සැබෑ සතුටේ ආරම්භය

නෞරූස් ඉරාන නව අවුරුදු උදානය

සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයෙ ඈත කෙළවරක පුංචි නිල්පාට තිතක් වගේ දිස්නෙ දෙන පෘථිවි ග්‍රහයාගෙ ඡායාරූපය ඔබ කවුරුත් දැකල ඇති. ජීවිතකාලෙ ඇතුලෙ කොටස් වලට බෙදාගෙන, එකිනෙකා කාකොටාගෙන තමන්ගෙ කියාගෙන අත්පත් කරගන්න උත්සහ කරන හැමදෙයක්ම තියෙන්නෙ මේ පොඩි තිතක් ඇතුලෙද කියල හිතනකොට දැනෙන්නෙ විස්මයක්. නමුත් ඇත්තටම මේ පුංචි තිත ගැන වුණත් මේකෙ සැකැස්ම ගැනත් පරිසර පද්ධතීන් ගැනත් අපිට අල්පමාත්‍ර තරමින් වත් දැනුමක් තියනවද? අපි පය ගහළ ඉන්න පොළව ගැන අපිට තියෙන්නෙ කොයි වගේ දැනුමක් ද..

පෘථිවියේ ඉහළ පහල වෙන් කරන හරි මැද රේඛාව නැත්නම් "සමකය" ආසන්න රටවලට අවුරුද්ද පුරා නොඅඩුව සූර්‍යාලෝකය හොඳින් ලැබෙනව. නමුත් මේ සමකය ඉහලින් සහ පහලින්, උතුරු, දකුණු අර්ධ ගෝලවල තිබෙන රටවලට සූර්‍යාලෝය ලැබෙන්නෙ වසර පුරා ඍතු වෙනස්කම් සහිතව. වසන්ත, ගිම්හාන, සරත්, සිසිර යන නම්වලින් හඳුන්වන ඍතු හතර වෙනස් වීම මේ ඉහල පහල අර්ධ ගෝල වලදි පැහැදිලිව අත්දකින්න පුලුවන්. පෘථිවිය අංශක විසිතුනහමාරක් ඇලව පිහිටල තිබෙන නිසා තමා වටා භ්‍රමණය වෙමින් සූර්‍යයා වටා පරිභ්‍රමණය වෙද්දි පෘථිවියට සූර්‍යාලෝකය ලැබෙන ආකාරය වෙනස් වීම නිසයි මේ ආකාරයට සෘතු වෙනස්වීම සිදුවෙන්නෙ. 

මේ විදිහට යන ගමනෙදි පෘථිවියේ සමකයට ඉහළින් සූර්‍යයා මුදුන් වෙන අවස්ථා දෙකක් (equinox විෂුවය) අවුරුද්දක් ඇතුළත සිදුවෙන බව දැකගන්න පුලුවන්. මෙයින් පළමුවෙනි අවස්ථාව මාර්තු 21 වෙනිදාත් දෙවැනි අවස්ථාව සැප්තැම්බර් 23 වෙනිදාත් සිදුවෙනව. මේ විෂුවය සිදුවෙන දවසේදි දවල් කාලයත් රාත්‍රී කාලයත් මුලු පෘථිවියටම සමාන වෙනව. මාර්තු 21 වෙනි දා ඉර මුදුන් වීමෙන් පස්ස‍ෙ නිල වශයෙන් වසන්ත සෘතුව උතුරු අර්ධගෝලයේ රටවලට උදාවෙනව. උතුරේ මෙතෙක් පැවති හිම පතන සහිත කටුක ශීත ඍතුව අද නිල වශයෙන් අවසානය සනිටුහන් කරනව. ශිශිරතරණයේ නැත්නම් ශීත කාලය පුරා නින්දේ පසුවුනු සතුන් අවදිවෙනව. ගහ කොලවල තැවරුණ හිම දියවී ගිහින් කොළපාට තැවරෙනව. මල් පිපෙනව. ක්‍රමයෙන් පරිසරය වැහිල තිබුණ සුදු පැහැය දියවී ගිහින් යලි වර්ණවත් වෙනව. 

පෘථිවියේ රටවල් අතිශ්‍ය බහුතරය උතුරු අර්ධගෝලයෙ පිහිටා තිබෙන නිසා මේ රටවලට සිදුවෙන ඍතු වෙනස්කම් ගැන අපිට වැඩිපුර අහන්න දකින්න ලැබෙනව. බොහෝ රටවල් මේ වසන්ත උදාව උත්සවාකාරයෙන් සමරනව. ඉන්දියාවේ වර්ණවත් හෝලි උත්සවය පවත්වන්නේ මේ වසන්ත උදාව සමරන්නයි. මල් පිපෙන වර්ණවත් වසන්තය උදාව සිදුවෙන්නෙ කටුක ශීත ඍතුවකින් පසුවයි. ඉතින් සොබාදහමේ මේ කාරණා අපේ ජීවිත වලටත් කොයිතරම් අදාල ද.

"නෞරූzස්" මිනිස් හදවත් තුළට නැවුම් හැඟීම්, සුන්දර බලාපොරොත්තු සහ සතුට රැගෙන එන්නා වූ නව අවුරුදු උදාවයි.මෙය ඉරානීය නව අවුරුදු උදාව ලෙසද නිර්වචනය කරනු ලබයි.ලොව වෙසෙන්නා වූ විවිධ වූ ඡන කොටස් අතර මෙන්ම සංස්කෘතීන් අතරද "නෞරූස්" උදාව මහත් හරසරින් යුතුව සමරනු ලබයි.

පර්සියාව යනු විවිධ ජන කොටස්වල ප්රධාන තෝතැන්නකි.ඔවුන්ටම ආවේණික සිරිත් විරිත්, සම්ප්‍රදායන් මෙන්ම උත්සවයන් රැසක් පවති. මෙයින් මූලිකම උත්සවය වසන්ත උදානයේ පලමු දවස සමරන "නෞරූස්" සැමරුමයි. පර්සිරානු අධිරාජ්‍යයට අයත්, පර්සියානු ආභාෂයේ පහස ලද  සියලුම පෙදෙස්වල වෙසෙන විවිධ ජනකොටස් අවුරුදු 3,000 තිස්සේ පර්සියානු පෞඩ උරුමයෙන් පෝෂණය ලබමින් මහත් උත්සවශ්රීයෙන් සමරනු ලබයි.

සශ්රීකත්වයේ වසන්ත උදානයේ පලමු දවස පර්සියානුවන් විසින් අවුරුදු 3,000 කට පෙර සිටම එහි අගය නියමාකාරයෙන් වටහා සැමරීම නූතන විද්වතුන් ගේ ද විස්මයට බඳුන් ව ඇත.

නෞරෑස් උදාව සමරන ලොව බොහෝ රටවල මැදිහත්වීමෙන් 2010 වර්ශයේ  A/ RES/ 64/253 යන එකඟතාවයට අනුව එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය විසින් මෙම දිනය " ජාත්‍යන්තර නෞරෑස් දිනය" ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.

ඇෆ්ගනිස්ථානය, අzසර්බයිජානය, ඇල්බේනියාව, යුගෝස්ලාවියානු ජනරඡය, මැසිඩෝනියාව, ඉරාන  ඉස්ලාමීය ජනරජය, ඉන්දියාව, තජිකිස්ථානය, කිර්කිzස්ථානය,  කිර්කිසිස්තානය, තුර්කිය මෙන්ම තුර්මෙනිස්ථානය යන කලාපීය රටවල් ගත් "සාමකාමී සහජීවන සංස්කෘතිය" යන තේමාවට යටත්ව දියත් කෙරුනු වැඩසටහනේ ප්‍රතිපලයක් ලෙස එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය විසින් මෙම දිනය ප්රකාශයට පත් කරන ලදී.

දසත විහිදුනු මෙම කලාපීය රටවල්වල වෙසෙන්නා වූ විවිධ ආගම් සහ සංස්කෘතීන් නියෝජනය කරන්නා වූ විවිධ ජනකොටස් සමරන නෞරූස් උදානයේ ආරම්භක සැමරුම  සරතුශ්වරුන් විසින්  මුල්කාලයේ මහත් හරසරින් යුතුව සමරනු ලැබීය. අතීත සරතුශ්‍ර අනුගාමිකයින් ගේ දින දර්ශකයෙහි මෙම වසන්ත උදාව මූලිකම සහ වටිනාම දවසක් බවට පත්ව තිබිණි.

ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරයත් සමඟ ඇෆ්ගනිස්ථානය,  ඇල්බේනියාව, අzසර්බයිජානය, යුගෝස්ලාවියානු ජනරජය, මැසිඩෝනියාව, ඉන්දියාව, කසකස්ථානය, කිර්කිස්ථානය, තජිකිස්ථානය, ඉන්දියාව, තුර්කියෙහි මෙන්ම තුර්ක්මෙනිස්ථානය යනාදී රටවල්වල මෙම උදාව මහත් වූ උත්සවාකාරයකින් සමරනු ලබති.

මිනිස් හැඟීම් සහ විශිෂ්ඨ කලා සංස්කෘතික සැමරුම් මූලිකත්වයෙන් සමරන, ගරුකරන රටවල් නෞරූස් උදාව වසන්ත උදාවේ පළමු දිනය ලෙසද, ස්වභාදහමේ නැවත පිබිදීමේ උදාව ලෙසද සමරනු ලබන පුරාතන සැමරුමක් වේ. ලෝකය පුරා වෙසෙන මිලියන 300 කට අධික පිරිසක් විසින් මෙය සමරනු ලබයි.

කුටුම්භයක් තුළ ජීවත්වන සාමාජිකයින් අතර එකමුතුව වර්ධනය කරගැනීමටත්, රටවල් අතර අන්‍යොන්‍ය සහයෝගීතාවය සහජීවනය වඩවාලීමට මෙන්ම පාරම්පරික ජන උරුමයන් හුවමාරු කරගැන්මට සහ සැමරීම උදෙසා නෞරූස් මනා පිටිවහලක් බව එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය අවධාරණය කරයි.

