ඉරානය, ප්‍රතිකාර හා වෛද්‍ය විද්‍යාව සඳහා කෘතිම බුද්ධිය උපයෝගී කර ගැනීම

 Application of artificial intelligence in the field of treatment and medicine in Iran

අශුරා දිනය හරහා ලොව පුරා මුස්ලිම්වරු උගත යුතු පාඩම්..

 Lessons for Muslims around the world from the day of Ashura

අශූරා දිනය තුළින් ලොව වෙසෙන සියලුම මුස්ලිම්වරුන්ට ඉගෙන ගත හැකි පාඩම් අතිමහත්ය. කර්බලා සංසිද්දියෙන් උගත යුතු පාඩම් අතිමහත්ව ඇති අතර ඉන් මූලික වශයෙන් නිරීක්ෂණය කළ යුතු මානුශීය අධ්යනයන් කිහිපයක් පහත දැක්වේ.

මුහම්මද් නබි (සල්) තුමානන් ගේ ආදරනීය මුනුබුරා වන හුසෙයින් (අලෙයි) තුමා සහ ඔහුගේ ශුද්ධ වූ පවුලේ අය  කර්බාලා ප්‍රදේශයේ දී කුරිරු අසාදාරනයන්   හමුවේ තම ශුද්ධ වූ ජීවිත පූජා කළ අතර ඒ වෙනුවෙන් ලොව පුරා මිලියන ගණනක් මුස්ලිම් ජනයා දරාගත නොහකි තම ශෝකය පිට කරණු වස් අශුරා දිනය ශෝක දිනයක් ලෙස සමරති.

ඉතිහාසය එය යුද්ධයක් ලෙස හැඳින්වුවද ඇත්තෙන්ම එය අසාදාරන කුරිරු සමූල ඝාතනයකි, මන්ද දූෂිත නායකයෙකුට සහ ඔවුන්ගේ කඳවුරට පක්ෂපාතී වීම ඉමාම් හුසේන් (අ) ප්‍රතික්ෂේප කළ බැවිනි.

යසීඩ් ගේ හමුදාව දහස් ගණනක් ඉමාම් හුසේන් (අ) සහ ඔහුගේ පවුලේ අය සහ ඔහුගේ සගයන් වටලා ඉතාමත් පහත් සහ සාහසික ලෙස ඝාතනය කළහ.

දැඩි තාපය හමුවේ දින තුනක් නොකඩවා ජලය නොමැතිව සිටි අතර අවසන අපගේ ශුද්ධ වූ අහ්ලුල් බයිතයන් තම ජීවිතය කැප කලේ වියලී ගිය දෙතොල් සමගිනි. තම මාස හයක් වයසැති කිරි සප්පයාට හෝ වතුර ලබාදෙන ලෙස ඉමාම් හුසෙයින් තුමා මිලේච්ඡ යසීඩ් හමුදාවෙන් ඉල්ලා සිටියත් ඒ වෙනුවට ඔවුන් කලේ කුඩා දරුවාගේ උගුර පසාරු වන ලෙස ඊතලයක් එල්ල කිරීම පමණකි. ජලය ඉල්ලා හඩන නොදරුවාට දේශද්‍රෝහීන් විසින් එල්ල කළ ඊතලයකින් ජීවිතක්ෂයට පත් කිරීම ම ඔවුන්ගේ මුර්ග තෙතමනයක් නොමැති වග ගම්‍ය කරයි.  මෙසේ දරුණු ලෙස නබ් තුමාගේ ශුද්ධ වූ අහ්ලුල් බයිතය විනාශ කිරීමෙන්  පසු ඔවුන්ගේ බොල් හරසුන් ක්‍රියාව ප්‍රකට කරණු පිණිස තමන් වීරයන් යැයි හංවඩු ගසනු පිණිස ඉමාම් හුසෙයින් තුමානන්ගේ සහ එතුමාගේ පවුලේ අයගේ හිස්  ශුද්ධ ශරීරයෙන් කපා දැමූ අතර ඔහුගේ සහෝදරිය ඇතුළුව පවුලේ සියලුම කාන්තා සාමාජිකයින් සිරගත කෙරිණි; ඔවුන්ගේ සියලු දේපළ දුෂ්ටයන් විසින් කොල්ලකනු ලැබීය.

නබි (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමා තම ආදරනීය මුනුපුරා පිළිබද මෙසේ පැවසීය.

"හුසෙයින් යනු මාගේ ප්‍රානය හා සමානය. හුසෙයින් යනු මාගේ ශරීරයේ කොටසක් මෙනි. එහෙයින් හුසෙයින් ට ආදරය කරන ඕනෑම කෙනෙකුට අල්ලාහු තආලා ද කරුණාව දක්වයි" (තිර්මිදි)

බල තන්හාව, ප්‍රසිද්ද වීමේ ආශාව,  මේ ලෝකය කෙරෙහි ඇති කෑදරකම, මාන්නය පීඩනය හා තණ්හාව නිසැකවම (මුහම්මද්) තුමාගේ ආදරණීය මුනුබුරා සලසුම් සහගත ලෙස ඝාතනය කිරීමට මෙම දුෂ්ටයින් යොමු කළේය.දරුණු යසීඩ් ගේ පරම්පරාව අද වන විටද තම කුරිරත්වයේ තරම වපුරමින් සිටිති.

ඉමාම් හුසේන් (අලෙයි) ඔවුන්ගේ පීඩනයට එරෙහිව ශක්තිමත් ලෙස  හඩ නැඟුහ. පීඩිතයන් වෙනුවෙන් සටන් කළ අතර සමිඳාණන් වහන්සේට බිය වූ ජනතාව වෙනුවෙන් පෙනී සිටියේය; ඔහු මෙම අසමසම පරිත්‍යාගය කළේ  දුෂ්ඨ පාලකයින්ගෙන් ඉස්ලාමය ආරක්ෂා කිරීම සඳහාමය.

දුෂ්ට යසීඩ්ට පක්ෂපාතී වීම දිවුරුම් දීම ප්‍රතික්ෂේප කළ ඉමාම් හුසේන් (අලෙයි) මෙසේ පැවසීය.

" අල්ලාහ්ගේ දූතයාණන් වන මගේ සීයාගේ සුදන අනුගාමිකයින් ප්‍රතිසංස්කරණය සෙවීමේ එකම අරමුණ වෙනුවෙන් අයුක්තිය අසාධාරණය ට එරෙහිව සටන් කිරීමට මම සූදානම්" කියාය.

අශූරා දිනය තුළින් මුස්ලිම්වරුන්ට සහ ලොව පුරා  වෙසෙන සාමය සහ සාධාරනත්වය අගයන සෑම කෙනෙකුටම උගත හැකි පාඩම් එමටයි.

1. තව්හීද් නම් වූ දෙවියන් වහන්සේගේ ඒකීයභාවය 

එදින ඉමාම් හුසේන් (අලෙයි)  සාදාරනත්වයේ  සහ තම ස්වාමියා කෙරෙහි අති කරුනාව නම් මූලධර්මයන් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා කළ හැකි සෑම දෙයක්ම කළේය.

ඔහුගේ එකම අරමුණ වූයේ නමදීමට සුදුස්සා අල්ලාහ් දෙවියන් වහන්සේ බව  ඉගැන්වීමයි. ඔහුගේ සීයා නබි සල් තුමානන්  තම මෙහෙවර දිගටම කරගෙන යාමට සහ තත්වය ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීම සඳහා හිංසනයට එරෙහිව නැගී සිටියෝය. ඔහුගේ දිවි පූජාවට පෙර ඔහු කළ යාච්ඥා තුළින් අල්ලාහ් කෙරෙහි ඔහුගේ පූර්ණ විශ්වාසය පිළිබිඹු වේ:

මේ ලෝකය ප්‍රසන්න යැයි සැලකුවත් අල්ලාහ් තආලාගේ ත්‍යාගය පුදුමාකාර හා උත්තරීතර ය; ශරීරය දෙවියන් වහන්සේගේ මරණය සඳහා සාදා ඇති හෙයින් අල්ලාහ්ගේ මාර්ගයෙන් තම ජීවිතය පූජා කිරීම වඩා වටිනේය; අල්ලාහ් තආලා වෙනුවෙන් තවක්කුල් කොට ඔහුට ඇති ප්‍රේමයෙන් තම දිවිය දෙවැනි කොට තමාවම කැප කිරීමේ මහිමය ඉමාම් හුසෙයින් ලොවට කියා දුන් පාඩමයි. මෙය "බකා" නම් තම මවුම්කරුවානන් ට පිරිනමන ආදරයේ උපරිමයයි.

2. කිසි විටෙකත් ඔබේ ආත්ම අභිමානය අත් නොහරින්න

ඔවුන්ගේ කතාවේදී ඉමාම් හුසේන් (සල්) තුමා, "අපි නින්දාව පිළිගන්නේ නැත" යනුවෙන් පැවසූ අතර, දරුණු යසීඩ් ඔහුට නින්දාව හෝ මරණය යන තේරීම් දෙකක් පමණක් ඉතිරි කළ බව සඳහන් වේ.

3. ඔබේ අදහස වෙනස් කිරීමට කිසි විටෙකත් කාලයක් ගත නොවේ.

කර්බලා හි ජීවිත පරිත්යාගය අත්විඳි තැනැත්තාගේ නම හර් (එනම් නිදහස) ය. ඔහු යසිඩ්ගේ ජෙනරාල්වරයෙකු වූ අතර ඔහුගේ ක්‍රියාවලට ඉමාම් හුසේන් (අලෙයි) වගකිව යුතු විය.

ඔවුන් කර්බලා හි පිහිටුවා තිබූ කඳවුර වටකර මූලික අවශ්‍යතාවයන්  වන ජලය අවහිර කළේය. පසුව අවසන ඉමාම් හුසේන් (අලෙයි) තුමාට ඔවුන්ගේ කූඩාරමෙන් එළියට එන ලෙස බල කෙරුනි. එතුමා සැබවින්ම වචනයේ පරිසමාප්ත අර්ථයෙන්ම වීරයෙකි.පසුතැවිලි වීමට කිසි විටෙක කාලයක් ගත නොවන අතර කිසිඳු පාපයකට ආපසු යාමට අමාරු නොවේ. "ඔබේ මව විසින් ඔබ නම් කළ පරිදි ඔබ නිසැකයෙන්ම නිදහස් ආත්මයකි." ඉමාම් හුසේන් අලෙයි පැවසීය. අවසාන මොහොතේදී කෙනෙකුට තම මනස වෙනස් කළ හැකි බවට හර්ගේ කතාව සාක්ෂියකි.

4. ජීවිතය දුෂ්කර වූ විට අල්ලාහ් ඔබ සමඟ සිටින බව මතක තබා ගන්න

ඉමාම් හුසේන් (අලෙයි) තුමන් නිවස හැර යන විට අල්ලාහ්ගේ සතුට හැර අන් කිසිවක් සෙව්වේ නැත. සහෝදරයන් සහ ඔවුන්ගේ පවුලේ සාමාජිකයින් යුධ පිටියේ වැටුණු විට ඔවුන් පැවසුවේ, “අල්ලාහ් මේ ගැන සාක්ෂි දරන නිසා පමණක් මෙම දුක ඉවසිය හැකි බවයි.

5. නිදහස් චින්තකයෙකු වන්න

අශුරා දිනයේදී ඉමාම් හුසේන් (අලෙයි)  පැවසූ එක් ප්‍රධාන කරුණක් නම්, "ඔබට ආගමක් නැතත් කමක් නැත, අවම වශයෙන් ඔබේ වර්තමාන ජීවිතය තුළ (විවෘත මනසකින්) නිදහස් මිනිසෙකු වශයෙන්  ජීවත් වන්න." ලොව පුරා දහස් ගණන් මිනිසුන් අත්තනෝමතික නායකයෙකු පිළිගෙන

අන්ධ විශ්වාසයෙන් ජීවත් වන්නන්ගේ ඇස් විවර කිරීමට  ල් ඉමාම් හුසේන් (අලෙයි) ගේ නිහඬ මානුෂීය අරගලය  නිදහසේ සිතීමට පෙලබුවේය.

මෙය අප සැමට වැදගත් ජීවිත පාඩමකි - අපි විවෘතව හා විවෘත මනසකින් සිතා අප වටා ඇති සෑම දෙයක්ම නැවත සලකා බැලීමට වග බලා ගත යුතුයි.

6. සත්‍යයට සැමවිටම සහයෝගය දැක්වීම සහ ආරක්ෂා කිරීම

ඉස්ලාමය සත්‍යය නියෝජනය කරයි, අසත්‍ය ලෝකයේ යථාර්ථය මෙයයි, ඉමාම් හුසේන් (අලෙයි) ආරක්ෂා කිරීමට උත්සාහ කළේ මෙයයි. එය රැක ගැනීම සඳහා ඔහු තමා සතු සියල්ල කිසිදු පසුබසීමකින් තොරව පූජා කළේය.

ඔහුගේ වැඩිමහල් පුත් අලි අල් අක්බර් අශුරා දිනයේදී තම පියාගෙන් ඇසුවේ, "අප අපගේ වීරත්වය සහ හැකියාව ප්‍රදර්ශනය කිරීම සඳහා සටන් කරනවාද?"යන්නයි. එයට ඉමාම් හුසේන් (අලෙයි) පිළිතුරු දුන් අතර එය ඇසු ඔහුගේ පුත්‍රයා පැවසුවේ "එවිට මරණය අප වෙත පැමිණියත් අප මරණය කරා යනවද වෙනසක් නැතැයි යනුවෙනි.

7. අන් අයට ප්‍රමුඛතාවය දීම

ඉමාම් හුසේන් (අලෙයි) ගේ අර්ධ සහෝදරයා වූ අබ්බාස් ඉබ්න් අලි (රලි) වඩාත් ප්‍රසිද්ධ අයෙකි. ඔහුගේ අන්වර්ථ නාමය වූයේ අබු ෆාතිල් (ගුණධර්මයේ පියා) ය. මිනිස් සංචිතය දැන ගැනීම සඳහා ඔහු අශුරා දිනයේදී ඔහුගේ උසස් ගුණය ප්‍රකාශ කළේය. ඉමාම් හුසේන් (අලෙයි) ඔවුන්ගේ හමුදාවේ ධජය රැගෙන ගිය අය අතර අබ්බාස් රලි කැපී පෙනේ. ඉමාම් අලි තුමාගේ වීරත්වයේ ප්‍රතිමූර්තියක් වූ අබ්බාස් තුමා  විරුද්ධවාදීන් භීතියට පත් වන තරමටම  වීරයෙක් වූ අතර ඉමාම් හුසෙයින් තුමාගේ දැඩි ආදරයට සහ විශ්වාසයට භාජනය වුහ.

