු අප්‍රිකාව (BRICS) සමඟ එක්වීමට නායකත්වය දුන්නේය. 2024 මැයි මාසයේදී, ඔහු "දේශපාලන, ආර්ථික, වෙළඳාම සහ සංස්කෘතික ක්ෂේත්‍ර හරහා ද්විපාර්ශ්වික සබඳතා" ශක්තිමත් කිරීම සඳහා පකිස්ථානය සමඟ ගිවිසුම් කිහිපයක් අත්සන් කළේය. එයට ද්විපාර්ශ්වික වෙළඳාම ඩොලර් බිලියන 10 දක්වා වැඩි කිරීම ඇතුළත් විය

 

රයිසිගේ පාලන සමයේදී, ඉරානය 2021 ජුනි මාසයේදී දිනකට බැරල් මිලියන 0.6 සිට 2024 අප්‍රේල් මාසයේදී මිලියන 1.6 දක්වා බොරතෙල් අපනයනය වැඩි කළේය. 2018 දී එක්සත් ජනපදය ක්‍රියාත්මක කළ දරුණු සම්බාධක නොතකා රට මෙම 200% කට වඩා වැඩි වීමක් අත්කර ගත්තේය.

 

ඔහුගේ අභාවයේ දී ලෝක නායකයින්ගේ නිල ශෝකය

රයිසි සහ අනෙකුත් නිලධාරීන්ට ගෞරව කිරීම සඳහා ලොව පුරා රටවල් ඉරානයට ශෝකය පළ කළේය. "ජනාධිපති ඊබ්‍රහිම් රයිසි, විදේශ අමාත්‍ය හොසේන් අමීර්-අබ්දුල්ලාහියන් සහ ඊයේ හෙලිකොප්ටර් අනතුරෙන් මියගිය සියලු දෙනාගේ මරණ පිළිබඳව මම ශෝකය පළ කරමි," ෆ්‍රැන්සිස් පාප් වහන්සේ ඉරානයේ උත්තරීතර නායකයාට ලිවීය.රයිසිගේ අභාවය ගැන මැලේසියානු අගමැති අන්වර් ඉබ්‍රාහිම් "අතිශයින්ම කණගාටුවට පත් විය". "යුක්තිය, සාමය සහ  [ඉස්ලාමීය ප්‍රජාවේ උන්නතිය සඳහා ඔහුගේ කැපවීම සැබවින්ම ආශ්වාදජනක විය. අපගේ ජනතාවගේ සහ මුස්ලිම් ලෝකයේ අභිවෘද්ධිය සඳහා එක්ව කටයුතු කරමින් මැලේසියා-ඉරාන සබඳතා ශක්තිමත් කිරීමට අපි කැපවී සිටියෙමු. අපගේ පොරොන්දුව ඉටු වනු ඇත," ඉබ්‍රාහිම් පැවසීය.

 

ඉරානයේ දරුණුතම සතුරා වන ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය පවා ඔහුගේ මරණය සම්බන්ධයෙන් ඉරානයට පණිවිඩයක් යවා ඇත: "ඉරානය නව ජනාධිපතිවරයෙකු තෝරා ගන්නා විට, ඉරාන ජනතාවට සහ මානව හිමිකම් සහ මූලික නිදහස සඳහා ඔවුන්ගේ අරගලයට අපගේ සහයෝගය අපි නැවත තහවුරු කරමු," රාජ්‍ය දෙපාර්තමේන්තුවේ ප්‍රකාශක මැතිව් මිලර් පැවසීය.

 

රයිසි සහ අනෙකුත් නිලධාරීන්ගේ මරණ සඳහා ඉරානය දින පහක ශෝක කාලයක් ප්‍රකාශයට පත් කළේය. ලෙබනනය සහ සිරියාව දින තුනක් අනුගමනය කළ අතර ඉන්දියාව සහ ඉරාකය දිනයක් ගත කළේය. මැයි 21 වන දින, අභාවප්‍රාප්ත ජනාධිපතිවරයාට ගෞරව කිරීම සඳහා එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය තම ධජය අඩකුඹු කළේය. ඔහුට ගෞරව කිරීම සඳහා එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක කවුන්සිලයේ පරමාණුක මුරකරු විනාඩියක නිශ්ශබ්දතාවයක් පැවැත්වීය.එක්සත් ජාතීන්ගේ මහලේකම් ඇන්ටෝනියෝ ගුටරෙස් සහ ආරක්ෂක කවුන්සිලයේ සාමාජිකයින් "මියගිය අයගේ පවුල්වලට සහ ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජයේ රජයට සහ ජනතාවට අවංක ශෝකය පළ කළහ."

 

රයිසි නොමැතිව ඉරානයේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය දිගටම පැවතිය යුතුය. රයිසි සහ අනෙකුත් අයගේ මරණ ඉරානයේ විදේශ ප්‍රතිපත්තිය වෙනස් නොකරනු ඇත. විවිධ නගර පහක ඔහුගේ අවමංගල්‍ය උත්සව සඳහා මෙතරම් විශාල මහජන සහභාගීත්වයක් ලැබීමෙන් පසු, ඕනෑම පක්ෂපාතී අනුගාමිකයෙකු ඔහුගේ ප්‍රතිපත්ති ක්‍රියාත්මක කිරීමට බැඳී සිටී. අසල්වැසි රටවල් සමඟ සබඳතා ශක්තිමත් කිරීම, චීනය සහ රුසියාව සමඟ තවදුරටත් සහයෝගයෙන් කටයුතු කිරීම සහ ලොව පුරා පීඩිත ජනතාවට සහාය වීම. විශේෂයෙන්, පලස්තීනය යථා තත්ත්වයට පත් කළ හැකි වන තෙක් ඉරානය පීඩිත පලස්තීනුවන්ට සහාය වීම දිගටම කරගෙන යනු ඇත.රයිසි ශ්‍රේෂ්ඨ මිනිසෙකි. අපගේ ලෝකය සාමයට එක් පියවරක් සමීප කළ ඔහුගේ ප්‍රතිපත්ති අප කිසි විටෙකත් අමතක නොකළ යුතුය හෝ අවතක්සේරු නොකළ යුතුය.

 

තවද ඉරානයෙන් ඔබ්බට, රයිසි ඊශ්‍රායලය කෙරෙහි දැඩි ප්‍රවේශයක් දිගටම කරගෙන ගිය අතර, 2021 මැයි මාසයේදී ඊශ්‍රායලයට එරෙහි සටන සඳහා අක්ෂයේ ප්‍රතිරෝධයේ සගයා වන හමාස්ට සහාය දැක්වීය. "පලස්තීනයේ වීරෝදාර ප්‍රතිරෝධය නැවත වරක් වාඩිලාගෙන සිටි සියොන්වාදී පාලනයට පසුබැසීමට සහ ශුද්ධ වූ කුද්ස් මුදා ගැනීමේ උතුම් පරමාදර්ශය දෙසට තවත් පියවරක් තැබීමට බල කළේය," ඔහු ජෙරුසලම ගැන සඳහන් කරමින් පැවසීය. 2016 දී, රයිසිගේ වාසනාවන්ත වසරක් විය.  උත්තරීතර නායක අයතුල්ලා කමේනි ඔහුව  අටවන ඉමාම් වන ඉමාම් රේසා වෙත ශුද්ධ සිද්ධස්ථානයේ භාරකරු ලෙස පත් කළේය.  එය ඔහුට එහි විෂය පථය යටතේ ඇති සමාගම් අධීක්ෂණය ලබා දුන්නේය. මෙම භූමිකාව ඔහුව ඉරානයේ වඩාත්ම බලගතු නිලධාරීන් පස් දෙනා අතරට ද පත් කළේය.ජ්‍යෙෂ්ඨ අයතුල්ලාවරු මීට පෙර මෙම තනතුර දැරූහ. ඔහුව උසස් කිරීමට සහ ආගමික පන්තිය අතර ඉහළ තනතුරක් ලබා දීමට ඉක්මනින්ම අයතුල්ලා ලෙස හඳුන්වනු ලැබීය."

ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජයේ, පූජක තනතුර දේශපාලනික වැදගත්කමක් දරයි . උත්තරීතර නායකයෙකු වීමට කැමති ඕනෑම කෙනෙකුට පළමුව අයතුල්ලා කෙනෙකු නොවී එය කළ නොහැක. මියගිය ඉරාන නායකයින් ගැන හමාස් පැවසුවේ ඔවුන් “සියොන්වාදී ආයතනයට එරෙහිව අපගේ ජනතාවගේ නීත්‍යානුකූල අරගලයට සහාය දුන් බවත්, පලස්තීන ප්‍රතිරෝධයට වටිනා සහයෝගයක් ලබා දුන් බවත්, ස්ථිර ගාසා තීරයේ අපගේ ජනතාව සඳහා සියලු සංසද සහ ක්ෂේත්‍රවල සහයෝගීතාවයෙන් සහ සහයෝගයෙන් වෙහෙස නොබලා උත්සාහ කළ බවත්ය. අපගේ පලස්තීන ජනතාවට එරෙහි සියොන්වාදී ආක්‍රමණය නැවැත්වීමට ඔවුන් සැලකිය යුතු දේශපාලන හා රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික උත්සාහයන් ද ගත්හ.”

 

රයිසිගේ මරණය සම්බන්ධයෙන් යුරෝපීය කවුන්සිලයේ සභාපතිවරයා ඉරානයට “අවංක ශෝකය” ප්‍රකාශ කලේය. දැඩි මතධාරී සහ ආගමික වශයෙන් ගතානුගතික දේශපාලනඥයෙකු වන රයිසිට අධිකරණය සහ ආගමික ප්‍රභූව තුළ ගැඹුරු සම්බන්ධතා තිබුණි. 63 හැවිරිදි දේශපාලන බලවතා දිගු කලක් තිස්සේ ඉරානයේ ඉහළම අධිකාරිය වන උත්තරීතර නායක අයතුල්ලා අලි කමේනිගේ ස්වභාවික අනුප්‍රාප්තිකයා ලෙස සැලකේ.අධිකරණ ක්ෂේත්‍රයේ සහ ආගමික ප්‍රභූව තුළ ගැඹුරු සම්බන්ධතා ඇති ස්ථාපිත පැවැත්මක් ඇති රයිසි දැඩි මතධාරී සහ ආගමික වශයෙන් ගතානුගතික මානව හිතවාදී  දේශපාලනඥයෙක් විය. 

 

ඉරාන විප්ලවයෙන් පසු, අලුතින් බිහි වූ ඉස්ලාමීය ජනරජය ක්ෂණික අභියෝග රැසකට මුහුණ දුන් අතර, බටහිර අධ්‍යාපනය ලැබූ ෂා පාක්ෂිකයින්ගේ සිට ලෞකික වාමාංශික විරුද්ධවාදීන් දක්වා අසල්වැසි ඉරාකය සමඟ සම්පූර්ණ යුද්ධයක් දක්වා දිව යයි. රයිසි ආරම්භයේ සිටම අභ්‍යන්තර විරුද්ධත්වයට එරෙහිව නව පාලන තන්ත්‍රය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා තම වෘත්තීය ජීවිතය කැප කළේය. ඔහු පරිපාලනය පිළිබඳ පුහුණුවක් ලබා ගත් අතර ඉක්මනින්ම නිරිතදිග ඉරානයේ මස්ජෙඩ් සොලෙයිමාන්හි නඩු පවරන්නාගේ කාර්යාලයට සම්බන්ධ විය. ඊළඟ වසර හය තුළ, ඔහු කරජ් නගරය, හමාදාන් නගරය සහ හමාදාන් පළාත ඇතුළු විවිධ අධිකරණ බල ප්‍රදේශ සඳහා නඩු පවරන්නෙකු ලෙස තවදුරටත් අත්දැකීම් ලබා ගත්තේය. 1985 දී ඔහු රටේ අගනුවර වන ටෙහෙරාන්හි නියෝජ්‍ය නඩු පවරන්නා බවට පත්විය. 1988 දී, අස්ථාවරත්වයේ බර සහ ඉරාන-ඉරාක යුද්ධය පාලන තන්ත්‍රය මත දැඩි ලෙස බර වූ විට, කොමේනි දහස් ගණනක් දේශපාලන සිරකරුවන් (ඔහු ඉරාකය සමඟ සහයෝගයෙන් කටයුතු කළ බවට චෝදනා කළ) මරණ දඬුවම නියම කළ අතර සිරකරුවන් රජයට පක්ෂපාතීද යන්න තීරණය කිරීමේ කාර්යය පැවරුණු කමිටුවකට රයිසි පත් කළේය.1989 දී අලි කමේනි රහ්බාර් (ඉරානයේ නායකයා) බවට පත්වීමෙන් පසු, රයිසි ඉරානයේ අධිකරණ පද්ධතිය තුළ ජ්‍යෙෂ්ඨ තනතුරු ලබා ගැනීමට පටන් ගත්තේය. ටෙහෙරාන්හි අභිචෝදක ලෙස (1989–94) සේවය කිරීමෙන් පසු, ඔහුගේ ප්‍රමුඛ තනතුරු අතරට සාමාන්‍ය පරීක්ෂණ සංවිධානයේ (1994–2004) ප්‍රධානියා සහ පූජක පක්ෂය සඳහා වූ විශේෂ අධිකරණයේ (2012–21) නීතිපතිවරයා යන තනතුරු ඇතුළත් විය. රජයේ ආයතන සහ නිලධාරීන්ගේ අඛණ්ඩතාව අධීක්ෂණය කරන තනතුරු මේවාය. අගවිනිසුරුවරයාගේ පළමු නියෝජ්‍ය නිලධාරියා ලෙස (2004–14), 2009 ජනාධිපතිවරණයෙන් පසුව ඇති වූ නොසන්සුන්තාවයෙන් පසු විරුද්ධවාදීන් මර්දනය කිරීමේදී රයිසි ප්‍රධාන කාර්යභාරයක් ඉටු කළේය.