සරතුශ්වරුන්ගේ විශ්වාසය අනුව වසන්තයේ ආගමනය මහත් වූ ආධ්‍යාත්මික  වටිනාකමකින් අනුනය.මෙය නොහොඳින් මිදී ධනාත්මක මාවතට පිවිසෙන, දුක් දොම්නසින් මිදී සන්තුෂ්ටිය උදාවන කාලය මින් අර්ථකථනය කරයි. ශීතකාලයේ පොලොව තුළට පලවා හැරූ බවට සැලකෙන " රාබිත්විණා" යන නාමයෙන් අමතන ශුද්ධාත්මය නෞරූස් දින  දහවල සැමරුම් තුළින් නව ජීවයක් ලබන බව ඔවුන් විශ්වාස කරති.

අතීත පුරාවුර්ත තුළ ( legend) මෙම සමරුම පිළිබඳ ජනකතා අද සමාජය තුළ ද ගැඹුරින් විමර්ශණය කරනු ලබයි.පර්සියානු රජවරයෙකු වන "ජම්ෂිද්" ගේ පුරාවුර්තය මෙන්ම තවත් දේශීය ජනකතා වල නෞරූස් පිළිබඳ සඳහන් ව ඇත. අද ද ඉරානය තුළ නෞරූස් සැමරුම "නෞරූස් ජම්ෂිදි" යන නාමයෙන් ද නිර්වචනය කරයි. පුරාවුර්තවලට අනුව ජම්ෂිදි රජු එක්තැනෙක සුළඟේ පාවී යන අතර මෙම සිදුවීම රටවැසියා තුළ මහත් විස්මයක් මෙන්ම කතුහලයක් හටගනී. ඒ දිනය ඔවුන් උත්සවශ්රීයෙන් සමරනු ලැබූහ. මෙයාකාර පුරාතන ජනකතා ඉන්දියානු සහ තුර්කි ජනසමාජවල ද දක්නට ලැබේ.මීට සමගාමීව මධ්‍යම ආසියානු ජනසමාජ තුළ ද මෙවන් පුරාවුර්ත දක්නට ලැබේ.

නෞරූස් දිනයෙහිදී විවිධාකාර ආහාරපාන සකස් කිරීමත්, වැඩිහිටියන් සහ නෑදෑ මිතුරන් බැහැදැක එකිනෙකා සුභපැතුම් සහ තම බැඳීම් වැඩි දියුණු කර ගනිති. නේක විද සංස්ක්රුතිකාංග මෙන්ම  විවිධ ජන ක්රීඩාවන් රැසකින් නෞරූස් දිනය විචිත්රවත් වේ. වෙසෙසින්ම කුඩා ළමුන් සඳහා විවිධ ක්රීඩා තරඟ පවත්වනු ලබන අතර නේක වර්ණයන් යෙදූ බිත්තර සමඟ සෙල්ලම් කිරීමද පුරාතනයේ සිට පැවත එයි.

පවුල් අතර සහ විවිධ සමාජ අතරද ඔවුන්ටම ආවේණික කිසියම් ආහාර වට්ටෝරුවකින් සෑදූ කෑමවේලක් එකිනෙකා  හුවමාරු කරගනිති. විශේෂයෙන්ම මෙම ආහාර වර්ගයන් ඒ ඒ පලාත්වලට ආවේණික දේශීය සහල් සහ එළවලු  වලින් අනූන වේ. කිරිකිසිස්ථානයේ මෙම සම්ප්රදායී දේශීය ආහාර සැකසීම ද  පොදු උළෙලක් වශයෙන් සමරනු ලබති. ප්‍රධාන  වශයෙන් නෞරූස් කෙට්ජේ නැතහොත් zසෝන් කේට්ජේ යන නාමවලින් ආමන්ත්රණය කරනු ලබන මෙම උත්සවය දිනයේ උදේ කාලයේ මාංශවලින් පිළියෙල කරන විශේෂිත සුප් පානයක් සඳහා බොහෝ නගර පෙරසූදානම් වෙති.

නෞරූස් ආහාර මේසය (sofreh - ye Haft Sin) 

නෞරූස් විශේෂ කෑම මේසය සැකසීම අගනා පාරම්පරික සංස්ක්රුතිකාංගයක් ලෙස සලකනු ලබයි. යම් යම් සුවිශේෂී ආහාරපානයන් රැසකින් නෞරූස් මේසය සමන්විත වේ. මෙහි අඩංගුවන ආහාරපානයන් කලාපයන් අනුව මදක් වෙනස් වුවත් පොදුවේ එහි ජලය, ඉටිපන්දම්,  විවිධාකාර ධාන්යවලින් සෑදූ ආහාර (නැතහොත් සබ්සේ) තිරිඟුමය ආහාර, මුහුණ බලන කණ්නාඩි, බිත්තර සහ අනේක විද පළතුරුවලින් යුක්ත වේ.

මේ සියලු අංගයන් තුළින් නව වසර සඳහා වන පිවිතුරුබව, ආලෝකය, සැනසුම සහ සංතුශ්ටිය සංකේතවත් වේ. ඉරානයේ මෙය "සොෆ්රෙයේ  හෆ්ත් සීන්" ලෙස හඳුන්වනු ලබයි. මේ සියල්ලක්ම "ස"අක්ශරයෙන් පටන්ගන්නා ද්රව්යන් හතකින් සමන්විත වේ. මෙවැනිම වූ වාර්ෂික ක්රියාකාරකම් ඉන්දියාවේ යම් යම් ප්රදේශයන් තුළ ද සංවිධානය කරනු ලබයි.

ඉරානය තුළ නෞරූස් සැමරුම ( nowruz in Iran) 

පර්සියානු නව අවුරුදු උදාව ලොව නේක ප්රදේශවල වෙසෙන ඉරාන වැසියන් විසින් මහත් හරසරින් ආවඩනු ලබති.ඒ සඳහා මුලින්ම තම නිවෙස් සම්පූර්ණයෙන්ම පිරිසිදු කරති.මෙය " පිරිසිදු කිරීමේ චාරිත්රාංගය" ලෙස හැඳින්වේ. මීට අමතරව පැරණි අවුරුද්දට සමු දී නව අවුරුද්ද පිලිගැනීම මින් සංකේතවත් කරනු ලැබේ.

වසන්තයේ උදාව යනු, ශීත කාලය නිමාවට පත්ව ගස්වැල් මෙන්ම මිනිස් බලාපොරොත්තු දඑලා වැඩෙන හිරුකිරණ වල සම්ප්රාත්තියයි. නුමුත් මැද පෙරදිග මෙන්ම මධ්යම ආසියානු රටවල්වලට, එයිනුත් විශේෂයෙන් ඉරානයට මීට වඩා වැදගත්කමින් පරිපූර්ණ කරුණු කාරණා අඩංගු වේ. ඉරාන ජනතාවට අනුව වසන්තයේ ආගමනය වනාහි; අතීයයට දිවයන මහත් වූ සංස්ක්රුතික සැමරුමක් මෙන්ම ඉතිහාසයේ ගැඹුරු තැනකින් පටන්ගත් දීර්ඝ ගමනක සුන්දර නැවතුම්පලක් ලෙස සලකනු ලබති. ස්වභාදහමේ පුනරාගමනයත් සමගම සොබාදහමත් ඊට සමගාමී ව මිනිස් හිත් වල හටගන්නා ධනාත්මක සිතුවිලි මෙම නෞරූස් සැමරුමෙන් නිර්වචනය වේ.

කානේ තෙකානි (KHANEH TEKANI) මේ සියල්ලක්ම මාර්තු මාසයේ මුලසිටම "වසන්තයට පෙරසූදානම" මගින් ආරම්භ වේ. කානේහ් තෙකානි යන නාමයෙන් ආමන්ත්රණය කරන මෙම සම්ප්රදාය "නිවස ප්රතිනිර්මාණය සහ සම්පූර්ණයෙන්ම අලුත් කිරීම" යන තේරුම ගෙනදේ. මෙම ක්රියාවලිය සෑම ඉරාන නිවෙසකම පාහේ කරන්නා වූ විශේෂාංගයකි. කොට්ට උර සෝදා, දොර ජනෙල් පිරිසිදු කොට පිත්තල භාණ්ඩ ඔප දැමීම, නව දොර ජනෙල් තිරරෙදි දැමීම මෙන්ම පැරණි භාණ්ඩ අලුත්වැඩියා කරීම හෝ ඒ වෙනුවට නව භාණ්ඩයන් මිලදී ගැනීම සිදුකරයි.

මුලු නිවෙසම වඩාත් පිරිසිදුව, ආලෝකමත්ව අහුමුලු නෑර මුලු නිවසම පිරිසිදු වේ. පවුලේ සියලුම සාමාජික සාමාජිකාවන් මේ සඳහා දයකත්වය ලබාදෙති. මින් නව වසර සඳහා වන නැවුම් ආරම්භයක් ලෙස සලකති. පිරිසිදු කිරීමත් සමඟම අවාසනාවත් මුස්පේන්තු පෙනුමත් පහය යමින් සෞභාගය වඩින බව ජනතාවගේ විශ්වාසයයි.

මින් පසු සාප්පු සවාරි යෑම ආරම්භ වේ. කඩසාප්පු අවට ජනයාගෙන් පිරී යයි. නව අලංකාර ඇඳුම් ආයිත්තම්, කැවිලි පෙවිලි, පැලෑටි මෙන්ම විචිත්රවත් මල් ආදියෙන් ද සමන්විත වේ. තවද හෆ්ත් සීන් නම් මේසය සැකසීමට අවශ්ය සියලු අංග මෙහි දක්නට ලැබේ. මෙම සුවිශේෂී මේසය නව වසරේ එක් අත්යවශ්ය අංගයක් වේ. 