පිපාසයෙන් සිටි ඉමාම් හුසේන් (අලෙයි) සහ සිය දරුවන්ට බීමට ජලය ගෙන ඒමේදී ඉමාම් අබ්බාස් තුමා දිවි පිදූහ.

ගඟට පැමිණි පසු, ඉමාම් හුසේන් (අලෙයි)  ඔවුන්ගේ සහ දරුවන්ගේ පිපාසය සංසිඳුවා ගැනීම සඳහා ජලය ගෙන ඒමට පෙර තම වියලි තත්ත්වයේ සජලනය වීමට උත්සාහ කළේය. කූඩාරමේ පිපාසිතයාගේ තත්වය ඔහුගේ ඇස් ඉදිරියෙහිද ඔවුන්ගේ තත්වය ඔහු ඉදිරියෙහිද විය.

බලපෑමට මුහුණ දීමේ ආත්මාර්ථකාමී ආශාව නිසා ඔහු අත තිබූ ජලය වත් පානය නොකර නැවත කූඩාරම වෙත පැමිනෙන අවස්ථාවේ,  යසිඩ්ගේ හමුදාව විසින් අත් දෙකම කපා මරා දමන ලදී. මෙය ඔහු එදින අපට කියා දුන් බොහෝ පාඩම් වලින් එකකි. මෙම සිදුවීම අපට මතක් කර දෙන්නේ අන් අයගේ සුභසිද්ධියට වඩා පරාර්ථකාමී බව වඩා වැදගත් බවයි.

8. ඉවසීම

ඉමාම් හුසේන් (සල්) තුමාගේ ජීවිත පූජාවේ කතාව දන්නා අය බොහෝ විට ඔහුගේ දුක් වේදනා සහ එම ජීවිතයේ දී ඔහු දැක්වූ ඉවසීම ගැන විස්තර කරති. දුබලතාවයෙන් පැමිණෙන්නේ ඉවසීම නොව, ඕනෑම තත්වයකට මුහුණ දීමට ඔහුට හැකි බව ඔහුගේ විශ්වාසයයි. ඉමාම් හුසේන් (අලෙයි) ඔහුගේ ඥාතීන් සහ දරුවන් ඔවුන්ගේ ඇස් ඉදිරිපිටදී ඝාතනය කරන විටත් අධිෂ්ඨානශීලී සැබෑ ඉමාම් කෙනෙකු මෙන් සිටියේය.

මෙවන් සිත් සසල කරවන, වඩා සාහසික මෙන්ම ඉස්ලාමය වෙනුවෙන් එඩිතර ව තම සියල්ල පූජා කළ අවස්ථාවක් ඉස්ලාමීය ඉතිහාසයේ  අපට හමු නොවේ.

9. යහපත තහවුරු කිරීම සහ නපුර වැළැක්වීම

සෑම මුස්ලිම්වරයෙකුටම පැවරුණේ ඉස්ලාමය විසින් පනවා ඇති අත්‍යවශ්‍ය රාජකාරියක් වන යහපත ඇති කිරීම සහ නපුර වැළැක්වීමයි. ඉමාම් හුසේන් (අලෙයි) තුමා මේ සම්බන්ධයෙන් දැඩි ස්ථාවරයක සිටියේය. මෙම අරගලය තුළින් ඔහු බලාපොරොත්තු වන එකම ඉලක්කය ප්‍රතිලාභ ඉගැන්වීමයි.

10. කාන්තාවන් සඳහා සුදුසු ඉඩක් ලබා දීම

ඉමාම්වරුන් සමූලඝාතනය කිරීමෙන් පසු අල්ලාහ්ගේ දූතයාණන්ගේ (මිනිබිරියන්) සහාබි කාන්තාවන් සිටි කූඩාරම් ම්ලේච්ඡයන් විසින් කොල්ල කා පුළුස්සා දමනු ලැබීය. ඉමාම් හුසේන්ගේ සොහොයුරිය සහ ශුද්ධ වූ නබි තුමාගේ මිණිබිරිය සෙයිනබ් බින්ට් අලි ඔවුන්ගේ කඳවුරේ සෙසු නායකත්වයන් භාරගත්තේ මෙතැනදී ය.

සදාචාරය සහ නිර්මල 

භාවය පිළිබඳ උදාහරණයක් ලෙස හැඳින්වෙන නබී තුමාගේ පවුලේ කාන්තාවන් යටත් කර පෙරහැරකින් දමස්කස් වෙත ගෙන යන ලදී. කෙසේ වෙතත්, සයිනබ් සලමූන් අලෙයිහා යසිද්ගේ මාලිගය තුළ නොබියව සහ ස්ථීරව සිටිමින් මෙසේ පැවසුවා.

අහෝ යසිඩ්! අපේ මිනිසුන්ගේ හා අපේ පවුලේ අයගේ කැපකිරීම නිසා අපි නිහතමානී හා නින්දිත වූ බව ඔබ සිතනවාද? අප සිරගත කොට එක් ස්ථානයක සිට තවත් ස්ථානයකට ගෙන ගිය නිසා අල්ලාහ් තආලාගේ  ආශීර්වාදය අපහට නොමැති බව ඔබ සිතනවාද? ඔබ අපේ සියලු මාර්ග අවහිර කර ඇති නිසා අප බෙලහීනයන් ලෙස ඔබ සිතනවාද? "සාන්තුවරයන් ඝාතනය කිරීමෙන් ඔබ ශ්‍රේෂ්ඨ හා ගෞරවනීය වී ඇතැයි ඔබ සිතනවාද? එය උපහාසාත්මකව ප්‍රශ්න කරන ලදී.

ඒකාධිපතියාට අභියෝග කර මුළු මුස්ලිම් ලෝකයටම නායකත්වය දුන් සෙයිනබ් බින්ට් අලි සලමුන් අලෙයිහා ඉස්ලාමයේ කාන්තා සවිබල ගැන්වීම පිළිබඳ කදිම උදාහරණයකි. ඉමාම් අලි තුනානන්ගේ වීර්යය සෙයිනබ් තුමියගේ ක්‍රියා කලාපය තුළින් ලෝකයා මැනවින් දුටුවේය.

කර්බලා සිද්ධිය වනාහි පාඩම් රැසක් ලෝකයට කියා දුන් සිද්ධියකි. මානව දයාවෙන් යුතු පිරිසක් කුරිරු ජඩ පිරිසක් හමුවේ තම ආත්මාභිමාන උකස් නොකොට වීරත්වය ලන්සු නොකොට ස්වකීය දහම වෙනුවෙන් තම ජීවිතය පූජා කිරීම සාමාන්‍ය කැප කිරීමකට වඩා එහා ගිය අසමසම ක්‍රියාවකි. එහි අගය දන්නෝ ඉතා අල්පය.

ඇෆ්ගනිස්ථාන අර්බුදය සම්බන්ධයෙන් ඉරානයේ ස්ථාවරය. 

Iranian approach towards the Afghanistan debacle

එක්සත් ජනපද පරාජයත් සමඟ ඇෆ්ගනිස්ථානය කෙරෙහි ඉරාන ආකල්පය

ඇෆ්ගනිස්ථානය අපේ සහෝදර රටයි, එකම භාෂාවක්, ආගමක් සහ සංස්කෘතියක් ඇති රටකි. ඇෆ්ගනිස්ථානයේ පවතින සියළුම අර්බුද සඳහා ඇමරිකාව ප්‍රධාන වශයෙන්ම වගකිව යුතුය. වසර 20 ක පාලන කාලය තුළ එක්සත් ජනපදය සෑම ආකාරයකම සාහසික ක්‍රියාවන් සිදු කළේය. මංගල උත්සව, අවමංගල උත්සවයන්    පැවැත්වෙන තැන

බෝම්බ හෙලීම, පුද්ගලයන් සිරගත කිරීම සහ මත්ද්‍රව්‍ය නිෂ්පාදනය දස ගුණයකින් වැඩි කිරීම ඇතුළුව ඔවුන් සියලු ආකාරයේ අසාධාරණකම් හා අකටයුතුකම් සිදු කළහ. ඇෆ්ගනිස්ථානයේ සංවර්ධනය සඳහා ඔවුන්   පියවරක්වත් ඉදිරියට ගෙන නැත. ඔවුන් කලේ එරටේ සාමන්‍ය වාතාවරණය බිද හෙලීමට කටයුතු කිරීමයි.

අපි ඇෆ්ගන් ජාතියට සහයෝගය දෙමු. ආණ්ඩු සැම විටම ඇෆ්ගන් ජාතියම වනු ඇත.

අනෙකුත් රජයන් සමඟ අපගේ සබඳතාවල ස්වභාවය රඳා පවතින්නේ ඔවුන් අප සමඟ ඇති සබඳතාවල ස්වභාවය මත ය.

ඇෆ්ගනිස්ථානයේ ජාතියට යහපත් වාතාවරණයක් ඇති කරන ලෙස මම සර්ව බලධාරී අල්ලාහ්ගෙන් ප්‍රාර්ථනා කරමි.

- ඉමාම්  සෙයියිද් අලි කාමේනි, 2021 අගෝස්තු 28

ඇෆ්ගනිස්ථානයේ මෑත කාලීන වර්ධනයන් සඳහා බොහෝ සමාජ හා දේශපාලන සාධක තිබේ.

අල්කයිඩා සටන්කාමීන්ට තලේබාන් සංවිධානයෙන් රැකවරණ දෙන මුවාවෙන් එක්සත් ජනපදය සහ එහි නේටෝ මිත්‍ර පාක්ෂිකයින් 2001 දී ඇෆ්ගනිස්ථානය ආක්‍රමණය කළහ. මෙම ආක්‍රමණය තලේබාන් සංවිධානය බලයෙන් පහ කළද එය රටේ ආරක්‍ෂක තත්ත්වය වඩාත් නරක අතට පෙරලුනේය.

තලේබාන් සටන්කාමීන් සිය ප්‍රහාර උත්සන්න කර ඇති අතර පසුගිය සති කිහිපය තුළදී ඇෆ්ගනිස්ථානයේ ප්‍රධාන නගර වල පාලනය සියතට ගෙන ඇති අතර, එක්සත් ජනපදය නායකත්වය දරන විදේශ හමුදාවන්ට හදිසියේම ඉවත් වීමට හොඳ අවස්ථාවක් නිර්මාණය විය. අගෝස්තු 15 දා තලේබාන් සංවිධානය කාබුල් නගරය වටලනු ලැබූ අතර, එවකට ඇෆ්ගන් ජනාධිපති අෂ්රෆ් ඝානි එදිනම රට හැර ගියේය.

පසුගිය සති දෙක තුළ කාබුල් ගුවන් තොටුපලේ නොසන්සුන්තාවයක් සහ කලබලයක් පැවතුනි. බියට පත් ඇෆ්ගන් ජාතිකයින් සහ විදේශිකයින් රට හැර යන ගුවන් යානාවලට ගොඩවීමට පොරබදමින් සිටියෝය.

බන්ජ්ෂීර් නිම්නය ආශ්‍රිතව තලේබාන් සංවිධානයට දැඩි විරෝධයක් පෙන්නුම් කරයි

පසුගිය සතියේ තලේබාන් සංවිධානය විසින් කාබුල්හි එක්සත් ජනපදයේ පිටුබලය ලැබූ රජය පෙරලා දැමීමෙන් කම්පන තරංගයක් ඇති කර තිබීම සැලකිය යුතු කරුණකි. ඇෆ්ගනිස්ථානයේ ඇති එකම තලේබාන් විරෝධී බලකොටුව වන බන්ජීර් නිම්නය තලේබාන් විසින්    යටත් කර ගෙන නොමැත.

ඇෆ්ගනිස්ථානයේ පවතින ගැටලු රාශියකට විසඳුම් ලබා දීම සඳහා සියළුම දේශපාලන පක්ෂ සහභාගී වන ලෙස ඉරානය ඉල්ලා තිබේ. ඉස්ලාමීය ජනරජය කැඳවුවහොත් ගැටලුව විසඳීමට ඉරානය සූදානම්ය. කෙසේ වෙතත්, එය කෙතරම් දුරට උපකාරී වේද යන්න ගැටලුවකි.

සමහර අය වැරදි ලෙස සිතන්නේ ආධාර යනු ආයුධ සැපයීම හෝ හමුදා උපදේශකයින් යැවීම බව ය; ඉරානයට පහර දෙන බවට තර්ජනය කිරීම හේතුවෙන් ඉරානය මීට වසර 20 කට පෙර තලේබාන් සංවිධානයට එරෙහිව පියවර ගත යුතුව තිබුණි. තලේබාන් සංවිධානය විශ්වාස නොකරන සමහරු අසන්නේ ඇයි එසේ නොකළේ කියාය.

කලාපය තුළ බලවත්ම බලවේගය වූයේ ඉරානය සහ තායි ත්‍රස්තවාදීන් විනාශ කිරීමේ ප්‍රධාන බලවේගයයි. ඉරාකයේ සහ සිරියාවේ ජනතාවගේ ජීවිත බේරා ගැනීමට එය කැප වූ නමුත් ඇෆ්ගනිස්ථානය සම්බන්ධයෙන් එසේ නොවන්නේ ඇයි? ඇෆ්ගනිස්ථානයේ ජනතාවගේ ජීවිත ඉරාකයේ සහ සිරියාවේ ජනතාවගේ ජීවිතවලට වඩා වටිනාකමක් නැති බව ඔවුන් සිතන නිසාද? එය තලේබාන් සංවිධානයට එරෙහිව පියවර නොගත්තේ මන්දැයි ඔවුහු ප්‍රශ්න කරති. තම අසල්වැසියන් සමඟ සහජීවනයෙන් සිටීමට කැමති ඉරානයට කෝපය නැති වී  නොමත.