 

අධිකරණයෙන් පිටත, රයිසි  විශේෂඥයින්ගේ සභාවේ (2007–24) සාමාජිකයෙකු ද විය, එය කාර්යාලය හිස් වුවහොත් රහ්බාර් ප්‍රතිස්ථාපනය කිරීමේ වගකීම පැවරී ඇති සාකච්ඡාමය ආයතනයකි

 

මුල් ජීවිතය සහ අධ්‍යාපනය

රයිසි හැදී වැඩුණේ   වැදගත් ආගමික මධ්‍යස්ථානයක් වන මෂාඩ් නගරයේ වන අතර එය අටවන ඉමාම් 'අලි අල්-රිඩාගේ භූමදානය සිදු වූ ස්ථානය ලෙස සැලකේ. ඉරානය බලය හා ධනය බෙදා හැරීමේ ප්‍රබල වෙනස්කම් වලට භාජනය වෙමින් පැවති ඉඩම් ප්‍රතිසංස්කරණ (1960–63) සහ සුදු විප්ලව සංවර්ධන වැඩසටහන (1963–79) පැමිණීමත් සමඟ රයිසි උපත ලැබීය. රට වේගවත් නවීකරණය හා නාගරීකරණය දුටුවද, ෂා රජුගේ ප්‍රතිසංස්කරණ මගින් පූජක සංස්ථාපිතය වඩාත් දෘශ්‍යමාන ලෙස අහිමි වූ ඒවා අතර විය. මෙය විශේෂයෙන් සත්‍ය වූයේ මෂාඩ් හි වන අතර, පූජක සංස්ථාපිතයට පුළුල් දේපළ හිමිකමක් සහ දේශීය ආර්ථිකයට දැවැන්ත බලපෑමක් තිබුණි. පූජක පවුලක හැදී වැඩුණු රයිසි ආගමික අධ්‍යාපනයක් ලැබීය. 1975 දී ඔහු  ඉස්ලාමයේ ප්‍රමුඛතම බුද්ධිමය මධ්‍යස්ථානය වන කොම් හි සෙමනේරියට ඇතුළත් වූ අතර ඉරානයේ වඩාත් කැපී පෙනෙන පූජකවරුන් කිහිප දෙනෙකු යටතේ අධ්‍යාපනය ලැබීය. මොහොමඩ් රේසා ෂා පහ්ලවිගේ පාලන තන්ත්‍රය ගැන ඉරාන වැසියන් පුළුල් ලෙස අතෘප්තිමත් වූ කාලයක, කොම් හි සෙමනේරියන් බොහෝ දෙනෙක් රුහොල්ලා කොමේනිගේ විප්ලවවාදී පරමාදර්ශ සමඟ සම්බන්ධ වී සිටි අතර, ඔහුගේ වේලායාත්-ඊ ෆකීහ් (නීතිඥවරයාගේ භාරකාරත්වය) පිළිබඳ අර්ථ නිරූපණය රජයේ ප්‍රතිපත්තිය සහ පරිපාලනය පිළිබඳ පූජක අධීක්ෂණය සහතික කිරීමට උත්සාහ කළහ. රයිසි, 1978-79 කාලයේ ෂා රජු පිටුවහල් කිරීමට හේතු වූ සහ කොමේනිගේ දැක්ම මත පදනම් වූ රාජ්‍ය ක්‍රමයක් ස්ථාපිත කළ සිදුවීම්වල ක්‍රියාකාරී සහභාගිවන්නෙකු බව කියනු ලැබේ.

 

ඉරාන විප්ලවයෙන් පසු, අලුතින් බිහි වූ ඉස්ලාමීය ජනරජය ක්ෂණික අභියෝග රැසකට මුහුණ දුන්නේය, බටහිර-උගත් ෂා පක්ෂපාතීන්ගේ සිට ලෞකික වාමාංශික විරුද්ධවාදීන් දක්වා අසල්වැසි ඉරාකය සමඟ සම්පූර්ණ යුද්ධයක් දක්වාරයිසි ආරම්භයේ සිටම අභ්‍යන්තර විරුද්ධත්වයට එරෙහිව නව පාලන තන්ත්‍රය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා තම වෘත්තීය ජීවිතය කැප කළේය. ඔහු පරිපාලනය පිළිබඳ පුහුණුවක් ලබා ගත් අතර ඉක්මනින්ම නිරිතදිග ඉරානයේ මස්ජෙඩ් සොලෙයිමාන්හි අභිචෝදක කාර්යාලයට සම්බන්ධ විය. ඊළඟ වසර හය තුළ, ඔහු කරජ් නගරය, හමාදාන් නගරය සහ හමාදාන් පළාත ඇතුළු විවිධ අධිකරණ බල ප්‍රදේශ සඳහා අභිචෝදකයෙකු ලෙස තවදුරටත් අත්දැකීම් ලබා ගත්තේය. 1985 දී ඔහු රටේ අගනුවර වන ටෙහෙරාන්හි නියෝජ්‍ය අභිචෝදක බවට පත්විය. 1988 දී, අස්ථාවරත්වයේ බර සහ ඉරාන-ඉරාක යුද්ධය පාලන තන්ත්‍රය මත දැඩි ලෙස බර වූ විට, කොමේනි දහස් ගණනක් දේශපාලන සිරකරුවන් (ඔහු ඉරාකය සමඟ සහයෝගයෙන් කටයුතු කළ බවට චෝදනා කළ) මරණ දඬුවම නියම කළ අතර සිරකරුවන් රජයට පක්ෂපාතීද යන්න තීරණය කිරීමේ කාර්යය පැවරුණු කමිටුවකට රයිසි පත් කළේය.

 

 

2016 දී කමේනි, මෂාඩ් හි 'අලි අල්-රිඩා' සිද්ධස්ථානයේ භාරකරු ලෙස රයිසි පත් කළ අතර, ඉරානයේ විශාලතම බොන්යාඩ් (පුණ්‍ය භාරය) භාරව ඔහුට බලය පැවරීය. 2019 දක්වා පැවති මෙම පත්වීම, ඩොලර් බිලියන ගණනක වත්කම් - සහ ඉරානයේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් සැලකිය යුතු කොටසක් - රයිසිගේ පාලනය යටතේ සහ විධිමත් අධීක්ෂණයකට භාජනය විය.

 

දිවංගත ජනාධිපති රයිසි ගේ ලංකා සංචාරය

 

2024 අප්‍රේල් 24 වන දින උමා ඔය බහුකාර්ය සංවර්ධන ව්‍යාපෘතිය ඒකාබද්ධව විවෘත කිරීම සඳහා ජනාධිපති රනිල් වික්‍රමසිංහ මහතාගේ ආරාධනයෙන් ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජයේ ජනාධිපති ආචාර්ය ඊබ්‍රහිම් රයිසි මහතා ශ්‍රී ලංකාවේ නිල ද්විපාර්ශ්වික සංචාරයක් පැමිණියේය. ශ්‍රී ලංකාව සහ ඉරානය විසින් අරමුදල් සපයනු ලබන උමා ඔය බහුකාර්ය සංවර්ධන ව්‍යාපෘතිය, ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික විදුලිබල පද්ධතියට මෙගාවොට් 120 ක විදුලිය ජනනය කර එකතු කිරීමට සහ ශ්‍රී ලංකාවේ ගිනිකොන දෙසින් පිහිටි කුඹුරු අක්කර 25,000 කට පමණ වාරිමාර්ග සැපයීමට මින්  සැලසුම් කර තිබුණි. මත්තල ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළේදී අග්‍රාමාත්‍ය දිනේෂ් ගුණවර්ධන මහතා විසින් ඔහු උණුසුම් ලෙස පිළිගනු ලැබීය.

 

ජනාධිපති රනිල් වික්‍රමසිංහ මහතාගේ ආරාධනයෙන් ඉරාන ජනාධිපතිවරයා අසල්වැසි පාකිස්තානයේ තෙදින සංචාරය අවසන් කිරීමෙන් පසු ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණියේය. 2008 අප්‍රේල් මාසයේදී හිටපු ජනාධිපති ආචාර්ය මහමුද් අහමඩිනෙජාඩ් මහතාගේ සංචාරයෙන් පසු ඉරාන ජනාධිපතිවරයෙකු ශ්‍රී ලංකාවට කරන පළමු සංචාරය මෙයයි. දූපත් රාජ්‍යයේ කෙටි කාලයක් රැඳී සිටින අතරතුර, ආචාර්ය රයිසි මහතා, ජනාධිපති රනිල් වික්‍රමසිංහ මහතා සමඟ එක්ව, උමා ඔය බහුකාර්ය සංවර්ධන ව්‍යාපෘතියේ (UOMDP) ​​සමාරම්භක උත්සවයට සහභාගී විය. මෙම ව්‍යාපෘතිය මගින් ජාතික විදුලිබල පද්ධතියට ගිගාවොට් පැය 290 ක් එකතු කරන අතර, දිස්ත්‍රික්ක තුනක ගොවිබිම් හෙක්ටයාර 6,000 (අක්කර 15,000) කට ජලය සහ පවුල් දහස් ගණනකට පානීය ජලය සපයයි.

 

ඉරාන සහ ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපතිවරුන්ගේ ප්‍රධානත්වයෙන් පැවැත්වුණු මෙම උත්සවය, මෙම වැදගත් යටිතල පහසුකම් ප්‍රයත්නයේදී දෙරට අතර සහයෝගීතාවය සංකේතවත් කරනු ලැබීය. ආචාර්ය රයිසිගේ සංචාරයට සමගාමීව, ශ්‍රී ලංකාව සහ ඉරානය අතර ද්විපාර්ශ්වික සබඳතා ශක්තිමත් කිරීමේ අරමුණින් අවබෝධතා ගිවිසුම් පහක් අත්සන් කරනු ලැබීය.මේ අතර, මෙම පසුබිම යටතේ, ඉරාන ජනාධිපතිවරයාගේ පැමිණීමට පෙර ශ්‍රී ලංකා පොලිසිය කොළඹ සහ මත්තල යන ප්‍රදේශවල විශේෂ රථවාහන සැලසුම් ක්‍රියාත්මක කර තිබුණි. කොළඹ-කටුනායක අධිවේගී මාර්ගය සහ මත්තල සිට උමා ඔය දක්වා ප්‍රධාන මාර්ගය ඇතුළු බොහෝ මාර්ගවල වාහන ගමනාගමනය සීමා කර තිබුණි. 2008 දී හිටපු ජනාධිපති මහමුද් අහමඩිනෙජාඩ් ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණීමෙන් පසු ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණි පළමු ඉරාන නායකයා රයිසි ය.

 

"බටහිර රටවල් දැනුම සහ තාක්ෂණය එම රටවලට පමණක් සීමා වූ බව අනෙක් සියල්ලන්ට ඒත්තු ගැන්වීමට උත්සාහ කළහ," ශ්‍රී ලංකාවේ ජනාධිපති රනිල් වික්‍රමසිංහ සහ අනෙකුත් ඉහළ නිලධාරීන් අමතමින් රයිසි පැවසීය. මෙම අදහස "යටත් විජිතවාදය සහ අහංකාරය" තුළ මුල් බැස ඇති බවත්, ඉරානය දැන් තම දැනුම අන් අය සමඟ බෙදා ගැනීමට හැකි වූ බවත්, රටවල් 20 ක ව්‍යාපෘති ඇතුළුව බවත් ඔහු පැවසීය. මධ්‍යම බදුල්ල දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි උමා ඔය ව්‍යාපෘතිය ඉරාන තාක්ෂණික සහාය ඇතිව ඉදිකරන ලදී. ඩොලර් මිලියන 514 ක වටිනාකමකින් යුත් මෙය 2010 දී ඉරානයේ FARAB ඉංජිනේරු කණ්ඩායම විසින් ආරම්භ කරන ලද අතර ඉරානය මුලින් ඩොලර් මිලියන 50 ක් ලබා දුන්නේය. නමුත් 2013 දී ඉරානයට එරෙහි ජාත්‍යන්තර සම්බාධක හේතුවෙන් අරමුදල් දිගටම කරගෙන යාමට නොහැකි විය. ඉන්පසු ශ්‍රී ලංකා රජය එම ඉරාන කොන්ත්‍රාත්කරුම භාවිතා කරමින් තමන්ගේම අරමුදල්වලින් ව්‍යාපෘතිය සම්පූර්ණ කිරීමට තීරණය කළේය.