නව වසරේ චාරිත්රයන් අතර අංග හතක් මූලික තැනක් ගනී. ඇපල්, හරිත වර්ණ තණකොල, තිරිඟුමය ආහාර, රතුපාට බෙරි, සුදුලූණු, විනාකිරි වලට අමතරව කාසිවලින් ද මේසය අලංකාර කෙරේ. ශුද්ධ වූ කුරානයත් සූෆිවේදී හෆීස්ගේ කවි ඇතුලත් පොතක් ද විශේෂ ඇතිරිල්ලේ තබනු ලබයි.තවත් සමහරුන් ඉරානයේ ජාතික පුස්තකය වන මහාකවි ෆිර්දවුසිගේ "ෂහ්නාමා" ද තබනු ලබයි.

මෙම සැමරුම සරතුශ්වරුන් ගේ ආභාෂයෙන් ආරම්භ වුවද, ඉස්ලාමයේ ආගමනයත් සමඟ පර්සියානුවන් කෙසේ තම ආත්මය ඉස්ලාමීයභාවයට පත්කර  ඉස්ලාමයට පටහැනි සියල්ලක්ම දුරුකර ආලෝකය ලඟා කරගැන්මට පුරුදු පුහුණු කර ගත්හ. ඉරානයේ ජීවත්වන සර්තුශ්‍ර භක්තිකයින් ඔවුන්ටම ආවේණික ක්රමවේදයකින් මෙම උත්සවය සමරනු ලබති.

චාර්ශන්බේ සූරි ( chaharshanbe soori) සමගින් නෞරූස් සඳහා වන පෙරසූදානම ආරම්භ වේ. චාර්ශන්බේ සූරි යනු ඉරාන වර්ශයේ අවසාන බදාදා දවස වේ. මෙම දිනය ජන සම්ප්රදායීන් අනූන යහපත් වූ ගුණාංගයන්ගෙන් අනූන දවසකි. විශේෂයෙන් ගින්දර මතින් පැනීම මෙහි සුවිශේෂී අංගයක් වේ. හිරු බැසයන වේලේ ගිණි මැලයක් ගසා ඒ මතින් පැනීම සිදුකරනු ලැබේ. මෙයාකාරයෙන් පනිනු ලබන සෑම අවස්ථාවකම "සර්දියේ මන් අස්තෝ, සෝර්කියේ තෝ ආස්මන්" යැයි ගායනා කරනු ලැබේ. මෙහි අර්ථය "මගේ කහ වර්ණය ඔබගේය. ඔබේ රක්ත වර්ණය මගේය' යන්නයි. මෙම චාරිත්රයන් අතරතුර තම සියලු දුක් දොම්නස් පහවන මෙන් දෙවිඳුන් හට ආයාචනා කරන අතර තමන්හට ශක්තිය සහ යහපත් නිරෝගී දිවියක් ප්රාර්ථනා කරති.

වසරේ අවසාන දිනයේ තමන්ගේ නෑදෑ හිත මිතුරන් , ආදරණීයන් සමඟ නව වසර සමරනු වස් තම තමන්ගේ නිවෙස් කරා යුහුසුලුව පියමං කරති. නව වසර සැමරුම වනාහි, හැඟීම්, බලාපොරොත්තු, සතුට යන මේ සියල්ලක්ම තම ආදරණීයන් සමඟ බෙදාහදාගැනීම මිස අන් කවරක්ද?

 ආධ්‍යාත්මික සබදතාවයේ 
නිරාමිස සතුට

කායික සහ මානසික මානසික මානයන් ඉක්මවා ගිය "ගැඹුරු ආදරයක්" දෙන කෙනෙකු (soul mate) තමන්ට අවශ්‍යයි කියා හිතන බොහෝ මිනිසුන් හමු වී තිබෙනවා. 

ඒ කියන්නේ soul mate යනුවෙන් මිනිසුන් හිතන්නේ සාමාන්‍යයෙන් තිබෙන සම්බන්ධයකට වඩා ගැඹුරට ගිය දෙයක් - උසස් දෙයක්. සාමාන්‍ය ආදරය කියන්නේ සාමාන්‍ය පෙළ විභාගය සමත් වෙනවා වගේ එකක් නම් soul mate කෙනෙකු මුණගැසීම උසස් පෙළ විභාගය පාස් වෙනවා වගේ දෙයක් කියලා මිනිසුන් හිතාගෙන ඉන්නවා. 

ඇත්තට ම එය එහෙම වෙන්න පුළුවන් දෙයක් ද? මිනිස් සම්බන්ධතාවල සාමාන්‍ය සහ අසාමාන්‍යබව අතර සීමාව අඳින්නේ කොතැනින්ද? 

කායික හෝ මානසික අවශ්‍යතා සම්පූර්ණ කරගැනීම වෙනුවෙන් ගොඩනැගුණු සම්බන්ධතා 'සාමාන්‍ය සම්බන්ධතා' විදියටත්, ඊට වඩා ගැඹුරට යනවා යැයි කියා හිතෙන සම්බන්ධතා 'අසාමාන්‍ය' සම්බන්ධතා විදියටත් මිනිසුන් පොදුවේ වර්ග කරගෙන ඉන්න බව හිතන්න පුළුවන්... 

එහෙත්  ප්‍රශ්නය සම්බන්ධතා කියන දෙය ඇත්තට ම කායික සහ මානසික අවශ්‍යතා සපුරාගැනීම කියන තැනට වඩා ගැඹුරට යනවාද කියන එකයි - එය ඉතා ම අවංකව (objectively) සිතා බැලිය යුතු දෙයක්. 

කායික සහ මානසික අවශ්‍යතා සපුරාගැනීමෙන් ඔබ්බට ගිය ගැඹුරු සම්බන්ධයක් තමන්ට තියෙනවා යැයි සිතාගැනීමත්, ඒ පිළිබඳ සතුටු වීමත් මිනිසුන්ට තියෙන තවත් එක මානසික අවශ්‍යතාවක් ම පමණයි. 

එහෙම හිතාගැනීමේ ම තියෙන්නේ තමන් පිළිබඳ තෘප්තිමත් වන්නට උත්සාහ කිරීමක්. 

සාමාන්‍යයෙන් මිනිසුන්ට නොතිබෙන විදිහේ සම්බන්ධතාවක් තමන්ට තිබෙනවා යැයි සිතෙනකොට තමන් පිළිබඳ විශේෂ හැඟීමක් දැනෙනවා. තමන් පිළිබඳ දැනෙන මේ විශේෂ හැඟීමට සියලු ම මිනිසුන් ආසයි. 

මේ මානසික අවශ්‍යතාව ඉටු කරගැනීමට මිනිසුන් තමන් ගේ ජීවිතයේ සිටින කිසියම් සමීපතම කෙනෙකු භාවිතා කරනවා. Soul mate කියලා නමක් හදලා ඒ පුද්ගලයා මත ආරෝපණය කරනවා. ඒ පුද්ගලයා ගේ හිස මත අප ම හැදූ කොස් කොළ ඔටුන්නක් පළඳවනවා. 

කායික සහ මානසික අවශ්‍යතා සම්පූර්ණ කිරීම කියන මාන දෙක ඉක්මවා ගිය තැන කිසිම සම්බන්ධතාවක් ජීවිතයේ පවතින්නට විදියක් නැහැ. ඒ අර්ථයෙන් බැලුවොත් කිසිම සම්බන්ධතාවක් අසාමාන්‍ය විදියට ගැඹුරු නැහැ. කිසිම සම්බන්ධතාවක් තවත් සම්බන්ධතාවකට වඩා විශේෂ නැහැ. 

කායික සහ මානසික අවශ්‍යතා සපුරාගැනීම කියන මානයන් දෙක ම ඉක්මවා ජීවිතයේ පතුළට කිඳා බසින විට පවතින්නේ සුන්දර හුදෙකලාවක් පමණයි. 

විඳීම සහ විඳවීම යන දෙකෙන් ම මිදුණු නිදහස් බවක් පමණයි. 

මේ සුන්දර හුදෙකලාව සහ නිදහස් බව තමන් ආදරය කරන කිසිම කෙනෙකු සමග බෙදාගන්න බැහැ. ඒ වගේ ම තමන්ට කොයිතරම් ආදරය කරන කෙනෙකුට වුණත් මේ සුන්දර හුදෙකලාව සහ නිදහස් බව ස්පර්ශ කරන්න බැහැ - එතැනට කිට්ටු වෙන්න බැහැ. 

ජීවිතයේ මතුපිට කොතරම් සම්බන්ධතා තිබුණත් ජීවිතය ගර්භයෙහි තියෙන මේ සුන්දර හුදෙකලාව සහ නිදහස මිනිසෙකු අත්විඳිය යුතුයි. 

සිය ජීවිතය තුළ මනුෂ්‍යයෙකුට යන්න පුළුවන් මාවත් දෙකක් තියෙනවා. 

එකක් තමයි සම්බන්ධතාවලින් කායික හා මානසික අවශ්‍යතා සපුරාගන්නවාට වඩා ගැඹුරු දෙයක් සිදුවේ යැයි සිතමින්, ඒ ගැන තමන් ගේ ඔළුව ඇතුළේ ම කතන්දර ගොතමින්, ඒ කතන්දරවල ජීවත් වෙමින් බොරු ගොඩක පිනුම් ගසමින් ජීවත් වීම.

සම්බන්ධතා හුදෙක් සම්බන්ධතා විදියට දකින ගමන්, අවශ්‍ය නම් ඒවා පවත්වාගන්න ගමන්, සම්බන්ධතාවලට ස්පර්ශ නොකළ හැකි ජීවිතයේ මානය සොයා යාම.

මුලින් කියූ මාවතේ අති බහුතරයක් දෙනා යන නිසා ඒ මාවතේ ට්‍රැෆික් අධිකයි - ගමන වෙහෙසයි.

දෙවැනියට කියූ මාවතේ වැඩි දෙනෙකු යන්නේ නැති නිසා ඒ මාවත හුඟක් වෙලාවට හිස් - ගමන් වෙහෙසක් නැහැ. 

යා යුතු මාවත කුමක්දැයි තෝරාගැනීම ගමන යන්නාට අයිති දෙයක්. 