ඇෆ්ගනිස්ථානයේ කැලඹීම් වලට ඉරානයේ ප්‍රවේශය

තලේබාන් සංවිධානය ඇෆ්ගනිස්ථානයේ බලය නැවත ලබා ගැනීමත් සමඟම එය පිළිගැනීමට ඉරානය කැමැත්ත පළ කළ නමුත් එය වඩාත් ප්‍රවේශමෙන් හා සන්සුන්ව ක්‍රියා කරන බව පෙනේ.

සමහරු පවසන්නේ සිරියාවේ සහ ඉරාකයේ මෙන් ඉරානය ඇෆ්ගනිස්ථානයේ යෙදිය යුතු බවයි. නමුත් ඉරානයට ඇෆ්ගනිස්ථානයට ඇතුළුවීමට රටේම ඉල්ලීමකින් තොරව නොහැකිය. එසේ කළහොත් අපට සහ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ වෙනසක් නැති වේ.

ඉරාකයේ සහ සිරියාවේ අප සිටින ස්වභාවය, එම රටවල රජයන් තමන්ට සහ අපට තර්ජන ඇති බව දුටු අතර, එම නිසා එම රජයන්ගේ ඉල්ලීම පරිදි අපි එහි ගියෙමු. ප්‍රතිඵලය ද සාධනීය වූ අතර එයින් අදහස් කළේ මෙම රටවල් තනි කළා නම් සමහර විට මෙම රටවල දේශපාලන සිතියම් නැවත ඇඳීමට ඉඩ තිබූ බවයි.

ඉරාකය සම්බන්ධයෙන් අපේ ස්ථාවරය වෙනස් ය. ඇෆ්ගනිස්ථානයේ හිටපු රජය කිසි දිනෙක අපෙන් උදව් හෝ සහයෝගීතාව ඉල්ලා නැත. ඒ නිසාම අපි සෙසු අසල්වැසියන් සමඟ මෙන් ඇෆ්ගනිස්ථානය සමඟ එකම සබඳතාවක් පවත්වා ගෙන ගියෙමු, ”යනුවෙන් ඇෆ්ගනිස්ථානයේ සහ ඉතාලියේ හිටපු තානාපති අබුල්බාස් සොහ්රවාන්ඩ් පැවසීය.

ඉරානය කිසිදු පාර්ශවයකට සහයෝගය දක්වන බවට චෝදනා නොකිරීම සඳහා පසුගිය වසර කිහිපය තුළ ඇෆ්ගනිස්ථානයට සම්බන්ධ කිසිදු පාර්ශවයකට අවි හෝ මූල්‍ය ආධාර ලබා දී නැත.

ඉරානය කිසිඳු රටකට මිලිටරිමය වශයෙන් ඇතුළු වී නැති අතර එම රටවල නීත්යානුකූල ආන්ඩු හෝ නිලධාරින්ගේ ඉල්ලීමකින් තොරව රටකට උපදේශකයන් පවා නොයවා ඇති හෙයින් මෙම උපාය මාර්ගයට අනුව කිසිදු හේතුවක් මත එය ඇෆ්ගනිස්ථානයට ඇතුළු නොවේ.

2021 ජූලි 7 දින ඉරානය ටෙහෙරාන්හිදී තලේබාන් සංවිධානය සහ එවකට ඇෆ්ගන් රජයේ නියෝජිතයින් අතර සාකච්ඡා පැවැත්වීමට කටයුතු සූදානම් කළේය.

ඇමරිකාව ඇෆ්ගනිස්ථානයෙන් ඉවත් වීම ගැන හිටපු ඉරාන විදේශ ඇමති මොහොමඩ් ජාවඩ් සරීෆ් සිය සතුට ප්‍රකාශ කිරීමට මෙම හමුව භාවිතා කළේය. ඒ අතරම, තලේබාන් සටන්කාමීන් සහ ඇෆ්ගන් රජය අතර අඛණ්ඩව පවතින ගැටුම දුරදිග යන ප්‍රතිවිපාක ගෙන දෙයි. එය නිර්මාණය කරන බවට අනතුරු ඇඟවීය.

ඇෆ්ගනිස්ථානයෙන් ඇමරිකානු හමුදා ඉවත් කර ගැනීම අගෝස්තු 31 වන විට අවසන් කළ යුතුය. මේ අතර, ඉරාන ප්‍රතිපත්ති සම්පාදකයින් වසර 20 කට පෙර නොව අද මෙන් ඇෆ්ගනිස්ථානයට ඔවුන්ගේ අනාගත ප්‍රවේශය පිළිබඳව උපායමාර්ග ගනිමින් සිටී.

තලේබාන් සංවිධානය විසින් ඉරාන කවුන්සිල කාර්යාලයට පහර දීම සහ ඉරාන තානාපතිවරුන් ඝාතනය කිරීම එකල ඔවුන්ගේ සතුරුකම විදහා දැක්වීමක් විය.

මෙම ප්‍රහාරයේ වගකීම තලේබාන් සංවිධානය භාරගෙන තිබේ. එම අවස්ථාවේදී අපි තලේබාන් සංවිධානයට එරෙහිව දැඩි ලෙස හෙළා දකින අතර රටට ඇතුළු වීමට අදහස් කළේ නැත.

ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජය සමඟ අපට බොහෝ සමානකම් ඇත. අපි සියලු දෙනා ජීවත් වන්නේ ආසියාවේ ය. අපි අපේ ද්විපාර්ශ්වික සබඳතා ශක්තිමත් කර ගෙන ඉදිරියට යා යුතුයි. එබැවින් අපි එකිනෙකා සමඟ හොඳ සබඳතා පැවැත්වීම අත්‍යවශ්‍ය ය. අපට පමණක් අපට සේවය කළ හැකිය ජාතීන්ට."

මුල්ලා කයිරුල්ලා කෛර්ක්වා, ජ්‍යෙෂ්ඨ තලේබාන් නිලධාරියෙක්

හෙල්මන්ඩ් ගඟේ ජලය පිළිබඳව ඇෆ්ගනිස්ථානය සහ ඉරානය අතර වසර 100 කට පෙර ඇති කරගත් එකඟතා මත අපි එකඟතාවයකට පැමිණියෙමු. නමුත් පසුගිය වසර 20 තුළ එය නිසියාකාරව ක්‍රියාත්මක වී නැත. මෙය සිස්ටාන්, බලුකිස්තානය සහ දකුණු කොරසන් යන ආර්ථිකයන්ට සෘණාත්මක බලපෑමක් ඇති කර තිබේ.

මෙම ගැටළුව විසඳීම සඳහා අපි සංවාදයක යෙදිය යුතුය. ආර්ථික සම්බන්ධතා වැනි වෙනත් දේ තිබේ. ඇෆ්ගනිස්ථානය සමඟ ඩොලර් බිලියන 3.6 ක මුදල් ගනුදෙනු ඇත. එය වසරකින් හෝ දෙකකින් ඩොලර් බිලියන 10 දක්වා ළඟා වනු ඇතැයි අපේක්‍ෂා කෙරේ. මෙම සම්බන්ධතාවය ඇෆ්ගනිස්ථානයේ සහ ඉරානයේ ඉස්ලාමීය ජනරජයේ ජනතාවට දිගටම ප්‍රයෝජන ලබා දෙනු ඇත.

ඉරානය බලාපොරොත්තු වන්නේ සාමය මුලින්ම ඇෆ්ගනිස්ථානයේදී පැවතිය යුතු බවත්, සියළුම ඇෆ්ගන් කන්ඩායම් අන්‍යෝන්‍ය අවබෝධයකින් මෙය සාක්ෂාත් කර ගැනීම සඳහා සාමකාමී මාර්ග සෙවිය යුතු බවත් ය.

අගෝස්තු 15 ඉරිදා, කාබුල් තලේබාන් අල්ලා ගැනීමෙන් පසු, එවකට ඉරාන විදේශ ඇමති මොහොමඩ් ජාවඩ් සරීෆ් ඇෆ්ගනිස්ථානයේ ඇෆ්ගනිස්ථානයට සම්බන්ධ ‘සම්බන්ධීකරණ කවුන්සිලයක්’ පිහිටුවීම ගැන සතුටු විය.

ඉරානයේ පළමු ප්‍රධාන ප්‍රතික්‍රියාව එයයි.

"මෙම 'සම්බන්ධීකරණ සභාව' ඇෆ්ගනිස්ථානයේ සංවාදයට හා සාමකාමී වෙනසකට මඟ පාදනු ඇතැයි අපි බලාපොරොත්තු වෙමු. ප්‍රචණ්ඩ යුද්ධය සහ ආක්‍රමණය කිසි විටෙකත් ගැටලු විසඳන්නේ නැත," ෂරීෆ් පැවසීය.  

https://www.presstv.ir/Detail/2021/08/27/665267/Iran-Afghan-Taliban-relations-prospects

 මිනිස් ජීවිතයේ නියම සංතුශ්ටිය ඇත්තේ කොතැනද? 

ජීවිතේ කියන කෙළවරක් නැති මේ දීර්ඝ ගමනේ එක මොහොතක් නතර වෙලා ඔබ ඔබෙන්ම අහල බැලුවොත් දැන් මම ඉන්නෙ සතුටෙන්ද කියල ඔබට ඒකට පිළිතුරක් තියේවි. සමහරවිට ඔබ කියන්න පුලුවන් ඔව් මම ඉන්නෙ සතුටින් කියල සමහරවිට එහෙම නොවෙන්න පුලුවන්. ජීවිතේ අපි කරන හැමදෙයකම වගේ පිටුපසින් තියෙන්නෙ මේ සතුට කියන කාරණාව. අවසානෙ හිතල බැලුවොත් අපි අපේ සතුට වෙනුවෙනුයි බොහෝ දේවල් කරන්නෙ. ඉතින් ඇත්තටම මේ සතුට ලැබෙන්නෙ මොනවගේ දේවල්වලින්ද? ඒ ගැටලුවටත් අපිට තියනව අපේම පිළිතුරක්.

නමුත් පොදුවේ අරගත්තොත් මිනිස් ජීවිතයේ සතුට රඳාපවතින්නෙ මොනවගේ දේවල් මත ද? මේ පිලිබඳව ඉතා දීර්ඝකාලීනව සොයා බලන එක් පර්‍යේෂණයක් මේ මොහොතේත් ක්‍රියාත්මක බව ඔබ නොදන්නව ඇති. සමහරවිට ඉතිහාසයෙ එදාමෙදාතුර වැඩිම කාලයක් ගතකරමින් සිදුකරන හැදෑරීම මෙය වෙන්න පුලුවන්. ඇමරිකාවේ හාවඩ් සරසවිය විසින් 1938 වර්ෂයේ පටන්  මේ වනතුරුම සිදුකරමින් යන මේ පර්‍යේෂණය නම් වෙන්නෙ Havard study of Adult development නමින්. මෙහි අරමුණ ක්‍රමයෙන් වසස්ගතවීම සමඟ ජිවිතයෙ සතුට සහ සාර්ථකත්ව පවත්වාගැනීමට බලපාන හේතු සාධක මොනවාද කියන කාරණය සොයාබැලීම. 

කාලයත් සමඟ හාවඩ් පර්‍යේෂණ කණ්ඩායමත් නිතර වෙනස්වීමට ලක්වුණා. සමහරු කණ්ඩායමෙන් ඉවත්වුණා, සමහරු අළුතෙන් එක්වුණා. බොහෝමයක් මෙවැනි පර්‍යේෂණ වැඩිකල් පැවතුනේ නැහැ. අරමුදල් ප්‍රමාණවත් නොවීම, කණ්ඩායම තුළම තිබෙන නොයෙකුත් මතභේද වැනි හේතු නිසා ඒවා අතරමඟ නැවතුණා. නමුත්, මොන හේතුවක් නිසා හෝ හාවඩ් සරසවිය 1938 ආරම්භ කල මේ පර්‍යේෂණය තවමන් අඛණ්ඩව සිදුවෙමින් පවතිනව.

2015 දි මේ ව්‍යාපෘතියෙ හතරවෙනි අධ්‍යක්ෂවරයා විදිහට කටයුතු කරමින් සිටින Robert Waldinger සුප්‍රසිද්ධ Ted talks වැඩසටහනකදි මේ අති දීර්ඝ අධ්‍යනය අතරතුර, ජීවිතයේ සතුට පිළිබඳව සොයාගත් හරි අපූරු කාරණා කීපයක් අනාවරණය කරනව. නමුත් හාවඩ් සරසවිය මෙහෙයවූ මේ පර්‍යේෂණයෙ ආරම්භය සිදුවෙන්නෙ තරමක් වෙනස් තැනකින්.

1930 දශකයෙදි ඇමරිකාව ප්‍රමුඛව ලෝකය පුරා රටවල සුවිශාල ආර්ථික කඩාවැටීමක් සිදුවුණා. මේ සිදුවීම the great depression නමිනුත් හඳුන්වනව. මෙය තමා 20 වන සියවසේ සිද්දවුණු දරුණුතම ආර්ථික අවපාතය. මිලියන ගණනක් ඇමරිකානුවන් විරැකියාවෙන් පෙලුනා. බැංකු තවදුරටත් පවත්වාගත නොහැකිව වසා දැමුණා. මේ පීඩනයෙන් මිනිස් ජීවිතයට ශාරීරිකව සහ මානසිකව දිගුකාලීනවශයෙන් ඇති විය හැකි බලපෑම් පිළිබඳව අධ්‍යයනය කිරීමේ අරමුණෙනුයි හාවඩ් සරසවියෙන් පර්‍යේෂණය ආරම්භ කරන්නෙ. දෙවන වසරේ හාවඩ් උපාධි අපේක්ෂකයන් 268කගේ සහ බොස්ටන් නගරයෙන් තෝරාගත් අඩුආදායම්ලාභී පවුල්වල පිරිමි ලමුන් 456ක  පිරිසක් මුලින්ම පර්‍යේෂණයට තෝරාගන්නෙ. (මේ අය අතරින් තවම ජීවතුන් අතර ඉන්නෙ 19 ක් පමණයි. ඔවුන්ගේ දරුවන් සහ පසු පරම්පරාව දැන් පර්‍යේෂණයට ලක්වෙනව) ප්‍රශ්ණාවලි, නිවසටම ගොස් සිදුකරන සම්මුඛ සාකච්ඡා, වෛද්‍ය පරීක්ෂණ, මොළයේ සිදුවන ස්කෑන් පරීක්ෂණ වැනි ක්‍රමවලින් ඔවුන්ව අධ්‍යනයට ලක්වුණා.