 

 

මෙම ව්‍යාපෘතිය 2015 දී නිම කිරීමට නියමිතව තිබුණද ඉරානයට එරෙහි ජාත්‍යන්තර සම්බාධක, තාක්ෂණික ගැටළු සහ COVID-19 වසංගතය හේතුවෙන් ප්‍රමාද වූ බව රජය රයිසිගේ සංචාරයට පෙර නිවේදනයක් නිකුත් කරමින් කියා සිටියේය.මෙම ව්‍යාපෘතිය මගින් ජාතික විදුලිබල පද්ධතියට වාර්ෂිකව ගිගාවොට් පැය 290 ක විදුලිය ප්‍රමාණයක් එකතු කරනු ඇති අතර නව ඉඩම් හෙක්ටයාර 4,500 ක් (අක්කර 11,100) සහ පවතින කෘෂිකාර්මික ඉඩම් හෙක්ටයාර 1,500 ක් (අක්කර 3,700) ක් ජලය සපයනු ඇත.

 

"අපේ සතුරන් ඉරානය සංවර්ධනය වී ඉදිරියට යනවාට කැමති වුණේ නැහැ ... ඒ නිසා ඉරාන ජනතාවගේ කැමැත්ත සහ අධිෂ්ඨානය සාක්ෂාත් වූ අතර, අපේ සතුරන් කලකිරීමට පත් වුණා," රයිසි පැවසීය.

 

රයිසි පාකිස්තානයේ සිට ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණි අතර, එහිදී දෙරට ආර්ථික හා ආරක්ෂක සහයෝගීතාව ශක්තිමත් කිරීමට එකඟ විය. ඉන්දියානු සාගර දූපත් රාජ්‍යය 2022 අප්‍රේල් මාසයේදී ඩොලර් බිලියන 83 කට වැඩි ණය බරක් සහිතව බංකොලොත්භාවය ප්‍රකාශ කළ අතර, එයින් අඩකට වඩා විදේශ ණයහිමියන්ට හිමි විය. එහි දරුණුතම ආර්ථික අර්බුදයෙන් රට ගලවා ගැනීම සඳහා වික්‍රමසිංහගේ රජය IMF වසර හතරක ඇපකර පැකේජයක් ලබා ගත්තේය.

 

ආර්ථික දර්ශක වැඩිදියුණු වුවද, 2022 දී බලයට පත් වූ වික්‍රමසිංහ මහතා අධික බදු සහ ඉහළ ජීවන වියදම සම්බන්ධයෙන් මහජන විරෝධයට මුහුණ දුන්නේය. ජනාධිපති රයිසිගේ සංචාරයේ කැපී පෙනෙන අංගයක් වන්නේ ඉරානය සහ ශ්‍රී ලංකාව අතර ද්විපාර්ශ්වික සබඳතා ශක්තිමත් කිරීම අරමුණු කරගත් අවබෝධතා ගිවිසුම් පහක් අත්සන් කිරීමයි. ඉරාන සහ ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපතිවරුන්ගේ ප්‍රධානත්වයෙන් පැවැත්වූනු මෙම උත්සවය, මෙම වැදගත් යටිතල පහසුකම් ප්‍රයත්නයේදී දෙරට අතර සහයෝගීතාවය සංකේතවත් කලේය උමා ඔය බහුකාර්ය සංවර්ධන ව්‍යාපෘතිය (UOMDP) ​​ශ්‍රී ලංකාවට අතිශයින්ම වැදගත් වන වැදගත් උත්සාහයකි. එහි මූලික අරමුණ වන්නේ උමා ඔය ද්‍රෝණියේ සිට කිරිඳි ඔය ද්‍රෝණියට වාර්ෂික සාමාන්‍ය ඝන මීටර් මිලියන 145 (MCM) ක අතිරික්ත ජලය හරවා යැවීමෙන් රටේ ගිනිකොනදිග වියළි කලාපයේ ජල හිඟය සමනය කිරීමයි. පරිසරයට සහ පෙර පැවති ජල මූලාශ්‍රවලට සිදුවන අහිතකර බලපෑම් අවම කිරීම සඳහා මෙම හරවා යැවීම ඉතා සූක්ෂම අවධානයෙන් ක්‍රියාත්මක කරන බව සැලකිල්ලට ගැනීම ඉතා වැදගත් වේ. මෙම ව්‍යාපෘතියේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස මොනරාගල දිස්ත්‍රික්කයේ ආසන්න වශයෙන් නව ඉඩම් හෙක්ටයාර 4,500 ක් සහ පවතින කෘෂිකාර්මික ඉඩම් හෙක්ටයාර 1,500 ක් වාරිමාර්ග ජලය ලැබෙනු ඇතැයි ජනාධිපති මාධ්‍ය අංශය පැවසීය. තවද, බදුල්ල, මොනරාගල සහ හම්බන්තොට යන ප්‍රදේශවලට පානීය හා කාර්මික අරමුණු සඳහා ඝන මීටර් මිලියන 39 ක (MCM) ජලයෙන් ප්‍රතිලාභ ලැබෙනු ඇති අතර, ගිගාවොට් පැය 290 ක විදුලි බලයක් ජනනය කර එකතු කරයි.මුළු කොන්ත්‍රාත්තුවේ වටිනාකම ඩොලර් මිලියන 514 ක් වන අතර කොන්ත්‍රාත්තුව 2010 මාර්තු 15 වන දින සිට ක්‍රියාත්මක විය. මුලදී, ඉරාන අපනයන සංවර්ධන බැංකුව (EDBI) 2013 දක්වා ඩොලර් මිලියන 50 ක් අරමුදල් සපයන ලදී. කෙසේ වෙතත්, ඉරානයට එරෙහි ජාත්‍යන්තර සම්බාධක හේතුවෙන්, ඔවුන්ට ව්‍යාපෘතිය සඳහා අරමුදල් සැපයීම දිගටම කරගෙන යාමට නොහැකි විය. එබැවින්, ශ්‍රී ලංකා රජය රජයේ අරමුදල් භාවිතා කරමින් එම කොන්ත්‍රාත්කරු වන ෆරාබ් සමාගම සමඟම ව්‍යාපෘතිය ඉදිරියට ගෙන යාමට තීරණය කළේය. ව්‍යාපෘතිය 2010 මාර්තු 15 වන දින ආරම්භ කරන විට, එහි නියමිත නිම කිරීමේ දිනය 2015 මාර්තු 15 විය. කෙසේ වෙතත්, තාක්ෂණික ගැටළු, විශේෂයෙන් හෙඩ්‍රේස් උමඟට (HRT) අනපේක්ෂිත ලෙස ජලය ඇතුළු වීම, සමාජීය බලපෑම්, මූල්‍ය අභියෝග සහ ඉදිකිරීම් කාලය තුළ ගෝලීය COVID-19 වසංගතය නිසා ඇති වූ බාධා වැනි විවිධ සාධක හේතුවෙන්, නිම කිරීමේ දිනය 2024 මාර්තු 31 දක්වා දීර්ඝ කර ඇත. ඊට අමතරව, දෝෂය සහ වගකීම් කාලය ඇතුළුව සමස්ත ව්‍යාපෘති කාලය 2025 මාර්තු 31 දක්වා දීර්ඝ කර ඇත.මෙම ව්‍යාපෘතිය 2024 පෙබරවාරි සහ මාර්තු මාසවලදී එහි කොමිස් කිරීමේ අදියර සම්පූර්ණ කළ අතර, ඒකක 01 සහ 02 ජාතික ජාලය සමඟ සාර්ථකව සමමුහුර්ත කළේය. ඉන්පසු එය 2024 අප්‍රේල් 1 වන දින එහි අත්හදා බැලීමේ මෙහෙයුම් සම්පූර්ණ කළේය.

 

ව්‍යාපෘතිය 2024 පෙබරවාරි සහ මාර්තු මාසවලදී එහි කොමිස් කිරීමේ අදියර සම්පූර්ණ කළ අතර, ඒකක 01 සහ 02 ජාතික ජාලය සමඟ සාර්ථකව සමමුහුර්ත කළේය. ඉන්පසු එය 2024 අප්‍රේල් 1 වන දින එහි අත්හදා බැලීමේ මෙහෙයුම් සම්පූර්ණ කළේය. උමා ඔය බහුකාර්ය සංවර්ධන ව්‍යාපෘතියට සැලකිය යුතු ඉංජිනේරු අභියෝග ඇතුළත් වේ, විශේෂයෙන් බණ්ඩාරවෙල සහ වැල්ලවාය අතර උසෙහි මීටර් 700 ක වෙනස හේතුවෙන්. එවැනි උසකින් උමං මාර්ගය සකස් කිරීම සංකීර්ණ කාර්යයකි. ඊට අමතරව, ටර්බයින වෙත ජලය යොමු කිරීම සඳහා ගැඹුරු පීඩන පතුවළක් ඉදිකිරීම පෙර නොවූ විරූ ජයග්‍රහණයකි. එවැනි නව්‍ය ඉංජිනේරු විසඳුම් ගෝලීය වශයෙන් කලාතුරකින් දක්නට ලැබෙන අතර, මෙම ව්‍යාපෘතිය නිම කිරීම කැපී පෙනෙන ජයග්‍රහණයක් බවට පත් කරයි.

 

උමා ඔය බහුකාර්ය සංවර්ධන ව්‍යාපෘතිය අවසන් වීමෙන් පසු, ව්‍යාපෘති සංරචක මෙහෙයුම් බලධාරීන් වෙත, එනම් ලංකා විදුලිබල මණ්ඩලය (CEB) සහ ශ්‍රී ලංකා මහවැලි අධිකාරිය (MASL) වෙත මාරු කරනු ලැබේ. වාරිමාර්ග අමාත්‍යාංශය ව්‍යාපෘති සංරචක කොන්ත්‍රාත්කරුගෙන් පවරා ගැනීමෙන් පසු මෙම සංක්‍රාන්තිය සිදුවනු ඇත. මීටර් 60 කට වඩා දිග වාරිමාර්ග පද්ධතියක් දැනට ඉදිවෙමින් පවතී. මෙම පද්ධතිය මඟින් දැනටමත් වගා කර ඇති ඉඩම් හෙක්ටයාර 1,500 කට සහ අලුතින් සංවර්ධනය කරන ලද ඉඩම් හෙක්ටයාර 4,500 කට වාරිමාර්ග ජලය සපයනු ඇතැයි අපේක්ෂා කරන අතර, යල සහ මහ කන්න දෙකෙහිම කෘෂිකාර්මික කටයුතු සඳහා සහාය වේ.

 

 

වාරිමාර්ග දෙපාර්තමේන්තුව විසින් සෘජුවම පහසුකම් සපයනු ලබන උමා ඔය පහළ ගංගා සංවර්ධන ව්‍යාපෘතිය, කිරිඳි ඔය ද්‍රෝණියේ දිගුකාලීන ජල හිඟය සමනය කිරීමට සූදානම්ව සිටී. රජයේ මඟ පෙන්වීම යටතේ, ජල භාවිතය ප්‍රශස්ත කිරීම සඳහා නවීන තාක්‍ෂණය උපයෝගී කර ගනිමින් ඒකාබද්ධ කෘෂිකාර්මික සංවර්ධන මුලපිරීමක් ක්‍රියාත්මක කිරීමට නිලධාරීන්ට උපදෙස් දී ඇත. මීට අමතරව, උමා ඔය බහුකාර්ය සංවර්ධන ව්‍යාපෘතිය බණ්ඩාරවෙල සහ වැල්ලවාය කලාපවල ගෘහස්ථ හා කාර්මික අරමුණු සඳහා ජලය සැපයීමේ අභියෝගයට ඵලදායී ලෙස මුහුණ දී තිබේ. ශ්‍රී ලංකාවට ඉරාන සංවර්ධන ආධාර ප්‍රධාන වශයෙන් ණය වලින් සමන්විත වන අතර, යටිතල පහසුකම්, වාරිමාර්ග සහ විදුලිබල අංශ වැඩිදියුණු කිරීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කරයි. ශ්‍රී ලංකාව දැනටමත් ආපසු ගෙවා ඇත

 

ඇමරිකානු ඩොලර් 19,301,572.6 ක් ඉරානයට ලබා දී ඇති අතර, ඉතිරි දළ වශයෙන් ඩොලර් 35,246,022.56 ක් ගෙවිය යුතුය.මේ ආදී වශයෙන් ජනතාව වෙනුවෙන් කැපවුනු රයිසී මිය යන තෙක්ම ඉතා නිහතමානී චරිතයක් නිරූපණය කළේය. ප්‍රබල රටක ජනාධිපති වුවත් කිසි විටෙකත් ඉන් ඔලුව උදුම්මවා ගත්තේ නැත. සරල බව එතුමා ගේ ආභරණය විය. එනිසා මෙවන් උත්තුංග චරිත කිසිදා ජනතා මතකයෙන් ගිලිහී නොයයි

 

 

 

 

 

නක්බා දිනය පිටුපස ඇති තවමත් නොවියකුණු කදුළු කතාව

 

The still untold story of tears behind Nakba Day 

නක්බා දිනය යනු මැයි 15 වන දින සමරනු ලබන පලස්තීනුවන් සඳහා වාර්ෂික අනුස්මරණ දිනයකි. මෙම වසර "නක්බා" හෝ "ව්‍යසනය" ලෙස හැඳින්වෙන 1948 අරාබි-ඊශ්‍රායල් යුද්ධයේදී සිදු වූ පලස්තීනුවන් සමූහ වශයෙන් අවතැන් වීමේ සංවත්සරය සනිටුහන් කරයි. පලස්තීනුවන්ට, නක්බා යනු ඓතිහාසික සිදුවීමක් නොවේ, එය කිසිදා නතර නොවූ අඛණ්ඩ අවතැන්වීමේ ක්‍රියාවලියකි.