ශිෆානි zසමා
බලන්ගොඩ

ඉමාම් හුසෙයින්  

මිනිසුන් වෙනුවෙන්ම ඉපද මනුශ්‍යත්වය වෙනුවෙන්ම ජීවත් වූ සදාකාලික වීරයා 

"මගේ මතයට අනුව ඉස්ලාමය වනාහි කඩුවෙන් ව්‍යාප්ත කළ ආගමක් නොවේ. ඉමාම් හුසෙයින් නම් අසහාය ශුද්ධ ආත්මයේ කැපකිරීම මත බිහි වූ ආගමකි - මහත්මා ගාන්ධි "

" මා මගේ ජීවිතය අවුරුදු විස්සක් සිර කුටියක් තුළ ගත කළෙමි. සමාජවාදය උදෙසා කළ එම පරිත්‍යාගයෙන් මා පන්නරය ලැබුවේ ඉමාම් හුසෙයින් තුමා කර්බලා හිදි මුහුන දුන් විශිෂ්ට මානුෂීය මෙහෙයුම හරහාය - නෙල්සන් මැන්ඩෙලා 

යහපත් මනුශ්‍යයෙක් ලෙස ලොවට ඉපදීම මහත් භාග්‍යකි. එයිනුත් ශුද්ධ වූ පවුලක ඉපද කුමාර ජීවිතයක් උරුම ශුද්ධ ආත්මයක් මුලු මහත් මනුශ්‍යයින් වෙනුවෙන් දිවි පිදීම මහත් වූ පුණ්‍ය කටයුත්තකි.

චන්ද්‍ර දින දර්ශනයේ ෂාබාන් මාසයේ තුන්වන දිනය  මුස්ලිම්වරුන්ගේ තුන්වන ඉමාම් ඉමාම් වන ඉමාම් හුසෙයින් තුමානන් ගේ ජන්ම සංවත්සරයට සමගාමීව "සුරක්ශිතකරුවන්ගේ දිනය" ලෙස හඳුන්වනු ලබන අතර රට පුරා සිටින ජනතාව මෙම සුබ අවස්ථාව විශිෂ්ට ලෙස සමරයි.

ඉමාම් හුසෙයින් (අලෙයි) තුමාණන්ගේ උපන්දින සංවත්සරයේ සුබ හා බැරෑරුම් අවස්ථාවෙහිදී, ලොව පුරා විසිර සිටින ශුද්ධ වූ හස්රත් මුහම්මද් (සල්) තුමාණන්ගේ පවුලේ සියලුම අනුගාමිකයින්ට සහ ආදරවන්තයින්ට අපගේ ප්‍රීතිමත් හා ප්‍රීතිමත් සුබ පැතුම් සහ සුභාසින්ශන පිරිනැමීමට අපි මෙම අවස්ථාව ප්‍රයෝජනයට ගන්නෙමු.

හිජ්රි 4 වසරේ ෂඅබාන් තුන්වන දින මදීනා නගරයේ විසූ හසරත් ෆාතිමා (අලෙයි) තුමියගේ සහ ඉමාම් අලි (අලෙයි) තුමාගේ නිවසේ පිරිමි දරුවෙකුගේ උපත සිදුවුයේය. පසුව ඔහු "ප්‍රාණ පරිත්‍යාගිකයන්ගේ නායකයානන්" යන අන්වර්ථ නාමයෙන් හඳුන්වනු ලැබීය. මෙම අලුත උපන් බිළිඳා ඉස්ලාමයේ නබි (සල්) තුමාණන් "අහ්ල් අල්-බයිත්" (ශුද්ධ වූ නබිතුමාගේ පවුලේ අය) යන නමින් ආචාර කළ පවුලක දෙවන පුත්‍රයා විය. මුහම්මද් (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්ට තත්හීර් (පවිත්‍ර කිරීම) පදය ලැබීමෙන් පසු ඔවුන් අහ්ල් අල්-බයිත් ලෙස හඳුන්වනු ලැබීය. ඔහුගේ මව හසරත්  ෆාතිමා සහරා තුමිය යනු ඉතිහාසයේ ශ්‍රේෂ්ඨතම කාන්තාවයි, ගැඹුරු දැනුම, සදාචාරය, පාරිශුද්ධත්වය, යහපත් ගුණ දහම් සහ අනෙකුත් විශිෂ්ට ලක්ෂණ සියල්ලන්ම හොඳින් දන්නා, සමස්තයක් වශයෙන් ශුද්ධ වූ අල් කුර්ආනය විසින් විස්තර කර ඇති ශුද්ධ වූ මාතාවකි. 

 මෙසේ තම ජීවිතයට සතුට ගෙන ආ  තම අලුත උපන් දෙවන පුත්‍රයා ඉමාම් අලි තුමා විසින් දෑතින් තදින් වැළඳ ගත්තේය. ඉමාම් අලි (අලෙයි) තුමා යනු නබි තුමානන් ව සහ එතුමා දේශනා කළ දේ  පිලිගත් පළමු පුද්ගලයා,සහ ආගම පිළිබඳ වඩාත්ම දැනුමැති සහ අරාබි භාෂාවෙන් වඩාත් කථක සහ පරිණත දැනුමෙන් යුතු උත්තමයෙක් විය.සර්ව බලදාරි දෙවිදුන් ගේ ආගම ආරක්ෂා කිරීමේදී ආත්ම පරිත්‍යාගය සහ ධෛර්යය පිළිබඳ ඔහුගේ සුවිශේෂී වාර්තාව ඉස්ලාමයේ නැගීම හා ව්‍යාප්තියත් සමඟ සම්මත විය. අල්ලාහ්ගේ අණ පරිදි ඔහුගේ අනුප්‍රාප්තිකයා ලෙස මුහම්මද් (සල්) තුමාණන් නිරන්තරයෙන් ප්‍රකාශ කළේ ඔහුය.

නබිතුමාගේ රුවන් මල

ඉමාම් හුසෙයින් (අලෙයි) තුමා ළමා කාලය ගත කළේ හස්රත් ෆාතිමා (අලෙයි) තුමාණන්,සහ ඉමාම් අලි (අලෙයි) තුමා සහ විශේෂයෙන්ම මුහම්මද් (සල්) තුමානන් සමඟ ය. මුහම්මද් (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් ඉමාම් හුසෙයින් (අලෙයි) තුමාණන් කෙරෙහි දැක්වූ ආදරය හා සෙනෙහස කෙතරම් අද්විතීයද යත්, සියලු සහචරයන් එය දැන සිටි අතර, එහි ප්‍රකාශනය නිතර දැක ඇති අතර, එය නැවත නැවතත් අසා ඇත. එපමණක් නොව, ඉතිහාසඥයින් මේ සම්බන්ධයෙන් සිදුවීම් සහ ආඛ්‍යාන වාර්තා කර ඇත. එක් වාර්තාවක, නබිතුමාගේ සලාතය සඳහා වෙනදාට වඩා සුජූද් කිරීමට වැඩි කාලයක් ගත වූ බව පවසා ඇත. මිනිසුන් නබි (සල්) තුමාණන් වෙත පැමිණ, “ඔබට සුජූද් කිරීමේදී අල්ලාහ්ගෙන් හෙළිදරව්වක් හෝ නියෝගයක් ලැබුණේ දැ”යි ඇසූහ. මුහම්මද් (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණෝ පිළිතුරු දෙමින්, "නැහැ, මගේ පුතා හුසෙයින් මගේ පිටට නැග්ගා; ඔහු බැසීමට කැමති වන තෙක් මම බලා සිටියෙමි." අල්ලාහ් තආලාගේ හොඳම මැවීම වන හුසෙයින් (අලෙයි) තුමාණන් හොඳම නමස්කාරයේ සිටියදී සැලකූ ආකාරය පෙන්නුම් කරන උදාහරණයකි.

තවත් වතාවක මුහම්මද් (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්  නැවතත් හසන් සහ හුසෙයින් (අලෙයි) තුමාණන් ඔහුගේ උරහිස් මත තබා ඔවුන් සමඟ සෙල්ලම් කිරීම සහචරයන් දැක ඇත. තවත් විටෙක ඔහු හුසෙයින් (අලෙයි) ව මහත් වූ සෙනෙහසකින්  සිප ගනිමින්,

 "හුසෙයින් යනු මගෙන් පැවත එන වස්තුවකි, මම හුසෙයින්ගෙන් පැවත එන වස්තුවකි.නියත වශයෙන්ම  අල්ලාහ් තආලා හුසෙයින්ට ආදරය කරන තැනැත්තාට ආදරය කරයි" යනුවෙන් කීහ. වෙනත් සම්ප්‍රදායන්හිදී, නබිතුමා පවසන්නේ “හසන් සහ හුසෙයින් (අලෙයි) යන ද්විත්වයම  මෙලොව සිටින මගේ සුවඳැති මල් දෙකක් යන්නයි.

 නබිතුමාණන් තම මුණුබුරන් දෙදෙනාට, විශේෂයෙන් හුසෙයින් (අලෙයි) තුමාට දක්වන ආදරය, සීයා තම මුණුපුරා කෙරෙහි දක්වන සාමාන්‍ය ආදරයක් නොවන බව බොහෝ දෙනා දැන සිටියහ. ශුද්ධ වූ කුර්ආනයට අනුව, නබි (සල්) තුමාණන්ගේ ක්‍රියාවන් සහ වදන් ඔහුගේ ආශාවන්ගෙන් බැහැර ය: "ඇත්ත වශයෙන්ම අල්ලාහ්ගේ දූතයා තුළ ඔබ අනුගමනය කිරීමට හොඳ ආදර්ශයක් ඇත ..." (ශුද්ධ වූ අල් කුර්ආනය, 33:21) අනෙක් අතට, මුහම්මද් නබි (සල්) තුමාට වෙනත් දරුකමට හදාගත් දියණියන් සහ පුතෙකු සිටියද, නිශ්චිත සෙනෙහස සහ නිර්දේශ පෙන්නුම් කළේ හසන් සහ හුසේන් කෙරෙහි පමණකි.