පසුව පර්‍යේෂකයින් වඩා පුළුල් අරමුණක් වෙනුවෙන් තමන්ගේ අධ්‍යයනය මෙහෙයවන්න තීරණය කරනව. ඒ අනුව 1300 ක පිරිසක් යොදාගනිමින්, වයසින් වැඩිවර්ධනය වීම සමග ඔවුන්ගේ ජීවිත පැවැත්ම වෙනස්වීම්වලට ලක්වෙන ආකාරය ක්‍රමානුකූලව අධ්‍යනය කරන්න පටන් ගන්නව. 

තෝරාගත් පිරිස අතරින් සමහරු කාලයත් සමඟ සමාජ ස්ථරයේ ඉහළටම ගමන් කරන්න සමත්වුණා. සමහරු ඊට ප්‍රතිවිරුද්ධව ඉහළසිට පහළට ඇදවැටුණා. සමහරු කම්කරුවන් විදිහට වෘත්තියේ යෙදුණ. සමහරු බොහොම සාර්ථක ව්‍යාපාරිකයින් බවට පත්වුණා. වෛද්‍යවරු, නීතිඥයන් වගෙ වෘත්තින්වලින් ඉහළම තත්ත්වයන්ට ලඟාවුණා. ඒ අතරෙ තව සමහරු මානසික රෝගින් බවටත්, මත්පැනට ඇබ්බැහි වූවන් බවටත් පත්වුණා. ජීවිතේ මුල්භාගයේදි සිහිනයෙන්වත් නොසිතූව තත්ත්වයන්ට වයස්ගත වීමත් සමග බොහෝ අය පත්වුණා. මේ පිරිස අතර පසුකාලීනව ඇමරිකානු ජනාධිපතිවරයෙක් බවට පත්වන ජෝන් එෆ් කෙනෙඩි, වොෂින්ටන් පෝස්ට් පුවත්පතේ ප්‍රධාන කතෲ ධුරයට පත්වන බෙන් බ්‍රැන්ඩ්ලි පවා සිටිය බව කියවෙනව. කොහොම වුණත් අධ්‍යනයට ලක්වෙන මේ කණ්ඩායමේ ශාරීරික මානසික සෞඛ්‍ය වගේම වෘත්තිය, විවාහ ජීවිතය ඇතුලෙ ඔවුන් ලබන සාර්ථක අසාර්ථකභාවයන් මේ හැම දෙයම හැදෑරීමට ලක්වෙනව. 

මේ තරම් දීර්ඝ කාලයක් වෙහෙසිල, පිටුදහස් ගණන් දිග වාර්තා ලියල පර්‍යේෂකයන්ට ලැබුණු ප්‍රතිඵලය මොකක්ද? සරලව ගත්තොත් ඔවුන් විසින් සොයාගනු ලැබුවෙ මෙවැනි කාරණාවක්. මුදල් හෝ ජනප්‍රියත්වය ජීවිතය අවශ්‍ය නමුත් ඒවා වැඩිපුර ලැබීම මත ජීවිතයේ සතුට රඳානොපවතින බවයි ඔවුන් සොයාගන්නෙ. නමුත් සියලු දේටම වඩා ජීවිතයේ සතුට වෙනුවෙන් ඉතාම වැඩි බලපෑමක්  කරන්න සමත්වෙන්නෙ යහපත් මිනිස් සබඳතා පවත්වාගැනීමයි. සමාජ තත්ත්වය හෝ දැනුමට වඩා කෙනෙකුට මිනිස් සබඳතාවන්, ජීවිතයේ යහපැවැත්ම වෙනුවෙන් අවශ්‍යවෙනවා. අවුරුදු 50 දි කෙනෙකු තමන්ගේ පවුල මිතුරන් ඇසුරේ කොයිතරම් තෘප්තිමත් වෙනවාද කියන කාරණය රුධිරගත කොලිස්ටරෝල් ප්‍රමාණයට වඩා ඔහුගේ සෞඛ්‍ය වෙනුවෙන් බලපෑමක් ඇතිකරනව. 

නමුත් මෙයින් අදහස්වෙන්නෙ නෑ මිතුරන් විශාල ප්‍රමාණයක් කෙනෙකුට අවශ්‍ය බව. නමුත් හදවතට සමීප, ව්‍යාජත්වයෙන් තොරව ජීවිතය බෙදාගතහැකි සැබෑ ඇසුරක් ජීවිතයට අවශ්‍යයි. මිතුරන් ප්‍රමාණයට වඩා ගුණාත්මක භාවයයි වැදගත් වෙන්නෙ.

"හොඳ සම්බන්ධතාවක් කෙනෙකුගේ ශරීරයත් මනසත් දෙකම අරක්ෂාකර දෙනව." Robert Waldinger, Ted talks වැඩසටහනෙදි කියාසිටිය. "දෙදෙනෙක් අතරෙ හොඳ සම්බන්ධයක් නිතරම සුදුමුදුව පවතින්නෙ නෑ. සමහර යුවළක් කතානොකර දවස් ගණනක් ගතකරනව. නමුත් ඒ අය තේරුම් ගන්නව එකිනෙකාට ඔවුන් නැතුව බැරි බව. ඒ නිසා අර පොඩි සිත්‍ රිදවීම් ඒ අය මතකයේ තබාගන්නෙ නෑ"

ඒ වගේම මෙහි අනෙක් අන්තය, එනම් පමණට වඩා මිනිස් සම්න්ධතාවලින් ඈත්ව හුදෙකලාවීම මනසටත් ශරීරයට අයහපත් බලපෑම් ඇතිකරන බවත් ඔවුන් සොයාගත්ත. ඒවගේම අසතුටුදායක විවාහයන් ගත කරන්නන් මානසිකවත් ශාරීරික සෞඛ්‍ය අතිනුත් බිඳවැටීම්වලට ලක් වුනා.

වර්ෂ 1938 සිට 1954 දක්වා මෙහි අධ්‍යක්ෂ තනතුර දැරූ Clark Heath යටතේ මුලින්ම ඔවුන්ගෙ වැඩි අවධානයක් යොමුවුණේ පුද්ගලයන්ගේ ශාරීරික යහපැවැත්ම පිලිබඳව.  1972 සිට 2004 දක්වා පර්‍යේෂණය මෙහෙයවූ George Vaillant ගේ කාලය තුළදි සම්බන්ධතා ජීවිතේට කොයිතරම් වැදගත් ද යන කාරණය මුල්වරට හඳුනාගැනුණා. “Aging Well" නමින් Vaillant රචනාකල ග්‍රන්ථයේදි යහපත් ජීවිත පැවැත්මක් උරුමකරදෙන ප්‍රධාන කාරණා කීපයක් ඔහු දක්වා තිබුණා. ශාරීරික ක්‍රියාකාරකම්, ඇල්කොහොල් සහ දුම්වැටි පරිභෝජනයෙන් ඈත්වීම, ජීවිතයේ ජයග්‍රහණයන් සේම පරාජයන් සමසිතින් දරාගත හැකි මානසිකත්වය, ප්‍රීතිමත් විවාහ ජීවිතයක් ගතකිරීම ඔහු නම් කර තිබුණා.

වර්තමානයෙ පරීක්ෂණය මෙහෙයවන Robert Waldinger ඔහු ඉදිරිපත් කල Ted talks වැඩසටහනේදි තවත් හෙළිදරව්වක් කලා. ඇමරිකානුවන් තමන්ගේ ජීවිතය තුළ මූලිකවම අරමුණු කරගන්නෙ මොන ආකාර දේවල්ද යන්න සොයාබැලීමට කල එක් සමීක්ෂණයකින් හෙළි වී තිබෙන්නෙ 80% ට වැඩි පිරිසක් තමන්ගෙ ජීවිතයේ අරමුණ විදිහට තෝරාගන්නෙ විශාල ධනයක් උපයාගැනීම බව. තවත් 50% වැඩි පිරිසකට උවමනා වී තිබුණෙ ජනප්‍රියත්වය ලබාගැනීමට. නමුත් වසර 75 ක පමණ කාලයක් තුළ නැවත නැවතත් තමන් ඔප්පු කරගනිමින් ඉන්නා කාරණය නම් සතුටින්ම ජීවිතය ගතකරන මිනිසුන් යනු පවුල තුළ හෝ මිතුරන් නැත්නම් සමාජය සමඟ හොඳ සම්බන්ධතා පවත්වාගත් අය බව Waldinger කියා සිටියා.

"මේ සම්බන්ධකම් කියන දේවල් ඉතාම සංකීර්ණයි බොහෝ වෙලාවට ඒව හරි ව්‍යාකූලයි. ඔබට සිදුවෙනම් යම් වෙහෙසක් ඒ වෙනුවෙන් දරන්න. නමුත් ඒව දිගුකාලීනයි"  Waldinger පැහැදිලි කරනව"නමුත් යහපත් ජීවිතයක් නම් ගොඩනැගෙන්නේ යහපත් සම්බන්ධතා ඇසුරේ පමණයි" ඔහු තමන්ගේ කතාව අවසන් කරන්නේ ඒ ආකාරයට.

මිනිස්සු විදිහට එකිනෙකා නැතිව අපිට පවතින්න කොහොමත් හැකියාවක් නෑ. ඈත පරිණාමික යුගවල පටන් මිනිසා ගැඩගැහුණේ සමාජීය පැවැත්මක් වෙනුවෙන්. සමහරු මේ වගේ බැඳීම්වලට මැදිවෙලා ජීවතය ගතකරන්න කැමැත්තක් දැක්වුවත් සමහරු එහෙම නෑ. ප්‍රමාණයට වඩා ගුණාත්මක භාවය වැදගත් බවනෙ පර්‍යේෂකයින් පවා සොයාගෙන තිබුණෙ. ඒ ගුණාංග අත්දැකීම් එක්ක වැඩිදියුණු කරගත යුතු බව නම් ඇත්ත. බැඳීම් ඇතුලෙ අපි ගොඩක් අපිවම පීඩාවට පත්කරගන්නෙ අනෙක් පාර්ශ්වයන්ගෙන් අපිට නොලැබුණු දේවල් ගැන හිතමින්. නමුත් ඔබ ඔබේ පැත්තෙන් කල්පනා කලොත් මම කොහොමද තවකෙනෙකුට සැබෑ මිත්‍රයෙක් වෙන්නෙ. ආදරය ලබනවට වඩා මම කොහොමද ආදරය දෙන්නෙ කියන දෙය ගැන අවධානය යොමු කරනවනම් මම හිතනව අර පීඩනයෙන් සෑහෙන දුරට මිදෙන්න ඔබට පුලුවන් වේවි. සතුට ඔබේ ජීවිතේට සමීප වේවි. මේ ගැන ඕෂෝ කියා තිබුණ හරි අපූරු උපමා කතාවකින් මේ සටහන අවසන් කරන්නම්.

"ආදරණීය ඕෂෝ, මට හර්මන් හෙස්ගේ කතාන්තරයක් මතකයට නැගෙනවා. ගැහැණියක් ගර්භණීව සිටියදී ප්‍රඥාවන්ත මහලු මිනිසෙක් ඇයගේ දරුවා සම්බන්ධයෙන් එක ප්‍රාර්ථනාවක් කිරීම පිණිස වරම් දෙන බව ඇයට දන්වා සිටියා. ඇයගේ ප්‍රාර්ථනය වූයේ ඇයගේ දරුවා සියල්ලන්ගෙම ආදරයට පත්විය යුතු යන්නයි. එම ප්‍රාර්ථනය සපුරාලනු ලැබුවා. පිරිමි ලමයා නරක වුණත් ඔහු කාගේත් ආදරයට භාජනය වුණා. ඔහුට අවශ්‍ය සෑම දෙයක්ම ඔහු අවට ඕනෑම තරම් තිබුණා,  ඔහු තරුණ මිනිසෙකුව වැඩෙන සමය වන විට,  නමුත් ඔහුට මහත් නොසතුටෙන් කලකිරීමට පත්ව සිට ජීවිතය තොර කරගන්නට අවශ්‍ය වුණා. කොහොම නමුත් යලිත් වරක් පෙනී සිටි ප්‍රඥාවන්ත මහල්ලා ඔහුට එක ප්‍රාර්ථනයක් කිරීම සඳහා එක වරයක් ලබා දුන්නා. තරුණ මිනිසාගේ ප්‍රාර්ථනය වුණේ අන් හැමෝම ඔහුට ආදරය කරනවා වෙනුවට ඔහු සියලු දෙනාටම ආදරය කල හැකි විය යුතුය යන්නයි. 

ඔහුගේ ප්‍රාර්ථනය සපුරාලනු ලැබුවා. ඔහුගේ ලස්සන මුහුණ වියපත්ව අප්‍රසන්න පෙනුමක් සහිතවීමත් සමගම මුලු නගරයම ඔහුට විරුද්ධව අහක බලාගත්තා. ඔහු වෙතට ගල් මුල් ප්‍රහාර එල්ල වූ අතර ඇඳුම් පැලඳුම් කෑම බීම සොයාගැනීමත් ඔහුට අපහසු වුණා. නමුත් ඔහු ආදරයෙන් උතුරා යමින් සිටියා. ජීවිතයේ සියලුම කුඩා දෙයක් පවා ආදර සම්බන්ධතාවයක් බවට පත්ව තිබුණා. ඔහු වන්දනා ගමනක යෙදෙන්න තීරණය කලා. එක් ශීත රැයකදී ඔහුට එම ප්‍රඥාවන්ත මහල්ලා මුහුණට මුහුණලා හමුවූ අවස්ථාවේ දී හේ තරුණ මිනිසාව අතිවිශාල ආදරයකින් පිලිගත්තා. වන්දනා කරුවා මහා ප්‍රාඥයා වෙතට විවේකයට පත්ව නැවතත් අහිංසක දරුවෙකු බවට පත්වුණා"

ශිෆානි zසමා

ඉරාන කෘෂිකාර්මික අංශයේ නැනෝ තාක්‍ෂණය

(Nanotechnology development in Iranian agricultural sector)

කෘෂිකර්මාන්තය නැනෝ තාක්‍ෂණය දියුණු කළ අංශයක් වන අතර ඉරානයේ කෘෂිකාර්මික අංශයේ බහුලව භාවිතා වන නැනෝ නිෂ්පාදන 50 කට වැඩි ප්‍රමාණයක් මතු වී තිබේ

නැනෝ තාක්‍ෂණයේ භාවිතය හා සඵලතාවය බොහෝ විට වෛද්‍ය හා රසායනික තාක්‍ෂණයේ අනාගත දියුණුවත් සමඟ සම්බන්ධ වී ඇතත් එහි යෙදුම වඩාත් සංකීර්ණ හා සවිස්තරාත්ම වේ.