 

අරාබි භාෂාවෙන් නක්බා යන්නෙහි තේරුම 'ව්‍යසනය' වන අතර එය පලස්තීනුවන් සහ අනෙකුත් අය මෙම ඓතිහාසික මොහොත හැඳින්වීමට භාවිතා කරන වචනයයි. සමහරුන්ට, මෙම යෙදුම පලස්තීනුවන්ට පසුව සහ අඛණ්ඩව සිදුවන හිංසා පීඩා සහ භූමි අහිමි වීම විස්තර කිරීමට ද භාවිතා වේ.

 

1949 සිට අනුස්මරණ සහ ප්‍රතිරෝධයේ විරෝධතා සමඟ දිනය සලකුණු කර තිබුණද, 1998 දී, නක්බා දිනය නිල වශයෙන් ආරම්භ කරන ලද්දේ පලස්තීන නායක යසර් අරෆත් විසිනි. 1948 මැයි මාසයේදී සිදු වූයේ කුමක්ද? 1948 මැයි මාසයේදී පලස්තීනුවන් 700,000 කට අධික සංඛ්‍යාවක් තම නිවෙස්වලින් බලහත්කාරයෙන් ඉවත් කරන ලද මහා අවතැන්වීමක ආරම්භය සිදුවිය.

 

1949 ජනවාරි දක්වා පැවති 1948 පලස්තීන යුද්ධය අතරතුර, ඊශ්‍රායල හමුදා පලස්තීන ගම්මාන 530 කට වැඩි ප්‍රමාණයක් විනාශ කර, සමූලඝාතන කිහිපයක් සිදු කළ අතර, 15,000 ක් පමණ මිනිසුන් මරා දැමූහ.  පලස්තීනයේ ඓතිහාසික භූමියෙන් 78% ක් අල්ලාගෙන දැන් ඊශ්‍රායලය ලෙස හඳුන්වන දේ ස්ථාපිත කිරීමට භාවිතා කරන ලදී. ඉතිරි භූමිය අද වාඩිලාගෙන සිටින පලස්තීන භූමියට බෙදා ඇත - නැගෙනහිර ජෙරුසලම ඇතුළුව බටහිර ඉවුර සහ ගාසා තීරයයි.

 

යුද්ධයේ ඊශ්‍රායල ජයග්‍රහණයෙන් පසු, අතහැර දැමූ නිවාස යුදෙව් පදිංචිකරුවන්ට ලබා දෙන ලදී. 1948 දී පලා ගිය බොහෝ පලස්තීනුවන්ගෙන් පැවත එන්නන් අද දක්වාම පලස්තීනය තුළ සහ ලොව පුරා අවතැන්ව සිටිති. දැන් පලස්තීන සරණාගතයින් මිලියන 6 ක් පමණ සිටිති. 1920 සිට 1948 මැයි දක්වා, එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ පූර්වගාමියෙකු වූ ජාතීන්ගේ සංගමයේ ගිවිසුමක් යටතේ බ්‍රිතාන්‍යය අනිවාර්ය පලස්තීනය නම් භූමියක් පාලනය කළේය.

 

දෙවන ලෝක යුද්ධය සහ හොලෝකෝස්ටය අවසන් වීමෙන් පසුව, බ්‍රිතාන්‍යයන් එම ජනවරම අවසන් කිරීමේ අභිප්‍රාය නිවේදනය කළ අතර, අලුතින් නිර්මාණය කරන ලද එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය යුදෙව් රාජ්‍යයක් නිර්මාණය කිරීමට ඉඩ සැලසෙන පරිදි පලස්තීනයේ සීමාවන් නැවත ඇඳීමට උත්සාහ කළේය. විවිධ බෙදීම් සැලසුම් කිසිවක් පලස්තීනුවන්ගෙන් හෝ අරාබි සංගමයෙන් සහාය නොලැබුණි. කෙසේ වෙතත්, ජනවරම අවසන් වූ විට, ඊශ්‍රායල රාජ්‍යය පිහිටුවීම ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද අතර, එය 1948 පලස්තීන යුද්ධය ආරම්භ කළ අතර එය 1948 අරාබි-ඊශ්‍රායල යුද්ධය ලෙසද හැඳින්වේ.

 

නක්බාට පෙර වහාම පලස්තීනය බ්‍රිතාන්‍යයන් විසින් පරිපාලනය කරන ලදී. අනිවාර්ය පලස්තීනය පිහිටුවීම සිදු වූයේ දැඩි යුරෝපීය යටත් විජිත ව්‍යාප්තියක කාල පරිච්ඡේදයක වන අතර අරාබි කැරැල්ලේදී (1916-18) ඔටෝමාන් හමුදා ලෙවන්ට් වෙතින් නෙරපා හැරීමෙන් පසුවය. අනිවාර්ය කාල පරිච්ඡේදයේදී, පලස්තීනය ජෙරුසලම එහි අගනුවර ලෙස ඒකාබද්ධ දේශපාලන ඒකකයක් බවට පත්විය. මෙම කාල පරිච්ඡේදය නිලධාරිවාදය, යටිතල පහසුකම් සහ තාක්‍ෂණයේ දියුණුවක් දුටු අතර, යුදෙව් සංක්‍රමණ ප්‍රවර්ධනය කිරීමෙන් සහ පලස්තීනුවන්ට ස්වයං පාලනය අහිමි කිරීමෙන් අර්ධ වශයෙන් ඊශ්‍රායලය පිහිටුවීම සඳහා අඩිතාලම දැමූ බව ද සැලකේ.

 

අනිවාර්ය කාල පරිච්ඡේදයට පෙර, පලස්තීනය වසර 400 ක් ඔටෝමාන් අධිරාජ්‍යයේ කොටසක් විය. 2007 සිට ගාසා තීරය ඊශ්‍රායල අවහිරයට යටත්ව පවතී. අවහිර කිරීම මගින් භාණ්ඩ හා මිනිසුන් තීරුව තුළට සහ ඉන් පිටතට ගෙනයාම සීමා කරයි, ආර්ථිකය සහ ජනතාවගේ අනාගතය විනාශ කරන අතර මානුෂීය උත්සාහයන් කඩාකප්පල් කරයි. වසර ගණනාවක් තිස්සේ, අත්‍යවශ්‍ය ද්‍රව්‍ය දහස් ගණනක් ගාසා තීරයට ඇතුළුවීම සීමා කර ඇත්තේ ඊශ්‍රායලය 'ද්විත්ව භාවිතයක්' ඇති බව සලකන බැවිනි, එනම් සිවිල් සහ හමුදා අරමුණු සඳහා භාවිතා කළ හැකි අයිතම මෙන්ම ප්‍රායෝගිකව මෙයට මිනිසුන්ට අවශ්‍ය ඕනෑම දෙයක් පාහේ ඇතුළත් විය හැකිය . ඉන්ධන, ජල පෙරහන්, සූර්ය පොම්ප සහ ශල්‍ය කතුර වැනි දේවල් ඇතුළුවීම ප්‍රතික්ෂේප කර ඇත.

2023 ඔක්තෝබර් සිට ඊශ්‍රායලය අවහිර කිරීම තවත් දැඩි කර ඇති අතර, තවත් බොහෝ වැදගත් ද්‍රව්‍ය ඇතුළුවීම වළක්වයි. 2025 මාර්තු 2 වන දින ඊශ්‍රායලය ගාසා තීරයට ඇතුළු වන සියලුම හරස් මාර්ග සම්පූර්ණයෙන්ම වසා දැමූ අතර සියලුම ආහාර, ඖෂධ, ඉන්ධන සහ අනෙකුත් ජීවිතාරක්ෂක සැපයුම් ඇතුළුවීම නවතා දමා ඇත. බොහෝ දෙනෙකුට, නක්බා දිනය යනු පලස්තීනුවන්ට එල්ල වූ ඓතිහාසික හිංසනය කෙරෙහි අවධානය යොමු කිරීමට සහ විශේෂයෙන් දැන්, පෙර නොවූ විරූ ලෙස උත්සන්න වීම මධ්‍යයේ, මෙය තවමත් බොහෝ සෙයින් සිදුවෙමින් පවතින බව ඉස්මතු කිරීමට අවස්ථාවක්.

 

නක්බා දිනය යනු බොහෝ දෙනෙකුට භූමිය සහ එහි ජනතාව නිර්වචනය කරන දුක් වේදනා පිළිබඳ කතාවකින් පිටත පලස්තීනයේ පොහොසත් සංස්කෘතිය සහ ඉතිහාසය සැමරීමට කාලයකි. පලස්තීනුවන් ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව පමණක් නොව, ඔවුන් දක්ෂ ලේඛකයින් සහ නර්තන ශිල්පීන්, දක්ෂ එම්බ්‍රොයිඩර් සහ ත්‍යාගශීලී සත්කාරකයින් වේ.

 

2023 දී, ඉතිහාසයේ පළමු වතාවට, එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය නක්බා දිනය සැමරීය. ගෝලීය ආයතනය "පලස්තීන ජනතාව විසින් අත්විඳින ලද ඓතිහාසික අසාධාරණය මතක් කිරීමක් ලෙස සේවය කිරීම" මෙන්ම අඛණ්ඩ සරණාගත අර්බුදය ඉස්මතු කිරීම සඳහා උත්සවයක් පැවැත්වීය. මෙම අවස්ථාවට කථා, සංගීතය, ඡායාරූප සහ පුද්ගලික සාක්ෂි ඇතුළත් විය. නක්බා දිනය සැමරීමේ යෝජනාවට විරුද්ධව රටවල් 30කට වැඩි සංඛ්‍යාවක් ඡන්දය දුන් අතර, එය පිළිබිඹු කළේ බොහෝ රාජ්‍යයන් පලස්තීන දුක් වේදනා පිළිගැනීම ඊශ්‍රායලයට ලබා දෙන සහයෝගය සමඟ සමතුලිත කිරීමට ඇති නොහැකියාවයි. ඊශ්‍රායලය බොහෝ විට නක්බා දිනය නිල සහ නිල නොවන ලෙස සැමරීමට විරුද්ධ වන අතර ඒවා කලාපයේ සාමයට බාධාවක් ලෙස විස්තර කරයි.

 

නක්බා දිනය යනු මැයි 15 වන දින සමරනු ලබන පලස්තීනුවන් සඳහා වාර්ෂික අනුස්මරණ දිනයකි. මෙම වසර "නක්බා" හෝ "ව්‍යසන" ලෙස හැඳින්වෙන 1948 අරාබි-ඊශ්‍රායල් යුද්ධයේදී සිදු වූ පලස්තීනුවන් සමූහ වශයෙන් අවතැන් වීමේ 80 වන සංවත්සරය සනිටුහන් කරයි.සෑම වසරකම මැයි 15 වන දින ලොව පුරා පලස්තීනුවන් 1948 දී පලස්තීනයේ වාර්ගික පිරිසිදු කිරීම ගැන සඳහන් කරමින් නක්බා හෙවත් ව්‍යසනය සමරති.

 

බ්‍රිතාන්‍ය ජනවරම කල් ඉකුත් වූ වහාම, 1948 මැයි 14 වන දින පලස්තීනයේ යුදෙව් රාජ්‍යයක් නිර්මාණය කිරීම සඳහා බ්‍රිතාන්‍ය රජයේ සහයෝගය ලබා ගැනීමෙන් පසු, සියොන්වාදී හමුදා ඊශ්‍රායල රාජ්‍යය පිහිටුවීම ප්‍රකාශයට පත් කළ අතර, එය පළමු අරාබි-ඊශ්‍රායල් යුද්ධය ආරම්භ කළේය

 

සියොන්වාදී හමුදා අවම වශයෙන් පලස්තීනුවන් 750,000 ක් ඔවුන්ගේ නිවාස සහ ඉඩම්වලින් නෙරපා හැර ඓතිහාසික පලස්තීනයෙන් සියයට 78 ක් අල්ලා ගත්හ. ඉතිරි සියයට 22 දැන් වාඩිලාගෙන සිටින බටහිර ඉවුර සහ වටලනු ලැබූ ගාසා තීරය ලෙස බෙදා තිබුණි. නක්බා යනු "ව්‍යසනය" සඳහා අරාබි වචනයකි. 1948 දී පලස්තීනුවන් 700,000 ක් බලහත්කාරයෙන් ඔවුන්ගේ නිවෙස්වලින් නෙරපා ඊශ්‍රායලය පිහිටුවීමට තුඩු දුන් දිනය "නක්බා දිනය" ලෙස හැඳින්වේ.