මුහම්මද් නබි (සල්) තුමාගේ නිර්දේශ සහ හුසෙයින් (අලෙයි) තුමාණන්ට ඇති ආදරය සැබවින්ම වැදගත් කරුණක් නිරූපණය කරයි. ගැලවීම සහ සමෘද්ධිය සොයා ගත හැක්කේ ඉමාම් හුසෙයින් (අලෙයි) තුමාගේ මිත්‍රත්වය හා ආදරය තුළින් පමණක් බව ඔහු පුන පුනා මිනිසුන්ට දැනුම් දී ඇත. "හසන් සහ හුසෙයින් ස්වර්ගයේ සිටින යෞවනයන්ගේ ස්වාමිවරුන්ය. නායකයින්ය.ඔවුන්ට ආදරය කරන කවුරුන් හෝ මට ආදරය කර ඇත, ඔවුන් සමඟ සතුරුකම් ඇති තැනැත්තා මගේ සතුරා වේ."

තවත් වාර්තාවක මුහම්මද් (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් ද පවසා ඇත, "ඔබ මා විසින් දැනුවත් කරන ලදී, ඔබ නිවැරදි මාර්ගය සොයාගෙන, ඔබට අලි මඟ පෙන්වූවා, ඔබට ආශීර්වාද ලබා දුන්නේ හසන් හරහා ය, නමුත් ඔබේ සදාකාලික ගැලවීම හුසේන් සමඟ ය. ස්වර්ගයේ දොරටු වලින් ඇතුලු වීමේදී, ඔහු කෙරෙහි වෛරයක් ඇති කෙනෙකුට කිසිදා ස්වර්ගයට ඇතුළු විය නොහැක."

ඉරාන ජාතිකයන් ඉමාම් හුසෙයින් අලෙයි ගේ වැදගත්කම මැනැවින් වටහා ගෙන උන් වහන්සේගේ උපන් දිනය මහත් වූ ශුද්ධ දිනයක් ලෙස සමරයි.

ඉමාම් හුසෙයින් (අලෙයි) තුමාණන් ගැන හෝ ඔහු ගැන සඳහන් කරමින් ශුද්ධ වූ අල් කුර්ආනයේ වාක්‍ය කිහිපයක් පහළ වූ විට ඔහු තවමත් කුඩා දරුවෙකු විය. ඉන් එක් වැකියක් මුබාහිලාගේ (3:61) වැකිය ලෙස දක්වා ඇත. මුබහිලා දිනයේදී මුහම්මද් (සල්) තුමාණන් සහ නජ්‍රාන්හි කිතුනුවන් අතර ආධ්‍යාත්මික තරගයක් ඇති වූ විට, බොරුකාරයින්ට අල්ලාහ්ගේ ශාපය ආයාචනා කිරීම සඳහා, හුසෙයින් (අලෙයි) තුමා සහ ඔහුගේ පවුලේ අය පමණක් නබිතුමා සමඟ පැමිණ සිටියහ. මුහම්මද් (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණෝ සර්වබලධාරී අල්ලාහ්ගෙන් මුබාහිලාගේ වාක්‍යය හරහා හසන් සහ හුසෙයින් (අලෙයි) තුමාණන් තම දරුවන් ලෙස රැගෙන යන ලෙස නියෝග කළහ.

ඉමාම් හුසෙයින් (අලෙයි) තත්හීර් (පිරිසිදු කිරීම) වැකිය පහළ වූ පස් දෙනාගෙන් කෙනෙකි. අල්ලාහ් ඔහුගේ දූතයාට හෙළි කරන විට ඔහු, ඔහුගේ පියා, සහෝදරයා සහ මව නබිතුමාගේ සළුවට යටත්ව සිටියහ: "ඇත්ත වශයෙන්ම අල්ලාහ් කැමති වන්නේ අහ්ල් අල්-බයිත් (නිවසේ මිනිසුන්) ඔබගෙන් පමණක් සියලු ආකාරයේ අපිරිසිදුකම ඉවත් කිරීමට සහ නියත වශයෙන්ම කිරීමටය. ඔබව පවිත්ර කරන්න." (ශුද්ධ වූ කුර්ආනය, 33:33) ශුද්ධ වූ කුර්ආනයේ මෙම වාක්‍යය මෙම පවුලෙහි නොවැරදීම සහ සියලු පාප හා වැරදි වලින් ඔවුන් වෙන්වීම පිළිබඳ පැහැදිලි වේ.

අවාසනාවකට මෙන්, හුසෙයින්ගේ තුමාගේ ළමා කාලයේ මිහිරි වසර ඉක්මනින් අවසන් විය. නබිතුමාණන් මෙලොව හැර යන විට ඔහුගේ වයස අවුරුදු හතක් පමණ වන අතර, ඔහුගේ අහ්ල්-බයිත් පිළිබඳ අවසන් වචන ප්‍රකාශ කිරීමෙන් පසුවය. 

එක් පැත්තකින් මුහම්මද් (සල්) තුමාගේ සහ ඉමාම් හුසෙයින් අලෙයි තුමාගේ මව අහිමි වීම සහ අනෙක් පැත්තෙන් ඉමාම් හුසේන් (සල්) තුමාගේ පියාට රජයෙන් එල්ල වූ බලපෑම් වලට අමතරව, හුසේන් (සල්) තුමාගේ පිරිසිදු ආත්මයට කරදර කරමින් සිටියහ. මෙම කාලපරිච්ඡේදය කාලිෆේට් තුනේ යුගයට සමපාත විය.

මෙම කාලය තුළ, හුසේන් (අලෙයි) තුමා මුස්ලිම්වරයෙකු සහ අනුගාමිකයෙකු ලෙස, අලි තුමාගේ මාර්ගය අනුගමනය කළ අතර, තරුණ වියේදී වුවද, ඔහුට ලැබෙන ඕනෑම අවස්ථාවක් සමඟ සත්‍යය ආරක්ෂා කිරීමට අධිෂ්ඨාන කරගෙන සිටියේය.

මුහම්මද් නබි (සල්) තුමාණන්ගේ අභාවයෙන් පසු ඉස්ලාම් ආගමට කරන ලද වෙනස්කම් හුසෙයින් (අලෙයි) තුමාණන්ගේ හොඳම හැසිරීමෙන්, ඔහුගේ පියා සහ සහෝදරයා ඔවුන්ගේ කාලයේ සිටි පාලකයන් ආගමට සිදු කර ඇති වෙනස්කම් වලට ඔවුන්ගේ විරෝධය ප්‍රකාශ කළහ.

ඉමාම් හුසෙයින් (අලෙයි) තුමාට වයස අවුරුදු 32 දී පමණ මුස්ලිම්වරුන් පිළිබඳ අධිකාරිය එහි නියම හිමිකරු වෙත ආපසු ලබා දෙන විට, මිනිසුන් අලි තුමාට පක්ෂපාතීව කටයුතු කළ බැවිනි. ටික කලකට පසු, ඉමාම් අලි  තුමා කුෆා වෙත සංක්‍රමණය විය

ඔහුගේ පුතුන් සහ එහි ඉස්ලාමීය රජයේ නව අගනුවර පිහිටුවන ලදී. ඔහුගේ පියාගේ පාලන කාලය තුළ, ඉමාම් හුසෙයින් (අලෙයි) තුමා සියළුම දේශපාලන හා හමුදා අවධීන්හිදී ඔහුගේ ඉමාම් සහ පියාගේ සැබෑ ආධාරකරුවෙකු සහ සමීප සහායකයෙකු විය. ඔහු තම පියාට තම උපරිම ගෞරවය පෙන්වූ අතර සෑම විටම ඔහුගේ අණට කීකරු විය.

ඉමාම් හුසෙයින් තුමනන් ඉස්ලාමයේ ශ්රේෂ්ඨතම ආරක්ෂකයා විසින් පුහුණු කර ඇති දැඩි කරන ලදී; ඔහු තම පියාගෙන් ධෛර්යය සහ නිර්භීතකම ඉගෙන ගෙන ඇති අතර, ඔහු තම පියාගේ කලීෆාත් සමයේ යුද්ධ තුනට බැරෑරුම් ලෙස සම්බන්ධ විය. ජමාල් සටනේදී හුසෙයින් (අලෙයි) තුමාට අමීර් අල්-මුමිනින් තුමාගේ හමුදාවේ වම් පැත්තට අණදීමේ වගකීම පැවරී ඇත. ඔහු සහ ඔහුගේ සගයන් ෆුරාට් (යුප්‍රටීස්) ගංගාව මුදාගත් සිෆින් සටනේදී අලි තුමා ගේ හමුදාවට පළමු ජයග්‍රහණය ද ලබා ගත්තේය. එපමණක් නොව, හකාමියා බේරුම්කරණයේ සාක්ෂිකරුවෙකු ලෙස ඔහුගේ භූමිකාව වඩා කැපී පෙණුණි.

ඉමාම් හුසෙයින්  තුමා ඔහුගේ සහෝදරයාගේ සැබෑ අනුගාමිකයෙකි

අමීර් අල්-මුමිනින්  තුමාගේ ප්‍රාණ පරිත්‍යාගයෙන් පසු, අල්ලාහ්ගේ කැමැත්ත සහ මුහම්මද් නබි (සල්) තුමාගේ නිර්දේශයන් අනුව ඉමාම් හසන් (සල්) තුමා මුස්ලිම්වරුන්ගේ ඉමාම් සහ නායකයා බවට පත්විය. ඔහු ඉස්ලාමීය සමාජය මෙහෙයවීම සහ අල්ලාහ්ගේ ආගම දේශනා කිරීමේ වගකීම භාර ගත්තේය.