සැසඳිය නොහැකි රසායනික, භෞතික හා යාන්ත්‍රික ගුණාංග සහිත නැනෝ ද්‍රව්‍ය සහ නැනෝ ව්‍යුහයන් බහුලව භාවිතා වේ; උදාහරණයක් ලෙස විද්‍යුත් රසායනිකව සක්‍රිය කාබන් නැනෝ ටියුබ්, නැනෝ ෆයිබර් සහ නැනෝ අංශු මෙම සමහර යෙදුම් වේ.

සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල ආහාර සුරක්‍ෂිතතාවය, පශු සම්පත්, කුකුළු මස් හා ධීවර යෙදවුම්, සහල් නිෂ්පාදන ක්‍රම, කෘෂිකාර්මික ජෛව තාක්‍ෂණය, සත්ව සෞඛ්‍ය සේවා, ස්මාර්ට් කෘෂිකර්මාන්තය, ආහාර කර්මාන්තය සහ ජලය ඇතුළු බොහෝ ක්ෂේත්‍ර සඳහා නැනෝ තාක්‍ෂණය භාවිතා කළ හැකිය.

මෑතකදී නැනෝ තාක්‍ෂණයේ ආධාරයෙන් අධි සංවේදී ජෛව රසායනික සංවේදක නිපදවා භාවිතා කර ඇත. කෘෂිකර්මාන්තයේදී මෙම නැනෝ සංවේදක බහුලව භාවිතා වේ, විශේෂයෙන් පාංශු විශ්ලේෂණය, පහසු මිනුම් සහ ජෛව රසායනික පාලනය, ජල කළමනාකරණය සහ හුවමාරුව, පළිබෝධනාශක සහ පදාර්ථ ඒවායින් සමහරකි.

කෘෂිකර්මාන්තයේ සහ ආහාර වල ප්‍රයෝජනවත් ලෙස නැනෝ 

කෘෂිකර්මාන්තයේදී නව තාක්‍ෂණය ඉතා වැදගත් වේ, විශේෂයෙන් ජනගහන වර්ධනය, දේශගුණික විපර්යාස සහ පොස්පරස් සහ පොටෑසියම් වැනි වැදගත් ශාක පෝෂ්‍ය පදාර්ථ සඳහා ඇති සීමිත ප්‍රවේශය ඇතුළුව ගෝලීය අභියෝග සැලකිල්ලට ගෙන කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදන නිෂ්පාදනය කිරීමට භාවිතා කරන නැනෝ තාක්‍ෂණයට මෙම ගැටලු විසඳීමේදී ප්‍රධාන වශයෙන් ඉටු කළ හැකිය.

කෘෂිකර්මාන්තයේදී නැනෝ ද්‍රව්‍ය භාවිතය විශේෂයක් නම් ශාක ආරක්‍ෂක නිෂ්පාදන භාවිතය අවම කිරීම, පොහොර වල පෝෂක හානිය අවම කිරීම සහ ප්‍රශස්ත පෝෂක කළමනාකරණය තුළින් අස්වැන්න වැඩි කර ගැනීමයි.

නැනෝ අංශු, නැනෝ අංශු සහ වෛරස් කැප්සියුල වැනි නැනෝ තාක්‍ෂණ මෙවලම් මඟින් රෝග හඳුනා ගැනීමට සහ ප්‍රතිකාර කිරීමට සහ ශාක පෝෂ්‍ය පදාර්ථ ප්‍රමාණය වැඩි කිරීමට භාවිතා කළ හැකිය. නිශ්චිත ස්ථාන වල භාවිතා කරන ද්‍රව්‍ය හා ජල පවිත්‍රකරණ ක්‍රියාවලීන් ලබා දීම සඳහා නැනෝ තාක්‍ෂණය පිළිබඳ උදාහරණ කිහිපයක්.

නැනෝ අංශු භාවිතය මඟින් නිශ්චිත හා ඉලක්ක ගත හිතකර ශාක පටක වලට වන හානිය සහ පරිසරයට මුදා හරින රසායනික ද්‍රව්‍ය ගණන අඩු කරයි. ශාක ප්‍රජනනය හා ජාන පරිණාමය සඳහා ද නැනෝ තාක්‍ෂණ උපකරණ භාවිතා කෙරේ.

මිනිස් සෞඛ්‍යයට හා පරිසරයට බල නොපාන ප්‍රෝටීන් සහ කාබෝහයිඩ්‍රේට් වැනි ජෛව පොලිමර් වලින් ලබාගත් නැනෝ අංශු වඩ වඩාත් පොදු වෙමින් පවතින අතර ඒවායේ භාවිතය වැඩි වෙමින් පවතී.

කෘෂිකාර්මික අපද්‍රව්‍ය වලින් නැනෝ සංයෝග නිෂ්පාදනය මෑත වසරවලදී විවිධ ඛනිජ තෙල් ආශ්‍රිත නිෂ්පාදන නිෂ්පාදනය සඳහා පොසිල ඉන්ධන සඳහා පුනර්ජනනීය විකල්පයක් ලෙස කෘෂිකාර්මික අපද්‍රව්‍ය සැලකේ.

සාම්ප්‍රදායික ක්ෂුද්‍ර මිශ්‍ර හා සාර්ව මිශ්‍ර ද්‍රව්‍ය හා සසඳන විට ජීව විද්‍යාත්මකව පදනම් වූ නැනෝ කොම්පොසයිට් වලට සැලකිය යුතු ගුණාංග ඇති අතර ඊට අමතරව ඒවායේ නිෂ්පාදනය ඉතා ස්ථායී වේ. කෘෂිකාර්මික අපද්‍රව්‍ය වලින් ප්‍රයෝජනවත් නැනෝ සංඝටක නිස්සාරණය කිරීම සඳහා අද බොහෝ ක්‍රියාවලීන් සිදුවෙමින් පවතී.

කෘෂිකර්මාන්තයේ නැනෝ සමාගම්

ගෝලීය වශයෙන් විශාල රසායනික සමාගම් සිය ගමන් මග වෙනස් කරමින් තම නිෂ්පාදන වල කාර්‍යක්‍ෂමතාව ඉහළ නැංවීම සඳහා හෝ ඒවා විනිවිද යාම සඳහා නැනෝ තාක්‍ෂණයේ ඇති හැකියාව ගවේෂණය කරති.

කෘෂි පදනම් කරගත් සමහර නැනෝ ද්‍රව්‍ය කුඩා තාක්‍ෂණ සමාගම් විසින් අලෙවි කර ඇති අතර එහි ප්‍රතිඵලය වන්නේ පස ශක්තිමත් කරන ද්‍රව්‍ය සහ වඩා හොඳ බෙදා හැරීම, ගබඩා කිරීම සහ එමඟින් ජලය ඉතිරි වීමයි.කෙසේ වෙතත්, මෙම නිෂ්පාදන නිෂ්පාදනය කිරීමේ අධික පිරිවැය හේතුවෙන් වාණිජ වෙළඳපොල මෙතෙක් ළඟා වී ඇත්තේ සුළු ප්‍රමාණයකට පමණි.

මෙම පිරිවැය සාමාන්‍යයෙන් පියවනු ලබන්නේ වෛද්‍ය හෝ බෙහෙත් අංශයේ ඉහළ ආදායමෙනි. නමුත් මේ දක්වා කෘෂිකාර්මික අංශයේ එවැනි ආදායමක් ලබා නැත. කෙසේ වෙතත්, වාණිජ කෘෂිකර්මාන්තය සහ රසායනික ද්‍රව්‍ය මහා පරිමාණ නිෂ්පාදනයන් සාක්‍ෂාත් කර ගැනීම සහ පිරිවැය අඩු කිරීම සඳහා පර්යේෂණ අඛණ්ඩව සිදු කෙරේ.

ව්‍යාපාරික අරමුණු සඳහා විශාල හැකියාවක් !

කෘෂිකර්මාන්තයේ නැනෝ තාක්‍ෂණයේ විභවය ඉහළ මට්ටමක පවතින නමුත් නිෂ්පාදන ක්‍රියාවලීන්ගේ ප්‍රමාණය වැඩි කිරීම සහ පිරිවැය අඩු කිරීම සහ නිෂ්පාදන අවදානම තක්සේරු කිරීම වැනි කරුණු කිහිපයක් තවමත් සලකා බැලිය යුතුය. පාරිභෝගික නිෂ්පාදන සඳහා නැනෝ තාක්‍ෂණය භාවිතය සමහර රටවල පාරිසරික සෞඛ්‍ය සහ ආරක්‍ෂාව පිළිබඳ පාරිභෝගිකයාගේ පළමු හැඟීම, හැඟීම් සහ බුද්ධිමය දේපල දක්වා යම් සදාචාරාත්මක හා   උත්සුකයන් මතු කර තිබේ.

කෘෂිකර්මාන්තය තුළ නැනෝ තාක්‍ෂණය විනිවිද යාමේ සාමාන්‍ය ප්‍රවේශය ධනාත්මක වන අතර කෘමිනාශක ඇතුළු කෘෂිකර්මාන්තය තුළ මෙම නිෂ්පාදන දිගු කාලීනව භාවිතා කිරීම තවදුරටත් ගවේෂණය කළ යුතුය.නැනෝ තාක්‍ෂණ නවෝත්පාදන කවුන්සිලයට අනුව ආහාර හා කෘෂිකාර්මික අංශවල නැනෝ අංශු අවදානම විශ්ලේෂණයේදී ජාත්‍යන්තරව විවිධ පියවර ගෙන ඇත.

කෘෂිකර්මාන්තය සහ ආහාර සඳහා නැනෝ තාක්‍ෂණය යෙදීම පිළිබඳ පර්යේෂණ දශකයකට ආසන්න කාලයක් තිස්සේ සිදු වෙමින් පවතී.මේ සම්බන්ධයෙන්, විද්‍යාව හා තාක්‍ෂණය සඳහා වූ නැනෝ තාක්‍ෂණ නවෝත්පාදන කවුන්සිලය නැනෝ තාක්‍ෂණ නිෂ්පාදන ක්‍ෂේත්‍රයේ ක්‍රියාත්මක වන දැනුම පදනම් කරගත් සංවිධානවලට සහ එම නිසා මෙම ක්ෂේත්‍රයේ යෙදුම් පර්යේෂණ සඳහා සහාය වී තිබේ

 පසුගිය ඉරාන දින දසුන වර්ෂයේ (මාර්තු 20 න් අවසන්) නිෂ්පාදනය කරන ලද නැනෝ නිෂ්පාදන සහ උපකරණ සංඛ්‍යාව වසරකට පෙර 647 ට වඩා 750 දක්වා ඉහළ යාමත් සමඟ ඉරානය තුළ නැනෝ තාක්‍ෂණ වර්ධන ප්‍රවනතාවය වර්ධනය වෙමින් පවතී

නිෂ්පාදන සමාගම් 223 ක් සහ උපකරණ නිෂ්පාදන සමාගම් 59 ක් පමණ නැනෝ තාක්‍ෂණ ක්‍ෂේත්‍රයේ ක්‍රියාත්මක වන අතර පසුගිය වසර අවසානය වන විට නිෂ්පාදන හා උපකරණ 750 ක් සංවර්ධනය කර ඇත.

නැනෝ තාක්‍ෂණ නිෂ්පාදන දත්ත ගබඩාවේ ලැයිස්තුගත කර ඇති නිෂ්පාදන සහ උපකරණ 750 න් 535 ක් නැනෝ නිෂ්පාදන හා 215 ක් නැනෝ උපකරණවලට සම්බන්ධ වන අතර ඒ දෙකම පසුගිය වසර කිහිපය තුළ වර්ධනය වන ප්‍රවණතාවක් පෙන්නුම් කළද නැනෝ නිෂ්පාදන වඩාත්ම කැපී පෙනෙන වර්ධනයක් පෙන්නුම් කරයි.

සිවිල් ඉංජිනේරු විද්‍යාව සහ ඉදිකිරීම්" යන අංශයේ සියයට 20 ක් සමඟ නැනෝ තාක්‍ෂණය සහ උපකරණ සියයට 13 බැගින් හිමි වන අතර, පසුව "වෛද්‍ය විද්‍යාව, සෞඛ්‍යාරක්‍ෂණය" සහ "කාර්මික සේවා සහ නිෂ්පාදන" සියයට 13 බැගින් ලබා ගනී.

ඉරානය නැනෝ තාක්‍ෂණයේ පුරෝගාමීන් පස් දෙනාගෙන් කෙනෙකි

2020 වන විට විද්‍යාත්මක ලිපි 11,546 ක් ප්‍රකාශයට පත් කර ඇති ඉරානය නැනෝ තාක්‍ෂණයෙන් ලොව 4 වන විශාලතම රට වේ.WoS දත්ත සමුදායන් මත සම්මත කරන ලද ස්ටැට්නනොව්ගේ මාසික ඇස්තමේන්තුවට අනුව, ලොව සමස්ත නැනෝ තාක්‍ෂණික ලිපි වලින් 6% ක් ඉරානය සතු වේ.

ගෝලීය සොයා ගැනීමේ දර්ශකය (ජීඅයිඅයි) 2020 ට අනුව, ඉරානය පිට පිට තුන්වන වරටත් ලොව පුරා විචිත්‍රවත් විද්‍යා හා තාක්‍ෂණ එකතුව 100 හි (එස් ඇන්ඩ් ටී) 43 වන ස්ථානයට පත්ව ඇත. 2019 වසර හා සසඳන විට අපේ රට මට්ටම් තුනක වර්‍ධනයකට මුහුණ දී තිබේ.