 

මිනිසෙකුට තමන් උපන් ස්ථානය, ගම රට තරම් මිහිපිට ස්වර්ගයක් තවත් නැත. උපන් ගමේ රටේ සුවද පවා මිනිසුන්ගේ ආත්මීය හැගීම් සමග බද්දව පවති. තමන් වාසය කල ගම රට අත්හරීම තරම් දරුණු ඛේදවාචකයක් තවත් නැත. අසරණ පලස්තීනුවන්ට සිදුවූයේ එවන් කටුක සහ අමිහිරි දෙයකි.

 

නක්බා දිනය: 1948 පලස්තීනයේ සිදු වූයේ කුමක්ද? පලස්තීනයේ යුදෙව් රාජ්‍යයක් නිර්මාණය කිරීම සඳහා බ්‍රිතාන්‍ය රජයේ සහයෝගය ලබාගෙන, 1948 මැයි 14 වන දින, බ්‍රිතාන්‍ය ජනවරම අවසන් වූ වහාම, සියොන්වාදී හමුදා ඊශ්‍රායල රාජ්‍යය පිහිටුවීම ප්‍රකාශයට පත් කරමින් පළමු අරාබි-ඊශ්‍රායල් යුද්ධය අවුලුවාලූහ.  සියොන්වාදී හමුදා හමුදා අවම වශයෙන් 750,000 පලස්තීනුවන් ඔවුන්ගේ නිවෙස්වලින් සහ ඉඩම්වලින් නෙරපා හරින ලද අතර ඓතිහාසික පලස්තීනයෙන් සියයට 78 ක් අල්ලා ගත්හ. ඉතිරි සියයට 22 දැන් වාඩිලාගෙන සිටින බටහිර ඉවුර සහ වටලනු ලැබූ ගාසා තීරයට බෙදා ඇත.

 

පලස්තීනුවන් නැවත සිය මව්බිමට පැමිණීමට සිහින දකිමින් සිටිති. කව්රුත් කැමති තමන් හදුනන ගහකොල සමග තම ආත්මය හදුනන පස් සුවද සමඟ ජීවත්ව පොලොවට පොහොරක් වන්නටය. එසේම පලස්තීනුවන්ට ද ඒ සිහිනය එසේමය, මෙය හුදෙක් ඓතිහාසික සිදුවීමක් නොව මිනිස් හැගීම් සමඟ පොරබදන ඛේදවාචකයකි.

 

ඊශ්‍රායලය සහ ඊජිප්තුව, ලෙබනනය, ජෝර්දානය සහ සිරියාව අතර සටන් විරාම ගිවිසුමක් ව්‍යාජ ලෙස 1949 ජනවාරි දක්වා සටන් පැවතුනි. 1949 සටන් විරාම රේඛාව හරිත රේඛාව ලෙසද හැඳින්වෙන අතර එය ඊශ්‍රායලය සහ බටහිර ඉවුර අතර සාමාන්‍යයෙන් පිළිගත් මායිම වේ. 1967 ජූනි යුද්ධයේදී ඊශ්‍රායලය පලස්තීනයේ සෙසු ප්‍රදේශ අත්පත් කර ගැනීමට පෙර, හරිත රේඛාව (පෙර) 1967 දේශසීමා ලෙසද හැඳින්වේ ඊශ්‍රායලයේ පලස්තීනයේ මිලිටරි වාඩිලෑම, පලස්තීනුවන්ගේ ජීවිතයේ සෑම කොටසක්ම හැඩගස්වන මෙම දශක ගනනාවක ගැටුමේ හරය වේ.

1947 සහ 1949 අතර සියොන්වාදී හමුදා ප්‍රධාන පලස්තීන නගරවලට පහර දී ගම් 530ක් පමණ විනාශ කළහ. දුසිම් ගනනක් සමූල ඝාතන ඇතුලු සමූහ ම්ලේච්ඡ ක්‍රියා මාලාවකින් පලස්තීනුවන් 15,000ක් පමණ මිය ගියහ.

 

1948 අප්‍රේල් 9 වන දින, සියොන්වාදී හමුදා විසින් ජෙරුසලමේ බටහිර තදාසන්න ප්‍රදේශයේ ඩීර් යසින් ගම්මානයේ යුද්ධයේ වඩාත්ම කුප්‍රකට සමූල ඝාතනයක් සිදු කරන ලදී. පූර්ව-ඊශ්‍රායල රාජ්‍ය ඉර්ගුන් සහ ස්ටර්න් කල්ලි සියොන්වාදී මිලීෂියා සාමාජිකයින් විසින් පිරිමින්, කාන්තාවන් සහ ළමුන් 110 කට වැඩි පිරිසක් ඝාතනය කරන ලදී. වාඩිලාගෙන සිටින බටහිර ඉවුරේ සැලකිය යුතු කොටස් ඈඳා ගැනීමේ නව ඊශ්‍රායල සභාග රජයේ සැලැස්ම ජාත්‍යන්තර පර්යායට මරු පහරක් වනු ඇතැයි ද සාකච්ඡා පවසයි.

 

එය එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය හරහා විසඳුමක් සෙවීමේ අවස්ථාව ද හෑල්ලූ කරයි. මානව හිමිකම් විශේෂඥ මයිකල් ලින්ක් අනතුරු ඇඟවීය. 1967 සිට වාඩිලාගෙන සිටින පලස්තීන භූමි ප්‍රදේශය තුළ "ජූලි 1 දා ඊශ්‍රායලය විසින් ඒකපාර්ශ්විකව සැලසුම් සහගතව ඈඳාගැනීම් සමග ඉදිරියට යාමට ගත් තීරණය කලාපයේ මානව හිමිකම්වලට වලකන අතර සම්මතයන් මත පදනම් වූ ජාත්‍යන්තර පර්යාය සඳහා බරපතල ප්‍රතිවිපාක ඇති කරනු ඇත

ඉතිරිව ඇති ඕනෑම හැකියාවක් මෙම සැලැස්ම සමඟ ඉදිරියට යාමයි.  මෙම සැලැස්ම 21 වන සියවසේ වර්ණභේදවාදය සහතික කරන අතර පලස්තීනුවන්ගේ ස්වයං නිර්ණ අයිතිය අවසන් කරනු ඇත. නීත්‍යානුකූලව, සදාචාරාත්මකව සහ දේශපාලනිකව එය  සම්පූර්ණයෙන්ම පිළිගත නොහැකිය."

 

ඊශ්‍රායල ආක්‍රමණයෙන් පැන නගින මානව හිමිකම් කඩකිරීම් තීව්‍ර වන්නේ වාඩිලාගෙන සිටින ප්‍රදේශ ඈඳා ගැනීමෙන් පසුව බව ලින්ක් පැවසීය. "දැනටමත්, බලහත්කාරයෙන් ඉවත් කිරීම සහ සංක්‍රමණය කිරීම, ඉඩම් රාජසන්තක කිරීම සහ අන්සතු කිරීම, පදිංචිකරුවන්ගේ ප්‍රචණ්ඩත්වය, ස්වාභාවික සම්පත් අත්පත් කර ගැනීම සහ ජාතිය මත පදනම් වූ අසමාන දේශපාලන, සමාජීය සහ ආර්ථික අයිතිවාසිකම් යන තට්ටු දෙකේ පද්ධතියක්.

 

එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය 1945 දී එක්සත් ජාතීන්ගේ ප්‍රඥප්තිය සම්මත කිරීමෙන් පසු බලහත්කාරයෙන් ඈඳා ගැනීම ජාත්‍යන්තර නීතිය යටතේ දැඩි ලෙස තහනම් කර ඇති බව විශේෂඥයා පැවසීය.

 

පරම්පරාවක් තුළ ලෝක යුද්ධ දෙකක කටුක පාඩම් වලින් ජාත්‍යන්තර ප්‍රජාව ඒකාබද්ධ වීම තහනම් කළේ එය ගැටුම්, පුලුල්ව පැතිරුණු මානව නොසන්සුන්තාව, දේශපාලන අස්ථාවරත්වය, ආර්ථික විනාශය සහ ආයතනික වෙනස්කම් වලට තුඩු දුන් බැවිනි

 

1967 සිට එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩලය බලහත්කාරයෙන් හෝ යුද්ධයෙන් "භූමිය අත්පත් කර ගැනීමේ" මූලධර්මය ප්‍රතික්ෂේප කර ඇත. එය අවස්ථා කිහිපයකදීම ඊශ්‍රායලයේ ආක්‍රමණය හෙළා දැක තිබේ.

 

එක්සත් ජනපදය, අපගේ නවීන ජාත්‍යන්තර නීති පද්ධතිය නිර්මාණය කිරීම සඳහා පශ්චාත් යුධ සමයේදී බොහෝ පැතිවලින් ධනාත්මක බලවේගයක් වී ඇත." ගෝලීය සාමය සහ සමෘද්ධිය සඳහා ඇති හොඳම මාර්ගය ශක්තිමත් අයිතිවාසිකම් සහ වගකීම් ජාලයක් බව එය තේරුම් ගත්තේය. නමුත් දැන් ඇමරිකාව මානව හිමිකම් කඩ කරමින් සිටී

 

හුදකලා කිරීම සඳහා එහි සදාචාරාත්මක වගකීම නොසලකා හරිමින්, එය ජාත්‍යන්තර නීතිය අමු අමුවේ උල්ලංඝනය කිරීම සක්‍රීයව අනුමත කරයි.

 

 

පරම්පරාවක් තුළ ලෝක යුද්ධ දෙකක කටුක පාඩම් වලින් ජාත්‍යන්තර ප්‍රජාව ඒකාබද්ධ වීම තහනම් කළේ එය ගැටුම්, පුලුල්ව පැතිරුණු මානව නොසන්සුන්තාව, දේශපාලන අස්ථාවරත්වය, ආර්ථික විනාශය සහ ආයතනික වෙනස්කම් වලට තුඩු දුන් බැවිනි

 

1967 සිට එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩලය බලහත්කාරයෙන් හෝ යුද්ධයෙන් "භූමිය අත්පත් කර ගැනීමේ" මූලධර්මය ප්‍රතික්ෂේප කර ඇත. එය අවස්ථා කිහිපයකදීම ඊශ්‍රායලයේ ආක්‍රමණය හෙළා දැක තිබේ.

 

එක්සත් ජනපදය, අපගේ නවීන ජාත්‍යන්තර නීති පද්ධතිය නිර්මාණය කිරීම සඳහා පශ්චාත් යුධ සමයේදී බොහෝ පැතිවලින් ධනාත්මක බලවේගයක් වී ඇත." ගෝලීය සාමය සහ සමෘද්ධිය සඳහා ඇති හොඳම මාර්ගය ශක්තිමත් අයිතිවාසිකම් සහ වගකීම් ජාලයක් බව එය තේරුම් ගත්තේය. නමුත් දැන් ඇමරිකාව මානව හිමිකම් කඩ කරමින් සිටී

 

හුදකලා කිරීම සඳහා එහි සදාචාරාත්මක වගකීම නොසලකා හරිමින්, එය ජාත්‍යන්තර නීතිය අමු අමුවේ උල්ලංඝනය කිරීම සක්‍රීයව අනුමත කරයි.

 

මාධ්‍යවේදී ඉවෝන් රිඩ්ලි සිය ලිපියේ මේ ගැන විස්තර කරන්නේ මෙසේය. නෙතන්යාහුගේ මෙහෙවර වන්නේ පලස්තීනය ලෝක සිතියමෙන් අතුගා දමා මහා ඊශ්‍රායලය පිහිටුවීමයි.ලෝකයේ මාධ්‍ය අවධානය වෙනතකට යොමු කරද්දී, සෑම විටම මෙන්, ඊශ්‍රායලය ව්‍යසනකාරී තත්වයක් තම විනාශකාරී සැලසුම් ක්‍රියාත්මක කිරීමේ අවස්ථාවක් බවට පත් කර ගෙන ඇත. අග්‍ර-දේශපාලන ප්‍රතිවාදීන් වන බෙන්ජමින් නෙතන්යාහු සහ බෙනී ගැන්ට්ස්, රාජ්‍ය දෙකක විසඳුමක ඕනෑම යථාර්ථවාදී අපේක්ෂාවක් මුලුමනින්ම විනාශ කිරීමට බලා, පලස්තීනයෙන් තවත් සියයට 30ක් අත්පත් කර ගැනීමට  සූදානම් වෙති.

 

ඇත්ත වශයෙන්ම, වාඩිලාගෙන සිටින පලස්තීන ඉඩම් අත්පත් කර ගැනීම හැර  ඔවුන්ට වෙන අදහසක් නැත. ලෝකයේ අවධානය ඉල්ලා සිටීමට කුමක් සිදු වුවද ඊශ්‍රායලයට කමක් නැත, "පලස්තීනය සහ එහි ජනතාව විනාශ කිරීමට" සෑම විටම ගන්නා කුරිරු මාවත අනුගමනය කිරීමට තවමත් කාලය හා සම්පත් සොයා ගනු ඇත.