තම පියා සම්බන්ධයෙන් මෙන්ම, හුසෙයින්  තුමාණන් සැබෑ අනුගාමිකයෙකු මෙන්, කුඩාම කාරණාවලදී පවා දැඩි ලෙස කීකරු වෙමින් තම සහෝදරයාට කීකරු හා ගෞරව කළේය. ඔහුගේ හැසිරීම සහ ඔහුගේ සහෝදරයා කෙරෙහි කීකරුකම කෙතරම් ආදර්ශවත්ද යත්, ඉතිහාසඥයින් බොහෝ සිද්ධීන් පිළිගෙන වාර්තා කර ඇත. එක් උදාහරණයක් ලෙස, ඔවුන් වාර්තා කර ඇත 

ඉමාම් බාකීර් තුමාගේ විස්තරය පහත පරිදි වේ: "ඉමාම් හුසෙයින් තුමා තම සහෝදරයා කෙරෙහි දැක්වූ ඉහළ ගෞරවය හේතුවෙන්, ඔහු තම සොහොයුරා වන ඉමාම් හසන් තුමාට ඉදිරියෙන් ඇවිදීමෙන් හෝ කතා කිරීමෙන් වැළකී සිටියේය."

සාම ගිවිසුමෙන් පසුව, හුසෙයින් තුමා සහ ඔහුගේ සොහොයුරා කුෆාහි සිට නබිතුමාගේ සිද්ධස්ථානය ඉදිකරන ලද ඔවුන්ගේ උපන් ස්ථානය සහ නගරය වන මදීනා වෙත පදිංචියට ගියහ. මදීනාවේ දී, ඔවුන් මිනිසුන්ට අල්ලාහ්ගේ අණපනත් ඉගැන්වීම, දැනුවත් කිරීම, අර්ථ නිරූපණය කිරීම සහ පැහැදිලි කිරීම දිගටම කරගෙන ගියේය. කෙසේවෙතත්, වැඩි කල් නොගොස්, මුආවියාගේ නියෝගයෙන් ඉමාම් හසන් තුමා වස පානය කර දිවි පිදූහ. ඉමාම් හසන් තුමා මෙලොව හැර ගිය විට, ඉමාම්ගේ දිව්‍යමය තනතුර නැවත වරක් වඩාත්ම සුදුසු අය වෙත ලබා දෙන ලදී. ඔහුගේ සොහොයුරු හුසෙයින් තුමා ඉස්ලාමයේ මීළඟ ඉමාම්වරයා බවට පත් වූහ.

මුහර්රම් මාසයේ දහවන දිනට පෙර රාත්‍රියේ ඉමාම් හුසෙයින් තුමා උම්මායාද් හමුදාවෙන් ඉල්ලා සිටියේ සටන පසුදා උදෑසන වන තෙක් ප්‍රමාද කරන ලෙසයි. ඔහු මෙසේ පැවසීය: "මේ රාත්‍රියේදී අපට අපගේ ස්වාමින් වහන්සේට අපගේ යාඥාවන් පිරිනැමීමට අවශ්‍ය වන අතර, අපට උන්වහන්සේගෙන් සමාව ඉල්ලීමට අවශ්‍ය වේ. මාගේ යාච්ඤාව උන්වහන්සේට පිරිනැමීමට, උන්වහන්සේගේ පොත කියවීමට සහ උන්වහන්සේගේ සමාව ඉල්ලා බොහෝ යාච්ඤා කිරීමට මා ප්‍රිය කරන බව  ඔහු දනී"

තම නිර්මාපකයාට ආත්මයෙන් ම බෙහෙවින් සමීප වූ ශුද්ධ අහ්ලුල් බයිතයේ ඉමාම් හුසෙයින් සතු අද්විතීය මිනිස් ගුණය සහ සංවේදි බව සියලු මනුශ්‍ය සංහතියේම ආදරයට සහ පැසසුමට  ලක් වූ කරුණක්. ශුද්ධ වූ අහ්ලුල් බයිතයේ පාරිශුද්ධත්වය වටහා ගත් කෙනෙකුට ඉමාම් හුසෙයින් තුමාගේ නිකලල් දිවිපිදීම තරම් සංවේදි කරුණක් තවත් නැත.

ලයිලා මජ්නූන් නිර්මාතෘ  
කවිරාජ නෙzසාමි ගැන්ජවී

මිනිසා සහ සාහිත්‍යය ට ඇත්තේ කවියක් සහ තාලයක් අතර ඇති සම්බන්ධයක් මෙන් කිසිදා වෙන්කළ නොහැකි බන්ධනයකි. මිනිසා ට වඩා සුන්දරවත්  ලෙස සොබා දහමට සහ ආදරයට සම්බන්ධ විය හැක්කේ සාහිත්‍ය හරහාය. වඩා සුන්දර ලෙස වචනයෙන් පැවසිය නොහැකි බොහෝ හැගීම් රසාලිප්ත අයුරින් දැනවීමට සාහිත්‍යට හැකිය. 

හයවන සියවසේ (ක්‍රි.ව. දොළොස්වන සියවස) පර්සියානු කවියෙකු සහ කතන්දරකරුවෙකු වන සුප්‍රසිද්ධ හකිම් නෙzසාමි, පර්සියානු සාහිත්‍යයේ කතන්දර කීමේ ප්‍රධානියා ලෙස හැඳින්වේ. නෙzසාමි පර්සියානු කාව්‍යයේ දක්‍ෂ කථකයෙක් වන අතර ඔහු වෙනස්ම ක්‍රමයක් සහ ශෛලියක් පමණක් නොව ඔහුගේ ශෛලියේ බලපෑම පර්සියානු කවියට ද ඇති බව ඔහුගෙන් පසු කවියන් තුළ පෙනේ. නෙzසාමිට ඔහුගේ කාලයේ පොදු විද්‍යාවන් (සාහිත්‍ය විද්‍යාව, තාරකා විද්‍යාව, දර්ශනය, ඉස්ලාමීය විද්‍යාව, නීති විද්‍යාව, දේවධර්මය සහ අරාබි භාෂාව) පිළිබඳ පුළුල් දැනුමක් ඇති අතර ඔහුගේ කවියේ මෙම ලක්ෂණය පැහැදිලිවම දනී. ඉරානයේ නිල දින දර්ශනයේ මාර්තු 12 ගැන්ජවී අනුස්මරණ දිනය ලෙස සමරනු ලබයි.

නෙzසාමි සිය මුළු ජීවිතයම තපස්ව හා හුදකලාව ගැන්ජවීහි ගත කළ අතර, 581 දී, සුල්තාන් ගෙසෙල් අර්සාලන්ගේ (දි. 587) ආරාධනයෙන්, ඔහු ගැන්ජවී වෙත කෙටි ගමනක් ගිය අතර, එහිදී ඔහුට රජු විසින් ගෞරව නාම පිළිගන්වා ඔහුව ප්‍රශංසා කරන ලදී.  නෙzසාමි 602 සහ 612 අතර ගැන්ජවී මිය ගිය අතර, එම නගරයේම ඔහුට සොහොනක් ආරෝපණය කර ඇත. අනූව දශකයේදී අසර්බයිජානියානු රජයේ තීරණයෙන් පසු ගැන්ජවී සොහොන්ගැබේ තිබූ පර්සියානු භාෂාවෙන් ලියූ කවි සියල්ල මකා විනාශ කර දමන ලදී.

නෙzසාමි ලියූ  ප්‍රසිද්ධ හා විශිෂ්ට කෘතියක් වන්නේ ඛම්සේ හෝ පන්ජ් ගන්ජ් වන අතර එය ගීතමය කථා ක්ෂේත්‍රයේ බොහෝ කරුණු ඇති අතර ඔහු පර්සියානු සාහිත්‍යයේ එවැනි කාව්‍යවල නායකයා ලෙස සැලකිය යුතුය. සමස්තයක් වශයෙන්, කවියා තම ජීවිතයේ තිස් වසරක් ගත කර ඇත්තේ ඒවා සංවිධානය කිරීම හා සම්පාදනය කිරීම සඳහා ය. Khamseh හෙවත් නෙසාමිගේ නිධන් පහට මස්නාවි පහක් ඇතුළත් වේ: මකාසිනුල් අස්රාර්, කුස්රෝ සහ ෂීරීන්, ලයිලා සහ මජ්නූන්, දීවානේ කසායිඩ් සහ ගසලියියාත් ආදී කාව්‍ය එකතුව කම්සේ හෙවත් පංච නිධාන ලස නම් කර තිබේ. 

නෙzසාමි යනු පර්සියානු කාව්‍යයේ කුළුණු වලින් එකක් ලෙස සැලකිය යුතු කවියෙකු වන අතර මෙම භාෂාවේ අවිවාදිත ගුරුවරුන්ගෙන් කෙනෙකි. ඔහු Ferdowsi සහ Saadi වැනි විශේෂ ශෛලියක් සහ ක්‍රමයක් නිර්මාණය කර සම්පූර්ණ කිරීමට සමත් වූ කථිකයන්ගෙන් කෙනෙකි.

වචන සහ වාක්‍ය ඛණ්ඩ සහ නව විශේෂ සංයෝජන නිර්මාණය කිරීම සහ නව සහ ප්‍රසන්න අර්ථයන් සහ තේමාවන් නිර්මාණය කිරීම, භූ දර්ශන විස්තර කිරීමේදී සහ සොබාදහම සහ මිනිසුන් විස්තර කිරීමේදී පරිකල්පන ශක්තියෙන් සහ නිරවද්‍යතාවයෙන් විස්තර නිරූපණය කිරීම, ප්‍රසන්න හා නව රූපක සහ රූපක භාවිතා කිරීම ඒ අතර අසමසම වේ.

මේ අතර, එකල මිනිසුන්ගේ පුරුද්දට අනුව, ඔහු විද්‍යාත්මක යෙදුම්, අරාබි වචන සහ සංයෝජන ද, ප්‍රඥාවේ, ගුප්ත විද්‍යාවේ සහ තාර්කික විද්‍යාවන්හි බොහෝ මූලධර්ම හා පදනම් ද ගෙන ඒම අතපසු නොකළ අතර මේ හේතුව නිසා සහ පටු මනඃකල්පිත ඇතුළු තේමා උපුටා ගැනීමේදී විශාල සැලකිල්ලක් දක්වයි. ඔහුගේ කවි තුළ, ඔහුගේ වචන සමහර විට ඉතා දුෂ්කර හා සංකීර්ණ වේ.