තොරතුරු හා සන්නිවේදන තාක්‍ෂණය, ප්‍රාථමික සෛල සහ අවකාශය වැනි ක්ෂේත්‍රයන්හි ෆින්ටෙක් ඉරාන කලාපයේ ප්‍රමුඛ කාර්යභාරයක් ඉටු කරන බවත් කෘතීම බුද්ධිය අසමසම බවත් විද්‍යාව සහ තාක්‍ෂණය පිළිබඳ උප සභාපතිනි සවුරීනා සත්තාරි පැවසුවාය

ඉරාන නැනෝ තාක්‍ෂණ සමාගම් ඉරාන දින දසුන 1398 (මාර්තු 2019-මාර්තු 2020) තුළ සිය අලෙවිය සියයට 100 කින් ඉහළ දමා ඇති බවත් ඔවුන්ගේ ආදායම රියාල් ට්‍රිලියන 80 දක්වා (ආසන්න වශයෙන් ඩොලර් බිලියන 1.9 ක්) ළඟා වනු ඇතැයි පුරෝකථනය කර ඇති බවත් චත්තාරි නිවේදනය කළේය.

https://www.tehrantimes.com/news/463423/Nanotechnology-development-in-Iranian-agricultural-sector

 ආශුරා සහ ඉරානයේ විදේශ ප්‍රතිපත්තිය

ඉතිහාසයේ මෙතෙක්  මිනිස් සංහතිය වෙනුවෙන් සිදු වූ ඉමාම් හුසෙයින් (අලෙයි) තුමාගේ මානුෂීය මෙහෙයුම සහ කැපකිරීම සහ ආශුරාවේ  ආනුභාවය ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජය ගොඩනැගීම හා වර්ධනය යන දෙකම සඳහා සැම විටම මූලාශ්‍ර වී ඇත.

ඉරාන විදේශ ප්‍රතිපත්තියට ඉමාම් හුසේන් (සල්) තුමාගේ ප්‍රවේශය පදනම් වී ඇත්තේ ඔවුන්ගේ ප්‍රතිපත්තිය මත බව නිසැකයි.ඉරානයේ විදේශ ප්‍රතිපත්තිය යම් මූලධර්ම මත පදනම් වූ අතර එය ව්‍යවස්ථාවේ පැහැදිලිව දක්වා ඇත.

උඩඟුකමට එරෙහි අරගලය, සියලු ආකාර ආධිපත්‍යය සහ ආධිපත්‍යය ප්‍රතික්ෂේප කිරීම, පීඩිත හා පීඩිත මිනිසුන් ට  ආධාර, සියලු මුස්ලිම්වරුන්ගේ අයිතිවාසිකම් ආරක්ෂා කිරීම, ඒකාධිපති හා මර්දනකාරී බලතල ප්‍රතික්ෂේප කිරීම සහ මර්දනය ප්‍රතික්ෂේප කිරීම ඊට ඇතුළත් ය.

මෙම මූලධර්මයන් ඉස්ලාමීය ඉරානයේ සංස්කෘතික වටිනාකම් වලින් ආභාෂය ලද අතර එයින් කර්බ නැගීම සහ ආශුරා සිද්ධිය එහි මූලික බල කුළුණු වේ. ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව ගොඩනැගීමේදී මේවා ද වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කළ බව සැලකිය යුතු කරුණකි. ඉස්ලාමීය ඉරානයේ විදේශ ප්‍රතිපත්තිය සහ ඉරානයේ ඉතිහාසය පිළිබඳ පරිච්ඡේද වල මෙම ප්‍රතිපත්ති සහ වටිනාකම් පැහැදිලිව පෙනේ.

පහත දැක්වෙන ලිපිය මෙම ප්‍රතිපත්ති තවදුරටත් පැහැදිලි කරන අතර ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජයේ විදේශ ප්‍රතිපත්තියේ ඒවායේ උදාහරණ ගැන කථා කරයි.

ඉස්ලාමීය රාජ්‍ය ඉරානයේ විදේශ ප්‍රතිපත්තිය පිළිබඳ ස්ථාවරය:

ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජයේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 152, 154, 14, 11 සහ 3 සහ 16 වගන්ති වලට අනුව ඉරානය සියලු මිනිසුන්ගේ සතුට හා යහපැවැත්ම තම අරමුණ ලෙස සලකන අතර අයිතිවාසිකම් ආරක්ෂා කිරීමට කැපවී සිටී සියලුම මිනිසුන්, විශේෂයෙන් මුස්ලිම්වරුන් සහ පීඩිත ජනතාව ඉස්ලාමීය විප්ලවය තුළ ඉරාන ජනතාවගේ ප්‍රධාන අභිලාෂය වූයේ "නැගෙනහිර, බටහිර හෝ දිසාවන් එපා, අපේ ඉලක්කය ඉස්ලාමීය ජනරජය" සහ "නිදහස, නිදහස, ඉස්ලාමීය ජනරජය" යන සටන් පාඨ සමඟ ප්‍රතිපත්ති ය.

මෙම මූලධර්මයන් ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ විවිධ අවස්ථා වල අවධාරණය කර ඇති අතර, 2 වන ව්‍යවස්ථාවේ සී ඡේදයේ "ඕනෑම ආකාරයකින් බලහත්කාරය, ආධිපත්‍යය, පීඩනය හෝ යටත් වීම" ප්‍රතික්ෂේප කිරීම ද ඇතුළත් ය. 5 වන වගන්තියේ 5 වන වගන්තියේ "යටත්විජිතවාදය මුළුමනින්ම ප්‍රතික්ෂේප කිරීම සහ විදේශ ආධිපත්‍යය වැළැක්වීම" යනුවෙන් සඳහන් වේ.

ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 152 වන වගන්තිය මඟින් විදේශ ප්‍රතිපත්තිය විස්තර කරන්නේ "ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජයේ විදේශ ප්‍රතිපත්තිය පදනම් වී ඇත්තේ කිසිදු ආකාරයකින් ආධිපත්‍යය සහ මර්දනය ප්‍රතික්ෂේප කිරීම, සෑම අංශයකම නිදහස ආරක්ෂා කිරීම සහ භෞමික අඛණ්ඩතාව සහ ආරක්‍ෂාව පදනම් කර ගැනීම මත ය රට අධිපති බලවේග සමඟ පෙලගැසෙනවාට වඩා අපට සතුරු නොවනආණ්ඩු සමඟ සාමකාමී සබඳතා පවත්වා ගැනීම. "

එම වගන්තියේ සඳහන් වන්නේ "ස්වාභාවික සම්පත් සහ ආර්ථික සම්පත්, සංස්කෘතිය, හමුදාව හෝ රටේ වෙනත් කාරණා කෙරෙහි විදේශීය ආධිපත්‍යයට තුඩු දෙන ඕනෑම ගිවිසුමක් තහනම්" බවයි.

ව්‍යවස්ථාවේ දක්වා ඇති පරිදි මෙම ප්‍රතිපත්ති ඉරාන දේශපාලන සංස්කෘතිය පොහොසත් කරන අතර සම්පත් තුළ දැඩි ලෙස මුල් බැස ඇත.

 ශුද්ධ වූ අල් කුර්ආනයේ වැකි, ඉස්ලාම් ආගමේ ඉතිහාසය සහ ඉස්ලාමීය රාජ්‍යයේ ආරම්භය, ඔහු අන් අය සමඟ කටයුතු කළ ආකාරය, නබි (සල්) තුමාගේ සහ ඔහුගේ සහචරයින්ගේ සිරිත් විරිත්, සම්ප්‍රදායන් සහ ගුණාංග සියල්ලම පොහොසත් මූලාශ්‍ර වේ සත්‍යයේ මාවතේ විදේශ ප්‍රතිපත්තිය මෙහෙයවීම සහ ඒවා සැලසුම් කර ඇත්තේ ස්ථාවර ප්‍රතිපත්ති ලෙස ය.

ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජයේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව සම්පාදනය කළ විද්වතුන්ට ආභාෂය ලබා දුන් එක් ඉතිහාසික සිද්ධියක් නම් ඉමාම් හුසේන්ගේ මානුෂීය   අරගලය සහ 61 ඒජී (ක්‍රි.ව. 680) හි කර්බලා නැගිටීම, විශේෂයෙන් කොන්දේසි හා කොන්දේසි සකස් කිරීමේදී ඉස්ලාමීය ජනරජයේ විදේශ ප්‍රතිපත්තියට.

ෂියා මුස්ලිම්වරුන්ට, විශේෂයෙන් ඉරාන ජාතිකයින්ට, පුද්ගලයන්ගේ සහ ප්‍රජාවන්ගේ ජීවිත කෙරෙහි බලපෑමක් ඇති කළ හැකි වෙනත් රාජ්‍යයක් පිහිටුවීම සඳහා කර්බලා සිද්ධිය වටිනා කරුණකි.

ඉස්ලාමීය ජනරජය පිහිටුවීමෙන් පසු, කර්බලා කැරැල්ලේ ප්‍රතිපත්ති වල බලපෑම සහ එයින් ලැබෙන පණිවිඩ ඉස්ලාමීය ජනරජයේ නීතී ලේඛන, විදේශ ප්‍රතිපත්ති සහ එහි දශක හතරක ක්‍රියාකාරකම් තුළ පැහැදිලිව දැක ගත හැකිය.

කර්බලා සටනේ වටිනා මූලධර්ම සහ ඉරානයේ විදේශ ප්‍රතිපත්තියේ එම මූලධර්ම ක්‍රියාත්මක කිරීම

අහංකාරයට සහ කුරිරත්වයට එරෙහිව සටන් කිරීම සඳහා වූ මූලධර්ම මාලාවක් කර්බලා සිද්ධියේ ඇතුළත් ය.

කුෆා ජනතාව පීඩාවට පත් වීමෙන් ගලවා ගැනීම සඳහා නබි (සල්) තුමන් ඔහුගේ මුනුබුරා වන ඉමාම් හුසේන් (අ) කැඳවාගෙන එන ලදි.

කුෆා ජනතාවගේ ආරාධනයෙන් ඔවුන්ගේ ආරාධනා ලිපි ලැබීමෙන් පසු ඉස්ලාමීය රාජ්‍යයේ දේශපාලන මධ්‍යස්ථානය වෙත ගිය ඉමාම්වරු ජනතාව පීඩාවට පත් කරමින් සිදු කළ සාහසිකත්වයට එරෙහිව මුලින්ම කැරැල්ලක් ආරම්භ කළහ.

කර්බලාගේ සිද්ධියේදී, කූඩාරම් පුළුස්සා දමන බව දැනගෙන සහ ඔහුගේ පවුලේ බොහෝ දෙනෙක් සිරකරුවන් බවට පත්වනු ඇතැයි පුරෝකථනය කරමින්, තමා සහ ඔහුගේ සගයන් සහ පවුලේ අය කළ පරිත්‍යාගය ගැන පැහැදිලිව දැන සිටියත්, සුළු සහෝදරයින් සහ පවුලේ අය ඔහු සමඟ සිටියහ. අත්තනෝමතිකත්වයට, පීඩනයට හා අහංකාරයට එරෙහිව සටන් කිරීමේ ඔහුගේ හැකියාව අවසානයේ සිට ඔහු පසුබට නොවූ අතර සම්මුතියක් ඇති කර ගත්තේ නැත.

කර්බලා සහ ඉමාම් හුසේන් (අලෙයි) ඔවුන්ගේ ව්‍යාපාරයේදී නැගිටීමේදී “ආධිපත්‍යය ප්‍රතික්ෂේප කිරීම සහ අයුක්තියට යටත් වීම” ස්ථාවර මූලධර්ම විය.

ඉරානයේ විදේශ ප්‍රතිපත්තියේ ප්‍රධාන ප්‍රතිපත්තියක් වන ස්වාධීනත්වය කර්බාලා නැගිටීම තුළ මුල් විය හැකිය. විපක්ෂය සමඟ සංවාදයකදී ඉමාම් හුසේන් (සල්) තුමා ඔවුන්ට උපදෙස් දුන්නේ "ඔබ ආගමක් අනුගමනය නොකරනවාට කමක් නැත, නමුත් නිදහසේ සිටින්න" යනුවෙනි

මෙම උපදෙසෙන් ඇඟවෙන්නේ නිදහස භුක්ති විඳීමට සහ නිදහස් මිනිසෙකු ලෙස ජීවත් වීමට ආගමක් අදහන්නෙකු විය යුතු නැති බවයි. එය සෑම මිනිසෙකුටම සහ සෑම ප්‍රජාවකටම හිමි විය යුතු ගෞරවයකි. නිදහස් මිනිසෙකු වීමට මානව වටිනාකම් හා ගෞරවය, දයාව සහ ගෞරවය අවශ්‍යයි.

යුද්ධයක්  වැනි අවස්ථාවලදී පවා මිනිසුන්ට ගෞරවය දැක්විය යුතුය. කර්බලා කැරැල්ලේදී අසමාන යුද්ධයක් පැවති දරුණුම වාතාවරණයකදී වුවද ඔවුන් නිදහස් බව ඉමාම් හුසේන් (සල්) අවධාරණය කළේය.

සදාම් විසින් පනවන ලද යුද්ධයේදී සිවිල් ආරක්ෂාව ගැන උපකල්පනය කරමින් ඉස්ලාමීය රිපබ්ලිකන් හමුදාව ඉරාකයේ නගරවලට බෝම්බ හෙළුවේ නැති බවත් ඉරානයේ හමුදා උපදේශකයින් සිවිල් ආරක්ෂාව උල්ලංඝනය නොකිරීමට අධිෂ්ඨාන කරගෙන සිටි බවත් මෙම ප්‍රවේශයට උදාහරණයකි. ප්‍රහාර එල්ල කළේ ඔවුන් එහි නැති බව මහජනයා දැන ගැනීමෙන් පසුවය.

ඉස්ලාමීය ජනරජය සහ බටහිර අතර ඇති එක් වෙනසක් වන ඉරානයේ විදේශ ප්‍රතිපත්තියෙන් ද පැහැදිලි වන පීඩිත ජනතාවට ඔහු උදව් කරන බව ඉමාම් හුසේන් (සල්) තුමා පෙන්වූ තවත් වටිනාකමක්.