ගාසා තීරයේ සිටින සෑම කෙනෙකුටම අද යථාර්ථය මෙයයි, නමුත් එය ඔවුන්ගේ අනාගතය ලෙස පවතින්නේද යන්න රඳා පවතින්නේ අද ලෝක නායකයින් සහ ජාත්‍යන්තර ආයතන විසින් ගනු ලබන තීරණ මත ය.

ෆර්දවුසි - පර්සියානු අනන්‍යතාවයේ හඬ සහ ඔහුගේ කල් පවතින උරුමය

 

The voice of Persian identity and his enduring legacy 

ෆර්දවුසි යනු පර්සියානු භාෂාවේ සහ පූර්ව-ඉස්ලාමීය ඉරාන සංස්කෘතික අනන්‍යතාවයේ ආරක්ෂකයා ලෙස  ලෙස සැලකේ. හත්වන සියවසේදී අරාබිවරුන් විසින් යටත් කරගත් සියලුම ජනයා අතරින්, යටත් කර ගැනීමට පෙර ඔවුන් භාවිතා කළ ස්වදේශික භාෂාවෙන් ප්‍රධාන සාහිත්‍යයක් ගැන පුරසාරම් දෙඩීමට හැක්කේ පර්සියානුවන්ට පමණි. ශ්‍රේෂ්ඨ පූර්ව-ඉස්ලාමීය ශිෂ්ටාචාරයක උරුමක්කාරයන් වන ඊජිප්තුවරුන්ගෙන් අතිමහත් බහුතරයක් කොප්ටික් භාෂාවට වඩා අරාබි භාෂාව කතා කරන්නේ මන්දැයි මෑතකදී විමසූ විට, ප්‍රමුඛ ඊජිප්තු ඉතිහාසඥයෙක් පිළිතුරු දුන්නේ: 'අපට ෆර්දවුසි නොමැති නිසා' යන්නයි.

 

හකීම් අබුල්-කාසෙම් ෆර්දවුසි (940–1025) ඊසානදිග ඉරානයේ කොරාසන් පළාතේ නූතනයේ  රාසාවි කොරාසන් ප්‍රාන්තය ටූස් හි

ඩෙහෙකාන් ලෙස හැඳින්වෙන ධනවත් ඉඩම් හිමියන්ගේ පවුලක උපත ලැබීය. ඔහුගේ ජීවිතය පර්සියානු සම්ප්‍රදායන් කෙරෙහි දැඩි උනන්දුවක් දැක්වූ කාල පරිච්ඡේදයක් සමඟ සමපාත විය.

 

සසානියානු අධිරාජ්‍යයේ බිඳවැටීමෙන් පසු, ඉරානය අරාබි ජයග්‍රාහකයින්ට විවිධ සංස්කෘතික හා ආගමික පසුබිම්වල ජනයා කෙරෙහි ඔවුන්ගේ ආධිපත්‍යය නීත්‍යානුකූල කර ගැනීමට සහ ශක්තිමත් කිරීමට අනුගමනය කළ හැකි පුරාණ රජකම් ආකෘති ඉදිරිපත් කළේය. ඉරානය එහි නව අගනගරය වන බැග්ඩෑඩ් කේන්ද්‍ර කර ගත්, එහි පුළුල් වන ප්‍රදේශ කළමනාකරණය කළ සහ ක්‍රමයෙන් ඔවුන්ගේ කලාපීය ස්වයං පාලනය ස්ථාපිත කළ පළපුරුදු පරිපාලන සහ හමුදා ආණ්ඩුකාරවරුන්ගේ හමුදාවක් සමඟින්, අබ්බාසිඩ් රාජවංශයේ (750–1258) කැලිෆේට් ද ලබා දුන්නේය. නවවන සහ දහවන සියවස් පුරාවටම ඉරානයේ වැඩි කොටසක් පාලනය කළේ ඔවුන්ගේ පර්සියානු සම්භවය නිසා පාලනය කිරීමට අයිතිය ඉල්ලා සිටි සහ අබ්බාසිඩ්වරුන්ගේ අධිකාරිය ඛාදනය කළ දේශීය රාජවංශ විසිනි. සෆාරිඩ්වරු (861–1003) ගිනිකොනදිග ඉරානයේ (එම කාලයේ නිරිතදිග ඇෆ්ගනිස්ථානයේ හෙල්මන්ඩ් පළාතේ වැඩි කොටසක් ඇතුළුව) මහා පර්සියානු වීරයා වූ රොස්ටම්ගේ නිජබිම වන සිස්තානය පාලනය කළහ. ඊසානදිග ඉරානයේ කොරාසන් සහ ට්‍රාන්සොක්සියානා පාලනය කළ සමනිඩ්වරු (819–999), බොකාරා අගනුවර කරගනිමින්, පර්සියානු භාෂාවේ නිල භාවිතය නැවත ආරම්භ කළ අතර නව පර්සියානු භාෂාවෙන් ලියන ලද මුල්ම සාහිත්‍ය කෘති කිහිපයකට අනුග්‍රහය දැක්වූහ. ඔවුන් ෆර්ඩොව්සි මෙන් ඉඩම් හිමි පන්තියෙන් පැමිණි අතර මෙහ්රාන්වරුන්ගේ උතුම් පාර්තියන් පවුලට අයත් ෂහ්නාමෙහ්හි ප්‍රසිද්ධ ජෙනරාල් බහ්‍රම් චුබිනේහ්ගෙන් පැවත එන්නන් බව කියා සිටියහ. බටහිර ඉරානයේ ඔවුන්ගේ ප්‍රතිවාදීන් වූ බුයියිඩ්වරු (945–1055), අරාබි සම්භවයක් ඇති වුවද, ෂහ්නාමෙහ්ගේ බහ්‍රම් ගුර් සසානියානු රජු වන පස්වන බහ්‍රම්ගෙන් පැවත එන බව කියා සිටියහ.

 

හත්වන සියවසේ අරාබි ආක්‍රමණය අතරතුර සහ ඉන් ටික කලකට පසු, ෆර්ඩොව්සිගේ උපන් ටූස්, උතුම් පාර්තියන් පරම්පරාවේ කනරන්ග් පවුල විසින් පාලනය කරන ලදී. මෙම පවුලේ දහවන සියවසේ මැද භාගයේ පැවත එන්නෙකු, පහ්ලවි සහ සොරොස්ට්‍රියානු ලෝක දෘෂ්ටිය පිළිබඳ දැනුමක් ඇති විද්වතුන්ට, පූර්ව-ඉස්ලාමීය පර්සියානු ලේඛන සහ සසානියානු 'රජවරුන්ගේ පොත' (ක්වාඩේ-නාමග්) එකතු කිරීම භාර දුන්නේය. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 957 දී සම්පූර්ණ කරන ලද නව පර්සියානු භාෂාවෙන් ෂහ්නාමේහි මූලාකෘති ගද්‍ය අනුවාදයක් ඇති විය. කීර්තිමත් පර්සියානු පරිපාලන පද්ධතියේ සහ රජයේ ආකෘතිවල අඛණ්ඩ ජවය, පැරණි පර්සියානු වංශාධිපතියන්ගේ පැවැත්ම සහ ඉරාන සානුවේ පරිධියේ සුළු බලවතුන්ගේ ස්වාධීන ආත්මය, පර්සියානු සම්ප්‍රදායන් සහ විඥානය පෝෂණය කළේය. 'ඉරාන අන්තර්-මෙසෝ' ලෙස හැඳින්වෙන මෙම පර්සියානු අනන්‍යතාවයේ පුනර්ජීවනයේ කාලපරිච්ඡේදය 945 අතර විය, බුයිඩ්වරු බැග්ඩෑඩ් අල්ලාගෙන ඔවුන්ගේම අගනුවර වූ 'අබ්බාසිඩ් කාලිෆ්වරුන්ගේ බලයට අභියෝග කළ විට සහ එකොළොස්වන සියවසේ මැද භාගයේ සිට තුර්කි සහ අභ්‍යන්තර ආසියානු අනුප්‍රාප්තිකයෙකුගේ පැමිණීමත් සමඟ සමනිඩ් පවුල යටතේ පර්සියානු ධනයේ පුනර්ජීවනය පිළිබඳව ෆර්ඩොව්සි කුමන බලාපොරොත්තු තබාගෙන සිටියත්, ඔවුන්ගේ පාලනය බිඳවැටීම සහ ගස්නවිඩ් රාජවංශයේ (977–1186) නැගීම නිසා ඔවුන් කලකිරීමට පත් විය, ඔවුන් කොරාසාන්හි සමනිඩ්වරුන්ගේ හමුදා සේවයේ කැපී පෙනෙන තුර්කි වහල් සම්භවයක් ඇති අය විය.

 

ෂහ්නාමෙහ් ඉස්ලාමයේ මූලික ශාඛාව කෙරෙහි ෆර්දොව්සිගේ භක්තිය සඳහා සාක්ෂි සපයයි, එය ඉස්ලාමයේ නබි මොහොමඩ් තුමාගේ පවුල, ඔහුගේ ඥාති සහෝදරයා සහ බෑණා වන 'අලි' සහ ඔහුගෙන් පැවත එන ඉමාම්වරුන් නීත්‍යානුකූල අධ්‍යාත්මික නායකයින් බව පවසයි. ෆර්දොව්සි ෂහ්නාමෙහ් හි ඉස්ලාමයේ මූලාරම්භය ගැන සාකච්ඡා කළේ නැත. දොළොස්වන සියවසේ මැද භාගයේ මූලාශ්‍රයක් කියා සිටියේ 'මිථ්‍යාදෘෂ්ටිකයෙකු' වීම නිසා ඔහුට මුස්ලිම් සුසාන භූමියේ භූමදානය කිරීම ප්‍රතික්ෂේප කළ බවයි. ඇත්ත වශයෙන්ම, ෆර්දොව්සිව ඔහුගේ පවුලේ වතුයායේ තැන්පත් කරන ලද අතර, 1925 දී ඉදිකරන ලද ඔහුගේ සොහොන් ගෙය අද දක්වා ම පවතී.

 

 

අනෙක් අතට, ෂානාමේහි ඉරාන රජු වන ගෝෂ්ටාස්ප් විසින් සරතුෂ්ත්‍රාගේ මතුවීම සහ සොරොස්ට්‍රියානුවාදය පිළිගැනීම පිළිබඳ ඡේදයක් ඇතුළත් වේ. කුතුහලයට කරුණක් නම්, අබු මන්සූර් ඩකිකි (ක්‍රි.ව. 935–ක්‍රි.ව. 976) විසින් රචිත නව පර්සියානු භාෂාවෙන් ෂානාමේහි පළමු අනුවර්තනය කරන ලද අනුවාදයෙන් ෆර්ඩොව්සි ණයට ගත් එකම කොටස මෙයයි. ඩකිකි බොහීමියානු සොරොස්ට්‍රියානුවෙකු ලෙස කීර්තියක් භුක්ති වින්ද අතර ෆර්ඩොව්සි තමාගේම පෞද්ගලික අනුකම්පාව පැවති ඕනෑම තැනක සොරොස්ට්‍රියානුවාදය පිළිබඳ වාර්තාව සමඟ ඕනෑවට වඩා සම්බන්ධ නොවීමට ප්‍රවේශම් විය.

 

ගස්නිහි සුල්තාන් මහමුද් කෙරෙහි ෂහ්නාමේගේ කැපවීමේ පරස්පර විරෝධී තත්ත්වය බොහෝ ජනප්‍රවාදවලට හේතු විය. ඒවායින් වඩාත් ජනප්‍රිය වන්නේ පැරණි ෆර්ඩොව්සි අගනුවරට පැමිණ සුල්තාන්ගේ උද්‍යානයට විනිවිද යාමට සමත් වූ ආකාරය විස්තර කරන අතර, එහිදී ප්‍රධාන රාජ සභා කවියන් තිදෙනා විචක්ෂණශීලී සංවාදයක නිරත වූහ. ෆර්ඩොව්සි ඔවුන්ගේ පරීක්ෂණයෙන් සමත් වූ අතර මහමුද්ටම හඳුන්වා දෙන ලදී. නමුත් සුල්තාන්වරයා වීර කාව්‍යය ප්‍රතික්ෂේප කළ අතර, එය රාජ සභා කවියන්ගේ ඊර්ෂ්‍යාව සමඟ එක්ව, ෆර්ඩොව්සිගේ මරණයෙන් පසු සියවස් දෙකක් තිස්සේ ෂහ්නාමේ පාහේ අමතක වීමට හේතුව පැහැදිලි කළ හැකිය.