කෙසේ වෙතත්, ප්‍රසන්න අර්ථයන් ප්‍රකාශ කිරීමේ ඔහුගේ දක්ෂතාවය සහ ඔහුගේ කවි සහ කථා සැකසීමේ ඔහුගේ බලය ඔහුගේ කෘති ඉක්මනින් අනුකරණය කිරීමට හේතු විය.

නෙzසාමි ප්‍රබන්ධ කවියෙකු වන අතර බොහෝ දුරට ප්‍රේම කතා හෝ ඔහුගේම වචන වලින් "රචන" සමඟ කටයුතු කර ඇතත්, ඔහු ඉරානයේ සංස්කෘතිය හා ඉතිහාසය පිළිබද හසල දැනුමක් ඇති කවියෙකි. ඔහුගේ කථා පිටුපස ගැඹුරු කරුණු සහ බුද්ධිමත් හා කල්පනාකාරී කවියෙකු සතු ලක්ෂණ පෙන්නුම් කෙරේ. මේ හේතුව නිසා ඔහු සිය කාව්‍යයේ වක්‍රව කියා ඇති රහස් සහ අභිරහස් සොයා ගැනීමට ඔහුගේ මස්නවි පාඨකයන්ගෙන් නැවත නැවතත් ඉල්ලා ඇත. 

 අද්භූත නැඹුරුවාවන්

සමහර නෙzසාමි ගීත කාව්‍යවල දාර්ශනික හා දේවධර්මීය තේමාවක් ඇත. නෙzසාමි සාමාන්‍යයෙන් දාර්ශනික සහ දේවධර්මීය සංකල්ප ද  භාවිතා කර ඇත.තාක්ෂණික පද, අවස්ථාව සහ කොල්ලය අල්ලා ගැනීම, ජීවිතය ගෙවී යාම, ලෝකය අපකීර්තියට පත් කිරීම සහ එහි සංක්‍රාන්තිය වැනි අදහස් වෙත යොමු වේ.

පසුකාලීන කාව්‍ය කෙරෙහි නෙzසාමිගේ බලපෑම පර්සියානු කාව්‍ය සාහිත්‍යයේ විශාල කොටසක් නෙzසාමි කෘති අනුකරණය කිරීමයි. නෙzසාමිගේ අපූර්ව කතා විලාසය සහ කවිය නිසා බොහෝ කවියන් විසින් ඔහුව අනුකරණය කර ඇත.

පර්සියානු භාෂාවෙන් ලයිලා සහ මජ්නූන් නෙzසාමිගේ පළමු ශ්‍රේෂ්ඨ අනුකරණය කරන්නා වන්නේ අමීර් කොස්‍රෝ දෙහ්ලවි ය. පසුව, නූර් අල්-දින් අබ්දුල් රහ්මාන් ජාමි ද ඔහුගේ ශරීර හත තුළ ලයිලා සහ මජ්නූන් කාව්‍යය ප්‍රතිනිර්මාණය කළේය. ටිමුරිඩ් සහ සෆාවිඩ් කාලවලදී, ඉරානයේ සහ ඉන්දියාවේ කවියන් කිහිප දෙනෙකු, හේටෙෆි කර්ජාර්ඩි, මිර්සා මොහොමඩ් කාසෙම් ගොනාබාඩි සහ හෙලාලි ජග්තායි, ලයිලා සහ මජ්නූන් ප්‍රතිනිර්මාණය කළ අතර, මෙම ප්‍රවණතාවය කජාර් යුගය දක්වා ද පැවතුනි.

ලෝක කීර්තිය 

නෙසාමි ඉරානයේ පමණක් නොව ඇෆ්ගනිස්ථානයේ සහ ටජිකිස්ථානයේ ඉතා ප්‍රසිද්ධය, ඔහුගේ නිල භාෂාව පර්සියානු වේ. මන්ද ඔහුගේ සියලුම ලේඛන පර්සියානු භාෂාවෙන් ලියවී ඇත.

ඉන්දියානු උප මහද්වීපයට ගැන්ජවී නෙzසාමි කවිවල බලපෑම උර්දු භාෂාවෙන් ද, ලයිලා  සහ මජ්නූන්හි නෙzසාමි භාෂාවෙන් ලියා ඇති දේ සියල්ලටම පර්සියානු භාෂාවෙන් සහ ලයිලා සහ මජ්නූන් නෙzසාමිගේ පර්සියානු ආඛ්‍යානවලින් බලපෑම් එල්ල වී ඇත. නෙzසාමි කාව්‍යය ඉන්දීය උප මහද්වීපයේ ඉතා ජනප්‍රිය විය. සමහර විට පර්සියානු කථිකයන් සහ ඉන්දියානු උපමහාද්වීපයේ උර්දු කථිකයන් අතර ඔහුගේ කීර්තිය අමීර් කොස්රෝ විසින් දිල්ලිය දක්වා විහිදා ඇත.

පර්සියානු භාෂාව සහ සාහිත්‍යය සමස්ත ඉන්දියානු උපමහාද්වීපයටම විශාල බලපෑමක් ඇති කර ඇත. Amir Khosrow Dehlavi ගේ khamseh සියලු Nezami අනුකරණය කරන්නන්ට වඩා සාපේක්ෂ වශයෙන් වඩා හොඳ සහ උසස් වන අතර, ඔහු ප්‍රවීණත්වයේ ප්‍රවීණයෙකු ලෙස ඔහුගේ කවිවල Nezami අගය කරයි. වර්තමාන ජනාධිපති මන්දිරයේ වැදගත්ම ශාලාව වන අශෝක ශාලාවේ ඇති ඉන්දියාවේ විශිෂ්ට ගොඩනැගිලි (ඉන්දියානු ගල් මත පර්සියානු භූමිකාව) පිළිබඳ පර්සියානු සෙල්ලිපි පොතේ සඳහන් වේ. Rashtrapati Bahavan Delhi, අලංකාර පර්සියානු කවි ලියා සිතුවම් වලින් සරසා ඇත

 ඉරානයෙන් හෝ පර්සියාවෙන්, ෆාත් අලි ෂා කජාර්ගේ දඩයම් භූමියේ දර්ශනය සහ හෆීස්, ඛයියාම් සහ නෙසාමි ගැන්ජවී කවි ශාලාවේ වහලය සහ කොටස් මත පින්තාරු කර ඇත. අශෝක ශාලාව දෙපස නෙසාමි ගැන්ජවීගේ විශාල තෙල් සිතුවමක් සහ ඉරාන කාන්තාවකගේ විශාල චිත්‍රයක් මගින් වර්ණවත් ව ඇත.

නෙzසාමි හුදෙක්ම අවිචෙනාගේ අර්ථයෙන් දාර්ශනිකයෙකු හෝ ඉබ්න් අරාබිගේ අර්ථයෙන් න්‍යායික සූෆිවාදයේ ප්‍රකාශකයෙකු නොවීය. කෙසේ වෙතත්, ඔහු කුතුබ් අල්-දින් ෂිරාසි වැනි පසුකාලීන හකිම්වරුන්ගේ සම්ප්‍රදායන් සිහියට නංවන ආකාරයෙන් සංස්ලේෂණය කරන ලද ඉස්ලාමීය චින්තනයේ විවිධ ක්ෂේත්‍ර ප්‍රගුණ කළ දාර්ශනිකයෙකු සහ ඥානවාදීයෙකු ලෙස සැලකේ.

බොහෝ විට ගෞරවනීය මුනිවරයෙකු ලෙස හඳුන්වනු ලබන නෙzසාමි උගත් කවියෙකු වන අතර ගීතමය හා සංවේදී ශෛලියක ප්‍රවීණයෙකි. නෙzසාමිගේ විශිෂ්ට උගත්කම ගැන සැකයක් නැත. කවියන් බොහෝ විෂයයන් පිළිබඳ මනා දැනුමක් ඇති අය වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කරන ලදී. නමුත් නෙzසාමි සුවිශේෂී ලෙස එසේ වූ බව පෙනේ. ඔහුගේ කවිවලින් පෙනී යන්නේ ඔහු අරාබි සහ පර්සියානු සාහිත්‍ය සහ වාචික සහ ලිඛිත ජනප්‍රිය සහ දේශීය සම්ප්‍රදායන් පිළිබඳව පූර්ණ දැනුමක් ඇති අයෙකු පමණක් නොව, ගණිතය, තාරකා විද්‍යාව, ජ්‍යොතිෂය, ඇල්කෙමිය, වෛද්‍ය විද්‍යාව වැනි විවිධ ක්ෂේත්‍ර පිළිබඳව ද හුරුපුරුදු වූ බවයි. උද්භිද විද්‍යාව, කුරානයේ යටි අරුත් විග්‍රහය, ඉස්ලාමීය න්‍යායය සහ නීතිය, ඉරාන මිථ්‍යාවන් සහ ජනප්‍රවාද, ඉතිහාසය, ආචාර ධර්ම, දර්ශනය සහගුප්ත චින්තනය, සංගීතය, සහ දෘශ්‍ය කලා ඔහුගේ ප්‍රබල චරිතය, සමාජ සංවේදීතාව සහ වාචික සහ ලිඛිත ඓතිහාසික වාර්තා පිළිබඳ දැනුම මෙන්ම ඔහුගේ පොහොසත් පර්සියානු සංස්කෘතික උරුමය පූර්ව-ඉස්ලාමීය සහ ඉස්ලාමීය ඉරානය සාහිත්‍ය ජයග්‍රහණයේ නව ප්‍රමිතියක් නිර්මාණය කිරීමට ඒකාබද්ධ කරයි. එකල ඉරාන සංස්කෘතියේ නිෂ්පාදනයක් වූ ඔහු, පූර්ව-ඉස්ලාමීය සහ ඉස්ලාමීය ඉරානය අතර පමණක් නොව, ඉරානය සහ මුළු පුරාණ ලෝකය අතර පාලමක් නිර්මාණය කිරීමට සමත්ව ඇත.