ඉමාම් හුසේන්ගේ (අලෙයි) කර්බලා වෙත යන ගමනේදී බොහෝ දෙනෙකුට ඔවුන්ගේ පිරිවර හමු විය. යුද්ධයක් ඇති විය හැකි බවත් එය ලේ වැගිරීම් වලින් අවසන් විය හැකි බවත් දැන දැනත් ඉමාම් හුසේන් (සල්) ඔවුන්ගේ ඇමතුමට සවන් දී ඔහුගේ පිරිවර සමඟ එක්ව අවසන් මොහොත දක්වා ඔහු සමඟ සටන් කර දිවි පිදුවේය.

අද ඉස්ලාමීය ජනරජයට යේමනය, බහරේනය, සිරියාව, ලෙබනනය, පලස්තීනය සහ ලතින් ඇමරිකානු රටවලට ඇඟිලි ගැසීමේ චෝදනාවක් එල්ල වී තිබේ. මෙහිදී නොසලකන කරුණ නම් පීඩනයට සහ බලහත්කාරයට ගොදුරු වූ ජනතාවට උපකාර කිරීම සඳහා ඉරානය ඇතැම් රජයන්ගේ ආරාධනයෙන් මෙම ප්‍රදේශවලට ගොස් ඇති බවයි.

වෙනිසියුලාවේ සහ කියුබාවේ ජනතාව ඇමරිකානු පීඩනයට ලක්ව ඇති බව කවුරුත් දන්නා කරුණකි. එපමණක් නොව, මෙම රටවල රජයන්ට යටත්විජිතවාදයට හා අහංකාරයට එරෙහිව සටන් කිරීමේ ලේ වැකි ඉතිහාසයක් ඇත.

එසේම, සිරියානු ජනතාව කලාපීය හා ඉස්ලාමීය විරෝධී බාහිර බලවේගයන්ගේ සහයෝගය ඇතිව පැනවු ත්‍රස්තවාදයට මුහුණ දෙමින් සිටිති. කිසිවෙකුට මෙය සැකයක් නැත. පර්යේෂණ ආයතන, බුද්ධි අංශ හෝ ස්වාධීන මාධ්‍ය සඳහා ඒ ගැන සැකයක් නැත. සන්නද්ධ මාධ්‍ය ඊට ව්‍යතිරේකයක් විය හැකිය.

පීඩිතයින්ට උපකාර කිරීමේ ප්‍රතිපත්තියට අනුකූලව ඉරානය බැග්ඩෑඩ් සහ දමස්කස් නගරවලට හමුදා උපදේශකයින් ඔවුන්ගේ නීත්‍යානුකූල රජයන්ගේ ඉල්ලීම පරිදි යවා ඇත. මෙම රටවල නායකයින් කියා සිටියේ ඉරානය අවසන් වරට උදව් ඉල්ලූ රට වුවත්, අපට ආධාර කිරීමට පැමිණි පළමු රට ඉරානය බවයි.

පීඩිතයින්ට උදවු කිරීමේ ප්‍රතිපත්තිය හේතුවෙන්, ඉස්ලාමීය ජනරජය, එහි සිටීම තුළින්, අයිසිස් හමුදා උතුරු ඉරාක කුර්දිස්තාන් ප්‍රදේශයට ඇතුළු වීම වැළැක්විය. ප්‍රාදේශීය ජනතාවගේ ආගම කුමක් ද ඔවුන් කුමන නිකායට අයත් දැයි එය බලන්නේ නැත; ඉරානයට අවශ්‍ය වූයේ එහි මානුෂීය යුතුකම ඉටු කිරීම පමණි. ඉමාම් හුසේන් (අලෙයි) ද ඔවුන්ගේ ව්‍යාපාරයෙන් ආනුභාව ලත් නිදහස් ප්‍රතිපත්තිය ක්‍රියාත්මක කිරීමට පටන් ගත්හ.

බොහෝ ඉරාන සොල්දාදුවන් ෂියා සහ මුස්ලිම් නොවූවත් ප්‍රදේශයේ ජනතාව වෙනුවෙන් සටන් කරමින් ජීවිත පූජා කළහ.

ඉස්ලාමීය ජනරජයේ විදේශ ප්‍රතිපත්තියට කර්බලා කැරැල්ලේ බලපෑම ඉහත සිදුවීම් වලින් එකක් හෝ දෙකකට පමණක් සීමා නොවීය. එහි අනෙක් ප්‍රතිපත්තිය නම්, සාහසිකත්වය සහ පීඩනය සමඟ සම්මුතියක් ඇති නොකිරීමයි.

කර්බලා ඉගැන්වූ පාඩම පීඩනයට යටත් නොවී මානව වර්ගයාට සදාකාලික පාඩමක් වූවා සේම, ඉස්ලාමීය ජනරජය සදාම් හුසේන්ගේ මානුෂීය නොවන පාලනයට යටත් නොවී වසර අටක් අඛණ්ඩව සටන් කළේය. ඉරානය කිසි විටෙකත් හමුදා හා රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික බලපෑම් වලට යටත් වී නැත. ඉරානයට අසාධාරණ ලෙස පනවා තිබූ යුද්ධයේදී, යුද්ධය ආරම්භ කළ අපරාධයෙන් සදාම් නිදහස් කර ගැනීමට ජාත්‍යන්තර කවයන් උත්සාහයන් කිහිපයක්ම ගත්හ. අයුක්ති සහගත යුද්ධයක් පැනවූ ආකාරය  පැනවූ අය එවැනි අසාධාරණ සාමයක් පැනවීමට උත්සාහ කළහ. ඔවුන්ගේ පීඩනය ඉරානය මත නොවීය.

ඉරානය යුද්ධයේදී මුලින් අහිමි වූ සියළුම ප්‍රදේශ නිදහස් කර ගත්තා පමණක් නොව ඉරාකයේ බොහෝ නගර අල්ලා ගත්තේය. දිනක් ආද්යාත්මික නායක ඉමාම් කොමේයිනි තුමා හදිසි සටන් විරාමයක් ප්‍රකාශයට පත් කළ අතර වාඩිලාගෙන සිටි තැනැත්තාට පිරිසිදු කරන තුරු සහ ඉරාන හමුදාව යුධ පිටියට අත ඔසවන තුරු යුද්ධය පැවතිණි.ඉරාම්ට එරෙහි යුද්ධයේදී සදාම් හුසේන්ට ඔහුගේ සගයන් විසින් දඩුවම් කරන බව ඉමාම් දැන සිටි හමුදාව ඉවත් කර වසර 8 ක යුද්ධය අවසන් විය.

කෙසේ වෙතත්,  ඉමාම් කොමේයිනි (රහ්) ඉමාම් හුසේන්ගේ නැගිටීමේ ප්‍රතිපත්තිය නැවත අවධාරණය කළේ මර්දනය පවතින තාක් කල් ඉස්ලාමීය ජනරජය පීඩා කරන්නන් හා අහංකාර බලවේග සමඟ සටන් කිරීම නතර නොකරන බවයි.

වසර 40 කටත් වැඩි කාලයක් ලෝකයේ කිසිදු රටක් මෙවැනි බාධක හා පීඩනයන්ට මුහුණ දී නැත. වැඩි කළ සම්බාධක අද දක්වාම පවතී. කෙසේ වෙතත්, ඉරානය කිසිදු බලපෑමක් හෝ තර්ජනයකට යටත් නොවන බව පැහැදිලිව පවසා තිබේ.

ඉස්ලාමීය ජනරජය බටහිර රටවල් සමඟ න්‍යෂ්ටික ගිවිසුමකට එළඹෙතත් එක්සත් ජනපදයේ බලපෑම් සහ සම්බාධක පවතී. ඒවා අද දක්වාම පවතී. කෙසේ වෙතත්, එය කියා සිටියේ ඉරානය කිසි විටෙකත් එක්සත් ජනපද ඉල්ලීම්වලට එකඟ නොවූ බවයි.

ඉරානයේ විදේශ ප්‍රතිපත්තිය බොහෝ දුරට පදනම් වී ඇත්තේ ඔවුන්ගේ වෙළඳ ප්‍රතිපත්ති හා ලෝක ආධිපත්‍ය ප්‍රතිපත්ති සමඟ නොගැලපෙන මානුෂීය ප්‍රතිපත්ති මත ය.

ඉස්ලාමීය ඉරානයේ පැවති කර්බලා උත්සවය ඇතුළුව ශිෂ්ඨාචාරයේ සහ සංස්කෘතියේ ශ්‍රේෂ්ඨයන් විසින් මෙම යෝජනා ඉදිරිපත් කරන ලදී. ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජයේ හැසිරීම සහ උපක්‍රම ඇගයීමට පෙර බටහිර විශ්ලේෂකයින් මෙය තේරුම් ගත යුතුය.

https://english.khamenei.ir/news/7891/Ashura-and-Iran-s-foreign-policy 

 ඉරානය තුළ මුහර්රම් මාසයේ සහ ආශුරා දිනයේ චාරිත්‍ර

ලෝකයේ අප මිනිස්සු වශයෙන් උපත ලැබීම මහත් වූ වාසනාවකි. එසේ ලද මනුෂ්‍ය ආත්මය  වඩාත් අර්ථවත් ලෙස ගතකිරීමට ලැබීම තවත් වාසනාවකි.මේ සියල්ලටම වඩා අපගේ ප්‍රාණයටත් වඩා වටිනා ශුද්ධ වූ අහ්ලුල් බයිතයන් වෙත හදවතින්ම සෙනෙහස දක්වන්නට ලැබීම සියල්ලටම වඩා මහත් වාසනාවකි.

මුස්ලිම් ලෝකය පුරාම මුහර්රම් මාසයේ උදාවත් සමඟ විවිධාකාර වු චාරිත්‍ර වාරිත්‍ර සිදු කෙරේ. කෙසේ වෙතත්,මේ සියල්ලටම වඩා ඉරානයේ ඔබ දකින හා අත්විඳින දේ ආගමික වත්පිළිවෙත්වලින් ඔබ්බට ගිය ආද්යාත්මික මෙන්ම හදවත ගැඹුරටම ස්පර්ශ කරන කර්තව්යකි. ඉරානය මෙම වාර්ෂික උත්සවය ආගමික උත්සවයක් ලෙස පමණක් නොව හද සලිත කරවන ගැඹුරු ජාතික ඉතිහාසයක් සිහිපත් කිරීමේ ප්‍රධාන ජාතික සංස්කෘතික උත්සවයක් ලෙස ද පවත්වයි.

මුහර්රම් මාසයේ ඉරානයට සංචාරය කිරීම මුලින් ආකර්ෂණීය බවක් පෙනුනේ නැත. නමුත් මේ මාසයේ මුල් දින දහය තුළ නරඹන්නන් මවිතයට පත් කරන සංදර්ශන ගණනාවක් එහි ඇතුළත් වේ; විශේෂයෙන් ආශුරා දස වන දින උච්චතම අවස්ථාව කරා ගමන් කරන විට ඇත්තෙන්ම මිනිස් ඉතිහාසයේ මෙතෙක් සිදු නොවු කුරිරු සහ වඩාත් සිත් කම්පා කරවන දිනය වේ. ඔබේ ගමන කිසිසේත්ම  බලාපොරොත්තු සුන් කරවන්නේ නැත.ඒ වෙනුවට හදවත වඩාත් සංවේදී කරවයි. 

ආගමික වතාවත් සඳහා දේශීය ජනතාව එක්රැස් වන ස්ථාන වලට නන් දෙසින් ලොව පුරා සංචාරකයින් සාදරයෙන් වඩා උණුසුම් ව පිළිගනී. ඔවුන්ට සහභාගී වීමට හෝ නරඹන්නන් විය හැකි විවිධ ක්‍රියාකාරකම් සහ චාරිත්‍ර වාරිත්‍ර ඇත.

මුහර්රම් මාසයේදී ඉරානයේ සංචාරය කිරීමෙන් පුද්ගලයෙකුට ශක්තිමත් දෘෂ්ටියක් හා ආගමික හා සංස්කෘතික අනන්‍යතා පිළිබඳ වෙනස්   ලබා ගැනීමට අවස්ථාව සැලසේ. කිසිම රටක දක්නට නොලැබෙන ආකාරයේ ඉතිහාසයේ ස සිදුවුණ ආකාරයටම ඒ හදවතට දරාගන්නට නොහැකි සිදුවීම ඔබ නෙත් ඉදිරියේ එ ආකාරයෙන්ම මවා පායි.

මුහර්රම් සහ කර්බලා සිද්ධිය

සෑම වසරකම මුහර්රම් මාසයේ පළමු චන්ද්ර මාසයේ පළමු දින එළඹෙත්ම, නබි තුමානන්ගේ ආදරනීයම මුනුබුරා වන ඉමාම් හුසේන් ඉබ්නු අලි සහ ඔහුගේ ශුද්ධ වූ  පවුලට සහ සහභාගී වූ සහචරයින් 72 දෙනාට සිදු වූ මිනිස් ඉතිහාසයේ සිදුවු බලවත්ම අසාධාරණය සැමරීම සඳහා මිනිසුන් කළු ඇඳුමින් සැරසී වීදිවල රැස් වෙති. කර්බලා සටනේදී  මුහර්රම් මාසය සහ එහි 10 වන දිනය වන ආශුරා දිනයේ මුලු මහත් මානව සංහතිය වෙනුවෙන් ම ඉමාම් හුසේන් නම් අසහාය ආදරනීය  ආත්මය  සිදුකල හදවතට දරාගත නොහැකි පරිත්‍යාගය වචන වලින් පැවසිය නොහැකිය. ඉරානයේ සිදුකරන්නා වූ වැදගත්ම සිහිකිරීම මෙය වේ.

ෂියා මුස්ලිම්වරුන් විශ්වාස කරන්නේ නබ්  (සල්) තුමාගෙන් පසු මුස්ලිම්වරුන්ට සෑම අංශයකින්ම නායකත්වය දීමට ශුද්ධ  අහ්ලුල් බයිත  ඉමාම්වරුන්ට වගකීමක් ඇති බවයි.