 

ෂානාමේ  යනු තනි කතුවරයෙකු විසින් මෙතෙක් ලියා ඇති ලොව දිගම කාව්‍යයයි. පර්සියානු භාෂාව සහ සාහිත්‍ය සංස්කෘතිය ගොඩනැගීමේදී ෆිර්දව්සිගේ භූමිකාව ජර්මානුවන් සඳහා ගොතේ, රුසියානුවන් සඳහා පුෂ්කින් හෝ ඉංග්‍රීසි කතා කරන ලෝකය සඳහා ෂේක්ස්පියර්ගේ භූමිකාවට සමාන වේ. ඒ වන විටත් පර්සියානු භාෂාව අරාබි භාෂාවේ කීර්තිමත් මට්ටම් දක්වා ඉහළ දමා තිබුණි. මධ්‍යම පර්සියානු භාෂාවෙන් (පහ්ලවි) ලියා ඇති ගද්‍ය හෝ පද්‍යයෙන් ඉරාන ඉතිහාසය පිළිබඳ පැරණිතම වාර්තා අරාබි ආක්‍රමණය දක්වා ඉරානය පාලනය කළ සාසනියානුවන්ගේ (224-642) කාලයයි.  ෂානාමේහි පළමු ගද්‍ය අනුවාදවලින් එකක් සම්පාදනය කරන ලද්දේ දසවන සියවසේ මුල් භාගයේදී අබුල්-මොඅයියාද් අල්-බල්කි විසින් වන අතර ෆර්දවුසිගේ ආසන්නතම පූර්වගාමියා වූ ප්‍රසිද්ධ කවියා වූ අබු මන්සූර් ය (c.935–c.976) )

 

 

පර්සියානු රජවරුන්ගේ කතාව අමතක නොවන ආකාරයෙන්  ප්‍රකාශ කළේ, සාහිත්‍ය මාධ්‍යයක් ලෙස පර්සියානු භාෂාවේ අධිකාරය තහවුරු කර, ඉරානයේ පෞරාණික මහිමය, දේශපාලන ආචාර ධර්ම සහ සංස්කෘතික අනන්‍යතාවය පිළිබඳ දැනුම සජීවීව තබා ගත්තේ ෆිර්දවුසිගේ ෂානාමේ ය.

ෂානාමේ අරාබි වචන ගණන නිරපේක්ෂ අවම මට්ටමක තබා ගත්තේය. ඔහු තෝරාගත්  motaqareb, පර්සියානු syllabic පද්ධතියට සමීප වේ. සෑම පදයක්ම ස්වාධීන වන අතර ඉන්ද්‍රිය සාමාන්‍යයෙන් ඊළඟ පදයට දිව යන්නේ නැත. ෆිර්දව්සිගේ ශෛලිය හිතාමතාම පුරාවිද්‍යා වූ අතර, සුල්තාන් මහමුද්ගේ විලාසිතා මන්දිරයේ ඔහුගේ ප්‍රසිද්ධ සමකාලීනයන්ගේ විසිතුරු භාෂාවෙන් සහ තාක්ෂණික සංකීර්ණත්වයෙන් තොර විය. වාග් මාලාව,  පදවල අර්ථ ශාස්ත්‍රය සහ ෆිර්දව්සිගේ වාක්‍ය ඛණ්ඩයේ සාපේක්ෂ සරල බව වීර කාව්‍ය ප්‍රභේදයට ගැළපෙන අතර දිගු ඡේද කටපාඩම් කිරීමට පහසු විය.

 

ෆිර්දව්සිගේ කීර්තිය සඳහා වූ ප්‍රකාශය බොහෝ දුරට රඳා පවතින්නේ ඔහු පර්සියානු සාහිත්‍ය මාධ්‍යයක් ලෙස හිතාමතාම ප්‍රබෝධමත් කිරීම මත වන අතර එමඟින් ඉරාන ජනතාවගේ ඉතිහාසය පමණක් නොව එය වාර්තා කළ භාෂාව ද ආරක්ෂා වේ. පර්සියානු වීර කාව්‍යයක සම්භාව්‍ය උදාහරණය ලෙස, ෂානාමේ පසුකාලීන පරම්පරාවන් විසින් අනුකරණය කරන ලදී. බහ්රම් ගුර් සහ අසාදේ අංක 16 සහ මහා ඇලෙක්සැන්ඩර්ගේ කථා (අංක 10, අංක 26, අංක 39 සහ අංක 59) මහා පර්සියානු කවියෙකු වන ගන්ජේ (1141-1209) විසින් නැවත ප්‍රකාශ කරන ලදී. ඔහු, Jami (1414-1492) සහ Nava'i (1441-1501) සමඟ එක්ව, ඇලෙක්සැන්ඩර් උමතු ජයග්‍රාහකයෙකුගෙන් සහ කොල්ලකෑමෙන් අනාගතවක්තෘවරයෙකුට සමාන සාධාරණ හා ප්‍රඥාවන්ත පාලකයෙකු බවට පත් කළේය. ශෛලියෙන්, රූපවලින් සහ  ෂානාමේ අනුකරණය කරන කවි මාලාවක් රොස්ටම්ගේ පවුලේ ‘සිස්තාන් චක්‍රයේ’ කථා පුරවමින් ආඛ්‍යානය දිගටම කරගෙන ගියේය. මෙයින් පළමුවැන්න වූයේ අසඩි ටුසි (c.1010-1070) විසින් රචිත ගාර්ෂස්ප්-නාමේ [අංක. 74] . එවැනි ආඛ්‍යාන බොහෝ විට ෆිර්දව්සිගේ මුල් පිටපතේ පිටපත්වලට ඇතුළත් විය.

 

නිර්මල වීර කාව්‍ය ප්‍රභේදය පහළොස්වන සියවසේ අග භාගය වන විට ක්‍රමක්‍රමයෙන් විලාසිතාවෙන් ඉවත් වූ අතර, අනුවර්තනය වූ ආදර කතාවලට මග පෑදුණි. නමුත් ෂානාමේහි ආදර කතා, සදාචාරාත්මක සහ උපදේශාත්මක සාහිත්‍ය ඇතුළු විවිධ ප්‍රභේදවල  අඩංගු විය.  ඉරාන රජු වන ජම්ෂිඩ් වැනි චරිත [අංක. 40]  102] , පසුකාලීන කෘතිවල කොටස් චරිත බවට පත් වූ අතර, එහි හිමිකරුට ලෝකයේ අභිරහස් හෙළි කළ ඔහුගේ මැජික් කෝප්පය, ජම්-ඊ ජෑම්(ෂිඩ්), සම්භාව්‍ය කාව්‍යයේ ප්‍රියතම සූෆි සංකේතයක් බවට පත්විය. ස්වර්ණමය යුගයේ මහා පර්සියානු සම්භාව්‍ය සම්ප්‍රදාය නැවත පණ ගැන්වීම අරමුණු කරගත් කජාර්ස් (1797-1925) සහ Bazgasht  ව්‍යාපාරය යටතේ а la Ferdowsi වීර කාව්‍යයේ රසය පුනර්ජීවනය විය. ෆාත්-‘අලි ඛාන් සබාගේ ෂාහන්ෂා-නාමේ (c.1810) ෆාත්-‘අලි ෂා කජාර් (1771–1834) ට කැප කරන ලදී. 1911 දී V වන ජෝර්ජ්ගේ ඉන්දීය සංචාරය සඳහා ජෝර්ජ්-නාමේ ලියා ඇත. රජු  පර්සියානු පාලකයන්ගේ පැරණි සම්ප්‍රදායන්ට ගරු කළේය.

 

පුරාණ පර්සියානු පාලකයන් උත්කර්ෂයට නැංවීම සඳහා රචනා කරන ලද, ෆිර්දව්සිගේ වීර කාව්‍යය වන ෂනාමේ වඩාත් ප්‍රසිද්ධ ලෝක වීර කාව්‍යයක් ලෙස ප්‍රශංසා කරනු ලැබේ. ඔහුගේ කාව්‍ය විලාසය නිසා පාඨකයාට තමන් පුරාතනයේ සැරිසරන්නාක් මෙන් හැඟී ඒවා සිදුවීම්වල කොටස්කරුවන් බවට පත් කරයි. මේ අපූරු වීර කාව්‍යය  සම්පූර්ණ කිරීමට වසර 30ක කාලයක් ගත විය. ෂහ්නාමේ යනු ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජයේ ජාතික වීර කාව්‍යය වේ. ෂනාමේ වීර කාව්‍යය යනු කාව්‍යමය රේඛාවල වැළලී ඇති ඉරානයේ සුප්‍රසිද්ධ අතීත ඉතිහාසයයි. වසර දහසකට ආසන්න කාලයක් පර්සියානුවන් ආඩම්බරයෙන් පිර්තව්සිගේ ශ්‍රේෂ්ඨ කවි ගායනා කරති.

 

වසර දහසකට පෙර ලියා ඇතත්, මෙම වීර කාව්‍යය පිරිසිදු පර්සියානු භාෂාවෙන්, සාමාන්‍ය ඉරාන ජාතිකයෙකුට, විශේෂයෙන් එහි ලක්ෂණයට තේරුම් ගත හැකි කුඩා අරාබි භාෂා මිශ්‍රණයක් ඇත. ඉතිහාසඥ නෙzසාමි විසින් කරන ලද අධ්‍යයනයකට අනුව, "ෆිර්දවුසි ඉඩම් හිමියෙකු වූ අතර එයින් විශාල මුදලක් උපයාගෙන සුවපහසු ජීවිතයක් ගත කළේය. ඔහුට සිටියේ එකම දියණියකි. ඔහු කවිය අතට දුන්නේ යමක් දෙන අදහසිනි. ඔහු නොදැන අවුරුදු තිහක් ගෙවී ගියේය. ”

 

ෂහ්නමේ වීර කාව්‍යයේ ද්විත්ව කාව්‍ය 60,000කට ආසන්න ප්‍රමාණයක් අඩංගු වේ. අරාබි අධ්‍යාපනයේ ප්‍රධාන භාෂාව වූ එකල ෆිර්දව්සි පර්සියානු භාෂාව භාවිතා කළේ "මෙසේ පර්සියානු භාෂාව පුනර්ජීවනය කිරීම" යන්නයි.

 

අවසාන ලෙස 1010 දී නිම කරන ලද ෂනාමෝ, එවකට කුරාසාන් නායකයා වූ කස්නාවි රාජවංශයේ සුප්‍රසිද්ධ සුල්තාන් මහමුද් විසින් ඔවුන්ට භාර දෙන ලදී. මේ සඳහා ඔහු සුල්තාන් මහමුද්ගෙන් විශාල තෑග්ගක් අපේක්ෂා කළේය. පාලකයා ගෙව්වේ ඩිරාම් 20000යි. මෙය ෆිර්දව්සිට මහත් කලකිරීමක් විය. ප්‍රසිද්ධ නානකාමර ක්‍රියාකරු සහ එළිමහනේ බීම විකුණන පුද්ගලයා සම්බන්ධයෙන් තම අතෘප්තිය ප්‍රකාශ කිරීමට ලැබුණු මුදල් බෙදා දුන්නෝය. මෙය පාලකයාගේ කනට වැටුණු අතර, ඔහුගෙන් පළිගැනීමට හැකි යැයි සිතූ ෆිර්දව්සි, සුල්තාන්වරයාගේ කෝපයට බියෙන් පලා ගොස් හේරත් නගරයේ මාස 6ක් පමණ සැඟවී ජීවත් විය. පසුව, ඔහු මසන්දරන් වෙත ගොස් සසනි සම්භවයක් ඇති සෙෆනියා ෂහ්රියාර්ගේ මන්දිරයේ සරණ ගියේය.

 

ඔහු මෙහි රැඳී සිටි කාලය තුළ,ෆිර්දවුසි විසින් ෂාහ්නාමේ ආරම්භයේ දී ඒවා ඇතුළුව උපහාසාත්මක කාව්‍ය 100 ක් රචනා කළ අතර, ෂාරියාර් විසින් ඒවාට කැප කරන ලදී. මේ සෑම උපහාසාත්මක කවියක් සඳහාම ඩිරාම් 1000 බැගින් ගෙවා ඒවා ෂාහ්නමේ වෙතින් ඉවත් කරන ලෙස ෂාරියාර් ඉල්ලා ඇත. සුල්තාන් මහමුද් වෙනුවෙන් කැප කළ දේ එලෙසම පවතින ලෙසද ඔහු ඉල්ලා සිටියේය. කෙසේ වෙතත්, මෙම උපහාසාත්මක කාව්‍යයන් ඒවායේ මූලාරම්භයේ නොවෙනස්ව පවතින අතර අද දක්වාම සංරක්ෂණය කර ඇත.

 

ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජය සෑම වසරකම මැයි 15 උපන්දින දිනය සහ ජාතික පර්සියානු භාෂා දිනය ලෙස සමරයි. මෙම දිනය ඉරාන වැසියන්ට වැදගත් සංස්කෘතික දිනයක් ලෙස සැලකේ.

ක්‍රීඩා ලොව සලිත කරවන ඉරාන කාන්තා පාපන්දු කණ්ඩායම

 

Iranian Female Football Team - Who makes the Muslim world proud

සිංහ ධේනුවන් යන අන්වර්ථ නාමයෙන් හඳුන්වනු ලබන ඉරාන කාන්තා ජාතික පාපන්දු කණ්ඩායම, ලොව පුරා ජාත්‍යන්තර කාන්තා පාපන්දු තරඟ සඳහා ඉරානය නියෝජනය කරන අතර, එය පාලනය කරනු ලබන්නේ ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජයේ (FFIRI) පාපන්දු සම්මේලනය විසිනි.

 

ඉරාන කාන්තා කණ්ඩායම සිය පළමු ජාත්‍යන්තර තරගය 1971 මැයි මාසයේදී ඉතාලියට එරෙහිව ක්‍රීඩා කළ අතර පළමු FIFA ජාත්‍යන්තර තරගය 2005 සැප්තැම්බර් මාසයේදී සිරියාවට එරෙහිව ක්‍රීඩා කළේය.

 

අද ඉරාන කාන්තාව පිරිමින් තම විස්කම් පෙන්වන පාපන්දු ක්‍රීඩාව තුළ ඔවුන් සමඟ කරට කර සිටිමින්  ස්වකීය දක්ෂතාවයන් විදහා දක්වමින් සිටිති.

 

2020 නොවැම්බර් මස 13 වන දින තායිලන්තයේ පැවති තරඟයේදී ඉරාන කාන්තා කණ්ඩායම ටෝකියෝ ඔලිම්පික් තරඟාවලිය සඳහා සුදුසුකම් ලැබූහ. තවද අවුරුදු 19 න් ඉහළ ඉරාන කාන්තා පාපන්දු කණ්ඩායම ආසියානු පාපන්දු තරඟාවලියේ තම දක්ෂතාවයන් උපරිමයෙන් පෙන්නුම් කරමින් වැඩිම ලකුණු සංඛයාවක් ලබාගනිමින් හිනිපෙත්තටම ගමන් කළහ. කාන්තා පාපන්දු කණ්ඩායමේ කළමණාකාරිණිය ලෙස කටයුතු කරන කඩයෝන් කොස්රෝව්යාර් විසින් ඉරානීය කාන්තාව තුළ සැඟවුනු ක්‍රීඩා කුසලතාවයන් එළියට ගෙන ජාත්‍යන්තර තළය දක්වාම ඉහළට නැංවීමේ මෙහෙයුම FIFA කමිටුව විසින් මනා ඇගයීමකට ලක්ව ඇත.

 

සියලු අංශවලින් පෙරටම පැමිණෙන්නාවූ ඉරාන කාන්තාව අද වන විට පිරිමින් තම ආධිපත්යය පතුරවන පාපන්දු අංශයෙන්ද පෙරට පැමිණීම ඉරාන කාන්තාව ලද ජයග්‍රහණයකි. අවුරුදු  16 න් ඉහළ කාන්තා පාපන්දු කණ්ඩායම තජිඛිස්ථානයේ පැවති AFC කුසලානය සඳහා වන තරඟාවලියේ පළමු වටයේ සිට දෙවන වටය දක්වාම තේරී පත්විය. රටේ විවිධ අංශවලින් ඉදිරියට එන්නාවූ ඉරාන කාන්තාව අද වන විට අනෙක් මුස්ලිම් රටවල් අභිබවා ඉදිරියෙන් සිටී.

 

2006 වර්ෂයේ ඉංජිනේරු අංශයෙන් ලොව පළමු ස්ථානයට පත්ව ඇත. මෙසේ සියලු අංශවලින් පෙරටම පැමිණෙන්නාවූ ඉරාන කාන්තාව අද වන විට පිරිමින් තම ආධිපත්යය පතුරවන පාපන්දු අංශයෙන්ද පෙරට පැමිණීම ඉරාන කාන්තාව ලද ජයග්‍රහණයකි. ගෙවුනු මාස කිහිපය ඇතුළත ඉරාන කාන්තා කණ්ඩායම් ක්‍රීඩා අංශයෙන් ජාත්‍යන්තර තලයේ හිනිපෙත්තටම ගමන් කළහ. ඔලිම්පික් සහ ජාත්‍යන්තර කුසලානයන් සඳහා පුරුදු පුහුණු වන ඉරාන කාන්තාව ක්‍රීඩා ක්ෂේත්‍රයෙන් බොහෝ දුර ගමන් කිරීමට පෙරමග සකස් කරමින් පවතී.

 

බන්දර් අන්සාලි නගරයේ පාපන්දු ක්‍රීඩාවට මහත් ප්‍රසිද්ධියක් උසුලනු ලබන අතර විශාල කාන්තා ප්‍රේක්ශක පිරිසක් ඒ වටා එක්රොස් වී ඇත. තවද විශාල යොවුන් කාන්තා පිරිසක් වෘත්තිමය වශයෙන් ක්‍රීඩා කිරීමට උනන්දු වෙමින් පවති. ඉරාන කාන්තා ජාතික පාපන්දු කණ්ඩායම, ලොව පුරා ජාත්‍යන්තර කාන්තා පාපන්දු තරඟාවලියේදී ඉරානය නියෝජනය කරන අතර, එය පාලනය කරනු ලබන්නේ ඉරාන පාපන්දු සම්මේලනයේ ඉස්ලාමීය ජනරජය (FFIRI) විසිනි. ඉරාන කාන්තා කණ්ඩායම 1971 මැයි මාසයේදී ඉතාලියට එරෙහිව සිය පළමු ජාත්‍යන්තර තරඟය ක්‍රීඩා කළ අතර, 2005 සැප්තැම්බර් මාසයේදී සිරියාවට එරෙහිව පළමු FIFA ජාත්‍යන්තර තරඟය ක්‍රීඩා කළේය.

 

ඉරානයේ කාන්තා පාපන්දු 1970 දී ආරම්භ විය. කාන්තාවන් මංතීරු සහ වීදිවල පිරිමි පාපන්දු තරඟ සඳහා සහභාගී වූ අතර, සමහර පිරිමි පාපන්දු ක්‍රීඩා සඳහාද සහභාගී වූහ. ජපානයේ FIFA හි ඉහළම ශ්‍රේණියේ පුහුණුකරුවන් ගණනාවක් සහභාගී වූ එම කාලය තුළ, කොරියාව, සිංගප්පූරුව සහ ඉන්දියාවේ කාන්තා කණ්ඩායම්වලට එරෙහිව ජපාන කාන්තා ජාතික පාපන්දු කණ්ඩායමේ ක්‍රීඩා දැක ගැනීමට ඔවුන්ට හැකි විය. 1970 සිට, සුදුසු ප්‍රමිතීන් කරා ළඟා වීම සඳහා බරපතල පියවර ගන්නා ලදී. 1971 දී කාන්තාවන් පුහුණු කළ පළමු සමාජය ටාජ් වූ අතර එස්තෙග්ලාල් කාන්තා පාපන්දු සමාජය නිර්මාණය විය. ඉන්පසුව, කාන්තාවන් මුලින්ම පාපන්දු පුහුණුවට සහභාගී වූ අතර පසුව ටාජ්, ඩෙයිහිම්, පර්සෙපොලිස් එෆ්සී, ඔගාබ් එෆ්සී සහ කස්රාම් වැනි පාපන්දු කණ්ඩායම්වලට සහභාගී විය. එම කණ්ඩායම් අතර විවිධ තරඟ සංවිධානය කිරීමෙන්, හොඳම ක්‍රීඩිකාවන් තෝරාගෙන පළමු ඉරාන කාන්තා ජාතික කණ්ඩායමට ඇතුළත් කරන ලදී. මෙම කණ්ඩායම හිටපු වොලිබෝල් ක්‍රීඩිකාවන්, පැසිපන්දු ක්‍රීඩිකාවන් සහ වයස අවුරුදු 12 සිට 18 දක්වා ක්‍රීඩිකාවන්ගෙන් සමන්විත විය. ක්‍රීඩා සඟරා ඔවුන්ගේ ප්‍රගතිය පිළිබඳ පුවත් ප්‍රකාශයට පත් කිරීමත් සමඟ ඔවුන් වඩාත් බැරෑරුම් ලෙස පුහුණු වීමට පටන් ගත් අතර, ක්‍රමයෙන් කණ්ඩායමට සහාය වීමට කාන්තා රසිකයන් විශාල සංඛ්‍යාවක් මතු විය. රට පුරා අධ්‍යාපන ආයතනවල සහාය ඇතිව, දක්ෂ තරුණයින් බාලදක්ෂයින් ලෙස තෝරා ගන්නා ලදී. 1971 දී, කාන්තා ක්‍රීඩා සඟරාවක් සහ සංචාරක සමාගමක් වන ස්කැන්ඩිනේවියානු ගුවන් සේවා පද්ධතිය (S.A.S) විසින් පාපන්දු සම්මේලනයේ අධීක්ෂණය යටතේ තරඟයක් සංවිධානය කරන ලද අතර, එම අවස්ථාව සඳහා ඉතාලි කාන්තා ජාතික පාපන්දු කණ්ඩායම ඉරානයට ආරාධනා කරන ලද අතර ටාජ් සහ ටෙහෙරාන් යන කණ්ඩායමට එරෙහිව තරඟ දෙකක් පැවැත්වීය.

 

1993 දී පමණ අල්සාහ්රා විශ්ව විද්‍යාලය විසින් ආරම්භ කරන ලද මෙය මුලින් ක්‍රීඩා පරිපාලනය විසින් ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී, කෙසේ වෙතත් සිසුන් පාපන්දු ක්‍රීඩාව කෙරෙහි දැක්වූ දැඩි ආශාව නිසා, විශ්ව විද්‍යාලය නීතිය වෙනස් කළ අතර ඉරාන විප්ලවයෙන් පසු පළමු නිල නොවන කාන්තා තරඟය සංවිධානය කරන ලදී. මෙම තරඟයට කණ්ඩායම් 10 ක් සහභාගී වූ අතර, ඔවුන්ගෙන් වැඩි දෙනෙක් අල්සාහ්රා විශ්ව විද්‍යාලයට අයත් වන අතර ඉතිරි අය වෙනත් ජාතික විශ්ව විද්‍යාල වලින් පැමිණියහ. කාන්තා පාපන්දු ක්‍රියාකාරකම් අවසානයේ 1997 දී ශාරීරික අධ්‍යාපන සංවිධානය කාන්තා ෆුට්සල් කමිටුවක් පිහිටුවන තෙක් වර්ධනය වූ අතර එතැන් සිට නිල වශයෙන් ක්‍රීඩා සමාජ ඉරානයේ කාන්තා ෆුට්සල් කණ්ඩායම් දිරිමත් කිරීමට පටන් ගෙන තිබේ.

 

2005 දී, ඇමරිකානු-ඉරාන පාපන්දු ක්‍රීඩිකාවක් සහ උද්‍යෝගිමත් කටයූන් කොස්රෝයාර් (කට් කොස්රෝයාර්) සංචාරයක් සඳහා රටට පැමිණි අතර, අවසානයේ නැවතී ක්‍රීඩාව හැරවීමට සිදු විය. ෆුට්සල් ක්‍රීඩා කිරීමේ ඇගේ ශක්තීන් ගැන දැනගත් පසු, ඉරාන පාපන්දු සම්මේලනයේ කාන්තා සභාපතිනිය මෙන්ම විප්ලවයෙන් පසු පළමු ජාතික කණ්ඩායමේ පසුකාලීන ප්‍රධාන පුහුණුකරු ද ඇය අමතා ඇයට රැඳී සිටින ලෙස ඉල්ලා සිටියාය. වසර දහයක් පුරාවට, කොර්ස්රොව්යාර් ක්‍රීඩාව පිළිබඳ මහජන අදහස් වෙනස් කිරීමට උපකාරී වූ අතර, සහභාගීත්ව සංඛ්‍යාව ඉහළ ගිය අතර ජාතික කාන්තා කණ්ඩායම් වැඩසටහනක් නිර්මාණය කරන ලද අතර එයට තරුණ කණ්ඩායම් ඇතුළත් විය. ඇය මැද පෙරදිග, විශේෂයෙන් ඉරානයේ පාපන්දු ක්‍රීඩා කිරීමට කාන්තා අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන් පෙනී සිටින පළමු ඇමරිකානු ඉරාන ජාතිකයා ලෙස ප්‍රසිද්ධය.

 

2010 දශකයේ මුල් භාගය වන විට, ඉරානයේ ජ්‍යෙෂ්ඨ කාන්තා කණ්ඩායම 2012 ලන්ඩන් ඔලිම්පික් ක්‍රීඩා උළෙලකට ඔවුන්ගේ පළමු පැමිණීම විය හැකි දෙයට හොඳින් ගමන් කරමින් සිටියහ. බොහෝ රැස්වීම්වලින් පසුව, FIFA අවසානයේ 2014 දී තහනම ඉවත් කළ අතර, සික් සහ යුදෙව් පිරිමින් සඳහා ටර්බන් සහ කිප්පා සඳහා වූ තහනමද ඉවත් කළේය. 2016 දී, ඉරාන කාන්තා පාපන්දු ඉතිහාසයේ පළමු වතාවට, 2015 දී ඉහළම මහාද්වීපික තරඟයට ජාතික කණ්ඩායමක් සුදුසුකම් ලැබීමෙන් පසු, ජෝර්දානයේ පැවති 17 න් පහළ කාන්තා ලෝක කුසලානය වන FIFA අනුමත තරඟාවලියකදී ඉරාන ක්‍රීඩිකාවන් ඔවුන්ගේ හිජාබ් පැළඳ සිටියහ. U20 සහ U17 කණ්ඩායම ඔවුන්ගේ වයස් කාණ්ඩ සඳහා චීනයේ පැවති ආසියානු ශූරතාවලියට සුදුසුකම් ලබා ගත්හ.