ඉස්ලාමයට පටහැනි පාරම්පරික පාලනයේ ශාපයේ මූලාරම්භය මුවාවියාය. ඉමාම් හුසේන්, අයුක්ති සහගත ලෙස හැසිරෙන කිසිසේත්ම පාලකයෙකුට නූසුදුසු යසීඩ් බින් මුවාවියාට පක්ෂපාතී වී දිවුරුම් දීම ප්‍රතික්ෂේප කළේය. මේ අනුව, ක්‍රි.ව. 680 දී කර්බලා සටන සිදු වූයේ ඉරාකයේ කර්බලා තැනිතලාවේ ය. මේ සියල්ලම නබි තුමානන් ගේ ශුද්ධ වූ අහ්ලුල් බයිතය සහමුලින්ම විනාශ කරන්නට සිදුකල කුමන්ත්‍රණයක් වන අතර ඉතා සූක්ශම සහගත ලෙස සලසුම් කරන ලදී. තවද ඉතිහාසයේන් මෙම සිදුවීම මකන්නට ද ඔවුන් සලසුම් කළහ. ඉමාම් හුසේන් පැවසු ආකාරයටම සත්‍යය පිටුපස සිටින්නේ  ඉතා අතලොස්සක් වග අද ප්‍රත්‍යක්ශ වේ.

මුස්ලිම් වරුන් ට අනුව මෙම යුද්ධය ඉස්ලාමීය හමුදා දෙකක් අතර සිදු වූ සාමාන්‍ය යුද්ධයක් නොවේ; එය සත්‍යය සහ අසත්‍යය අතර යුද්ධයකි. මිනිසුන් සහ නොමිනිසුන් අතර සිදුවූ යුද්ධයකි.එක් අතකින් ඉමාම් හුසේන් නම් ශ්‍රේෂ්ඨ නායකයා සහ නිර්භීත හා නිර්භීත හදවතක් ඇති ඔහුගේ අනුගාමිකයන් අනෙක් පැත්තෙන් උමයියාඩ් කාලිෆ් යසීද්ගේ කුරිරත්වය සහ බලහත්කාරය සඳහා සිය ගණනක් භටයින් සමඟ අසත්‍යය පැත්තට වී සිටියහ.

කර්බලා නම් ලේ ගංගා ගැලූ පරිත්‍යාගයේ උපරිමය වඩාත් සැහැසි ලෙස ඉමාම් හුසේන් පරාජය කර ඝාතනය කළද මෙතෙක් මිනිස් ඉතිහාසයේ  සත්‍ය මාවතේ සිදු වූ අයුක්තියට එරෙහි අරගලය සහ පරිත්‍යාගය සඳහා එම දින දහයේ ඛේදජනක සිදුවීම් තවමත් හොඳම උදාහරණය වේ.

මෙම සුවිශේෂී ඉතිහාසික සිදුවීම අනුස්මරණය කරමින් ඉරාන වැසියන් තම උසස් හැඟීම් සහ දරාගත නොහැකි ශෝකය හැඟීම්බරව ප්‍රකාශ කරති. පිරිමින් තම පපුවට ගසා ගනිමින් තම ශෝකය පිට කරන්නට යන්ත දරති.,ඉමාම් හුසේන් ගැන ඇති වන වේදනාව සහ ශෝකය ප්‍රකාශ කිරීම සඳහා කාන්තාවන්ගේ දෑස් කඳුළින් පිරී හඬා වලපෙයි. ඇත්තෙන්ම ආත්මයෙන්ම එන ඒ වේදනාව මෙපමණ යැයි වචන වලට පෙරලිය නොහැකිය.

තාසියා වීදි නාට්‍ය සංදර්ශනය 

2010 දී යුනෙස්කෝ මානව සංස්කෘතික ලෝක උරුම ලැයිස්තුවේ "Ta's iya " යනු  සාම්ප්‍රදායික පර්සියානු වීදි නාට්‍ය වල ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලද කලා ආකෘතියකි. අසාධාරණ ලෙස ඝාතනයට ලක් වූ සියවාෂ් නම් වූ පර්සියානු පුරාවෘත්තයා සිහිපත් කරමින් ඉරාන ජාතිකයින් විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද මෙම ආකාරයේ නාට්‍යය අද දක්වාම පවතී. කෙසේ වෙතත්, ඉස්ලාමය පැමිණීමෙන් පසු ආගමට පටහැනි අංශ තිබේ. 

වර්තමානයේ මිනිසුන් කර්බලා සටනේ ඛේදජනක කථා නිරූපණය කිරීමට හා සැමරීම සඳහා සියළුම නගර සහ ගම්මාන වල දාසියෙ වේදිකා ගත කරති. ප්‍රසංගය මුහර්රාම් පළමු දිනයේදී ආරම්භ වන අතර තසුවා සහ ආශුරා හි ඛේදජනක සහ චිත්තවේගීය කොටස් වෙත ගෙන යනු ලබයි. මෙම තාත්වික මෙන්ම මනස හඩවන නාට්‍යය මගින් කර්බලාවේ සිදු වූ ඛේදාන්තය ලක්ෂ සංඛ්‍යාත නෙත් ඉදිරියේ මවා පායි. (මුහාරාරම් දින 9-10).

ටෙහෙරාන්, ඉස්ෆහාන්, කොමේනි ෂහර්, යෂ්ට්, නටාන්ස් සහ අරක් වැනි නගර සජීවී තාසී ප්‍රසංග සඳහා ප්‍රසිද්ධය. මෙම කාලය තුළ ඔබ මෙහි සිටී නම් ටාසීහ් නැරඹීමේ අවස්ථාව අතපසු නොකරන්න. මෙම සංදර්ශන වල දැක්වෙන සෑම දෙයක්ම වඩාත්ම තාත්වික සහ සමාන ද නොවේ.

 විවිධ ස්ථාන වල විවිධ ආකාරයෙන් වේදිකා ගත කෙරේ. කොහොම නමුත් කූඩාරමේ ගින්නෙහි උච්චතම අවස්ථාව නරඹන්නාගේ මනසින් කිසිදා නොමැකෙන, වචන වලට පෙරළිය නොහැකි තරමේ  වඩා දොම්නස් ජනක දසුනකි.

නස්රි

මේ කාලය තුළ ඔබ කොහේ ගියත් ඔබට තෑගි වශයෙන් පලතුරු, යුෂ, පැණිරස බීම, කෝපි, තේ හෝ දේශීය ආහාර ලැබේ. දෙවියන් වහන්සේගේ නාමයෙන් ඉමාම් හුසේන් (නස්රි) නමින් මිනිසුන්ට සහ දුප්පතුන්ට ආහාර බෙදා දෙන බවට ජනතාවට පොරොන්දු වීම පර්සියානු ඉස්ලාමීය සංස්කෘතියේ ප්‍රධාන දෙයකි. දිව්‍යමය යෝග්‍යතාවය සොයන බැවින් එයින් බොහෝ ප්‍රතිලාභ ලැබෙනු ඇතැයි ඉරාන ජාතිකයින් විශ්වාස කරති.

ආගන්තුක සත්කාරයෙන් ඉහළ යන ඉරාන වැසියන් ඔබට තම නිවෙස් හා පල්ලිවලට ආරාධනා කරන අතර, මුහර්රම් උත්සවයේ ජනප්‍රිය ආහාරයක් වන ‘නස්රි’ නම් කෑමක් අනුභව කිරීමට ඔවුන් ඔබට බල කරනු ඇත. මෙම 'නස්රි' යනු සහල් සහ ඇට මිශ්‍ර කළ එළුමස් වලින් පිසින ලද ආහාරයකි. එහි රසය වඩාත් ඉහළ ය.

නඛල් කර්දානි පෙරහැර

ඉරානයේ බොහෝ නගර වල ජනතාව විසින් අනුගමනය කරනු ලබන චාරිත්‍රානුකූල සම්ප්‍රදායක් නම් නක් කර්දානි පෙරහැරයි. පෙරහරේදී මිනිසුන් ඊයම් පිදුරු වලින් සෑදු ඇඳක් විශාල ගසක උරහිස් මත තබාගෙන යයි.ආෂුරා හි ඉමාම් හුසේන්ගේ  ශුද්ධ වූ හිස ගසා දැමීම සිහි කිරීම සඳහා එය පිහිටුවා ඇත. කර්බලා සටන සමඟ එහි සම්බන්ධය පෙන්නුම් කරන කළු සහ කොළ පැහැති රෙදි, කඩු සහ කොඩි වලින් මිනිසුන් පිටපත අලංකාර කරනු ඇත. මෙම නක් කර්ඩානි උත්සවයට සිය ගණනක් මිනිසුන් පැමිණෙනු ඇත.

සෑම වසරකම සිය ගණනක් විදේශිකයන් සහ දේශීය සංචාරකයින් මෙම ප්‍රසිද්ධ නඛල් කර්ඩානි නැරඹීම සඳහා යෂ්ට් නගරයට පැමිණේ.

ෂාමේ ගරීබාන් 

ෂාමේ ගරීබාන් යනු ආෂුරා දිනයේ සවස සහ රාත්‍රිය ගැන කියැවෙන එකකි. එහි තේරුම "අතහැර දැමූ රාත්‍රිය" යන්නයි.

ඔබ දරුවන් සහ මිනිසුන් සමඟ ඇවිදින සෑම තැනකම ඉටිපන්දම් වල අඳුරු ආලෝකය ගැන මදක් සිතන්න. කර්බලා පිට්ටනියේ සතුරන් විසින් කූඩාරම් ගිනිබත් කළ අතර අඳුරේ අතහැර දමා අනාථ වූ දරුවන් වෙනුවෙන් මිනිසුන් වැලපෙන දසුන් සිත උණු කරවයි.මෙම මාරාන්තික සිදුවීම සැමරීම සඳහා සහ මියගිය දරුවන් සිහිකිරීම සඳහා ඉටිපන්දම් දල්වා ඉරානයේ 10 වන දින මුහර්රම් දිනයේ කූඩාරමක් පුළුස්සා දැමීම ඉරානයේ සම්ප්‍රදායක් වී ඇත.

ගෙල්ල්  මාලි (ශරීරයේ මඩ තැවරීම)

ඉමාම් හුසේන්ගේ දිවි පිදීමේ දිනය සැමරෙන අද්විතීය ආගමික උත්සව සඳහා ලෝරෙස්තාන් පළාතේ ජනතාව ඉතා ප්‍රසිද්ධය. ආදරය කරන කෙනෙකුගේ මරණය ගැන ඇති වන කලකිරීම සහ ශෝකය ප්‍රකාශ කිරීම සඳහා හිසෙහි සහ උරහිස මත කුණු දූවිලි ආලේප කිරීම ඔවුන්ගේ සංස්කෘතියේ කොටසකි.

ආෂූරා උත්සවයට දින තුනකට පෙර කොරමාබාද් නගරයේ ප්‍රධාන චතුරශ්‍රය තුළ ලෝරෙස්තාන් වැසියන් ගබඩාවක් සූදානම් කරති. සමහර දිනවල මිනිසුන් හිසෙහි සහ ශරීරයේ කුණු කසළ යොදති. ඉමාම් හුසේන්ගේ පූජාව පිළිබඳව දේශනා සහ සටන් පාඨ පැවැත්වෙන අතර මිනිසුන් පපුවට ගසා තම ශෝකය ප්‍රකාශ කරනු ඇත. මෙම සුවිශේෂී චාරිත්රය දින තුනක් පවතී

මෂල් ගර්දනී (ගිනි දැල්වීම)

"මාෂාල්ගර්දනී" යනු අරාබි අසල්වැසි ප්‍රදේශ සහ ටෙහෙරාන්, කුම්, මශ්හද් සහ අර්ථගන් වැනි පොදු වැලපීමේ චාරිත්‍රයකි. පිරිමින් ගිනි බෝල සවි කළ රාමුවක් රැගෙන උරහිස් වටා රැගෙන යති. ශෝකය ප්‍රකාශ කිරීම සඳහා ගායනය කිරීම සහ පපුවට ගැසීම වැනි චාරිත්‍ර මෙම චාරිත්‍රයේ බහුලව දක්නට ලැබේ

මුහර්රම් සහ ආෂුරා කාලයේදී ඉරානයට යාම ඉරාන සමාජයේ ආගමික හා සංස්කෘතික ස්ථර වල ගැඹුරට අමතක නොවන ගමනක් බව ඔබට දැන් වැටහී ඇත.

තසුවා සහ ආශුරා දිනවල සංචාරක ස්ථාන සියල්ලම පාහේ වසා දමනු ලබයි. ලෞකික මෙන්ම විනෝදය පිලිබඳ කිසිදු සිතුවිල්ලක් මෙම දිනයන් වල සිතට නො පිවිසේ. කෙසේ වෙතත්, ආහාර ලබා ගැනීමේදී කිසිදු දුෂ්කරතාවයක් ඇති නොවනු ඇත. විවෘත අවන්හල් සහ සිල්ලර බඩු සාප්පු සොයා ගැනීම පහසුය.

මේ දිනවල බොහෝ අය තම කනස්සල්ල ප්‍රකාශ කිරීම සඳහා කළු හෝ තද වර්ණ අඳිති. ඔබ කැමති ඕනෑම වර්ණයක් ඇඳීමට ඔබට නිදහස තිබේ; කෙසේ වෙතත්, ඔබේකෙසේ වෙතත්, ඔබේ ගෞරවය සහ කල්පනාකාරී බව පෙන්වීම සඳහා රතු සහ දීප්තිමත් වර්ණ වළක්වා ගැනීම වඩා හොඳය.

කර්බලා සිද්ධිය බොහෝ දෙනාට සාමන්‍ය ඉතිහාස සිද්ධියක් පමණක් වූ වාට ඉරානීයන්ට මෙන්ම ශුද්ධ වූ අහ්ලුල් බයිතයන් වෙත තම ප්‍රාණයට වඩා සෙනෙහස දක්වන අයට කිසිසේත්ම සාමාන්‍ය සන්සිද්දියක් නොවේ. කර්බලා සිදුවීම වනාහි ආත්මය දවා අලු කිරීමට සමත් වචනයෙන් කිව නොහැකි ප්‍රබලම ඛේදාන්තයකි

සත්‍යය සමඟ සිටින්නේ ඉතා අතළොස්සකි. ජීවිතයේ ඔබට ඕනම දුකක් හටගත් විට පැමිනි දුක පැණි රසක් මෙන් භාරගත් මා මෙනෙහි කරන්න. තවද පිපාසයෙන් ජලය පානය කරන මොහොතේ මා මෙනෙහි කරන්න.