Nozhat al-Majales නම් වූ සංග්‍රහයේ මෑත කාලීන සොයාගැනීම සහ ප්‍රකාශනය තුළ නිzසාමි සහ වයඹ දිග ඉරානයේ  පමණක් කවියන් 24 දෙනෙකු ඇතුළුව) නෙzසාමිගේ පර්සියානු භාෂා චතුරශ්‍ර අඩංගු වේ. පර්සියාවේ අනෙකුත් ප්‍රදේශ මෙන් නොව, කවියන් බොහෝ දුරට උගතුන්, නිලධාරීන් සහ ලේකම්වරුන් වැනි සමාජයේ ඉහළ ස්ථරයන්ට අයත් වූ අතර, වයඹ ප්‍රදේශවල කවියන් හොඳ සංඛ්‍යාවක් කම්කරු පන්ති පසුබිම් ඇති සාමාන්‍ය ජනතාව අතරෙන් නැගී සිටි අතර ඔවුන් නිතර සාහිත්‍යය භාවිතා කළහ. ඔවුන්ගේ කවි වල වාචික ප්‍රකාශන බොහෝ ඇත.

ඒ අනුව, පර්සියානු භාෂාවේ සහ කලාපයේ සංස්කෘතියේ පූර්ණ ව්‍යාප්තිය පිළිබිඹු කරමින් එකල පැවති සමාජ තත්වයන් මෙම පොත මගින් පෙන්නුම් කරයි, එය කවිවල කථන ව්‍යාජ භාවිතයන් සහ බොහෝ කවියන්ගේ වෘත්තීන් මගින් සනාථ වේ. නිදසුනක් වශයෙන්, කලාපයේ කතා කරන උපභාෂාව වූ වයඹදිග පහලවි භාෂාවේ බලපෑම, මෙම සංග්‍රහයේ අඩංගු කාව්‍යවල පැහැදිලිව නිරීක්ෂණය කෙරේ.කෙසේ වෙතත්, ඒ අතරම, කොකේසස් ප්‍රදේශය ජනවාර්ගික සංස්කෘතීන්ගේ අද්විතීය මිශ්‍රණයක් භුක්ති විඳිමින් සිටියේය. ඔවුන්ගේ කෘතීන් කලාපයේ සංස්කෘතික හා භාෂාමය විවිධත්වය පිළිබිඹු කරයි

10 වැනි සියවසේ අවසානය වන විට, පර්සියානු සාහිත්‍යය නැගෙනහිර මධ්‍යධරණී මුහුදේ සිට ඉන්දු ගං ඉවුර දක්වා ව්‍යාප්ත විය. ප්‍රදේශයෙන් පර්සියානු කාව්‍ය පිළිබඳ පැරණිතම උදාහරණය වන්නේ ෂද්දාඩිඩ් සහ රවාඩිඩ් රාජවංශවල මළුවෙහි සේවය කළ කටරාන් තබ්‍රිසි (1009-1072) ය. මෙම පාසල පර්සියානු භාෂාවෙන් සුවිශේෂී කාව්‍ය ශෛලියක් නිෂ්පාදනය කළ අතර, එය එහි වාචාල සූක්‍ෂ්මතාවයෙන්, එහි නව්‍ය රූපක භාවිතයෙන්, තාක්ෂණික පාරිභාෂිතය භාවිතයෙන් "කුරාසානි" ("නැගෙනහිර") ශෛලියට වඩා වෙනස් විය.ක්‍රිස්තියානි නිරූපණ, අරාබි වචන මාලාවෙන් ණයට ගන්නා අතරතුර පර්සියානු පුරාවිද්‍යාව පැවතීම මෙන්ම නව සංකල්ප සමන්විතය. ඉස්ලාම් විශ්වකෝෂය සහ සම්ප්‍රදායික ඉරාන සාහිත්‍ය මූලාශ්‍ර ඇතුළු අනෙකුත් මූලාශ්‍ර නෙzසාමිගේ පර්සියානු කාව්‍ය සඳහා "ඉරාකි" ශෛලිය යන යෙදුම භාවිතා කර ඇත.

12 වන ශතවර්ෂයේ මැද භාගයේදී, සෙල්ජුක් අධිරාජ්‍යයේ කලාපය පාලනය කිරීම දුර්වල වූ අතර ඔවුන්ගේ පළාත් ආණ්ඩුකාරවරුන්, පාහේ ස්වාධීන ප්‍රාදේශීය කුමාරවරුන්, පර්සියානු සංස්කෘතිය, කලාව සහ කාව්‍යය ඔවුන්ගේ අධිකරණවල තවදුරටත් දිරිමත් කළහ. දේශපාලන බලය ව්‍යාප්ත වූ අතර පර්සියානු භාෂාව ප්‍රාථමිකව පැවති මෙම යුගයේ පර්සියානු සංස්කෘතිය ලාක්ෂණිකව සමෘධිමත් විය. භාෂාව, පර්සියානු සිවිල් සේවකයන් සහ වෙළෙන්දන්ට විශාල ඉල්ලුමක් පැවති අතර ප්‍රතිවාදී රාජවංශ පර්සියානු කවියන්ගේ සේවය සඳහා දිගටම තරඟ වැදුණි. මෙය විශේෂයෙන්ම නෙzසාමි ජීවත් වූ කොකේසියානු මුරපොල නගරය වන ගන්ජේහි සත්‍ය විය. නෙzසාමිට විවිධ පාලකයන් විසින් අනුග්‍රහය දක්වන ලද අතර ඔහුගේ වීර කාව්‍ය සෙල්ජුක්ස්, එල්ඩිගුසිඩ්ස් (පසුකාලීන 12 වන සියවසේදී ගංජා පාලනය කළ), අහර් සහ අහමදිලිස්හි පාලක ෂිර්වන්ෂාස් ඇතුළු විවිධ ප්‍රතිවාදී රාජවංශ සඳහා කැප කරන ලදී. ඔහු විවිධ පාලකයන්ගේ සහ කුමාරවරුන්ගේ අනුග්‍රහය භුක්ති වින්දද, ඔහු අධිකරණ මඟහැර හුදෙකලා ජීවිතයක් ගත කළ බව සාමාන්‍යයෙන් විශ්වාස කෙරේ. ඔහු රාජසභාවේ කවියෙකු නොවූ බැවින්, ඔහු පාලක පවුල්වල සිදුවීම්වල නම් ලැයිස්තුගත කර ඇති රාජවංශවල වංශකථාවේ දක්නට නොලැබේ.

සාහිත්‍ය විශාරද චෙල්කොව්ස්කි පවසන පරිදි, "නෙzසාමිගේ ප්‍රියතම විනෝදාංශය වූයේ ෆිර්දවුසිගේ ස්මාරක වීර කාව්‍ය ෂහානාමේ (රජවරුන්ගේ පොත) කියවීම බව පෙනේ.නෙzසාමි ෆර්දවුසිව සෘෂිවරයා (හකිම්) සහ මනා දැනුමක් ඇති ප්‍රඥාවන්තයා සහ ශ්‍රේෂ්ඨ ගුරුවරයා ලෙස සඳහන් කලේය.විස් සහ රමින්ගේ කතාවද නෙzසාමිට ඉමහත් බලපෑමක් ඇති කළේය. නෙzසාමි ඔහුගේ බොහෝ කුමන්ත්‍රණ සඳහා පදනම් ෆිර්දව්සිගෙන් ලබා ගත්තද, ඔහුගේ කථන හැකියාව සඳහා පදනම ලැබෙන්නේ ගොර්ගනිගෙනි.[37] මෙය විශේෂයෙන්ම Khosrow සහ Shirin හි දක්නට ලැබේ,මීටර් සහ විස් සහ රමින්ගේ සමහර දර්ශන අනුකරණය කරයි. විස් සහ රමින් හි රාත්‍රී අහස පිළිබඳ විස්තීර්ණ ජ්‍යෝතිඃ ශාස්ත්‍රීය විස්තරයක ද නෙzසාමිගේ ජ්‍යොතිෂය පිළිබඳ සැලකිල්ල පූර්වාදර්ශයක් ඇත. නෙzසාමි ආදර සම්ප්‍රදාය කෙරෙහි ප්‍රමුඛ බලපෑමක් ඇති කළ අතර, නෙzසාමිගේ වීර කාව්‍යයේ දක්නට ලැබෙන සූෆි බලපෑම් නොමැති වීමත් සමඟ මෙම සම්ප්‍රදායේ සුවිශේෂී කථන හැකියාව හා කාව්‍යමය වාතාවරණය ගොර්ගනි විසින් ආරම්භ කළ බව පැවසිය හැකිය.

නෙzසාමිගේ පළමු ස්මාරක කෘතිය වන Makhzan al-Asrar සනායිගේ Hadikat al-Hakika විසින් බලපෑමට ලක්ව ඇත. නමුත් ඔහුගේ කාර්යය උසස් ලෙස සලකයි. සනායිගේ කවිය සහ නෙzසාමිගේ කවිය අතර ඇති ප්‍රධාන සමානකම් එහි ආචාර ධර්ම-දාර්ශනික ප්‍රභේදයේ ඇත, නමුත් නෙzසාමි වෙනස් මීටරයක් ​​භාවිතා කර සමස්තය සංවිධානය කරයි.අතථ්‍ය සහ සජීවී හමුවීම් සහිත දෙමුහුන් ඉසව්වක් ලෙස සකසා ඇති මෙම වැඩසටහන ඉරානය විසින් සෑම වසරකම නෙසාමි දිනය ලෙස සමරන ඉරාන දින දර්ශන වර්ෂයේ (මාර්තු 12) Esfand 21 දින ආරම්භ වේ.

“මේ වසරේ එක් දිනක් වෙනුවට, මහා කවියාගේ ඉරාන ජාතිකත්වය සහ ඔහුගේ පර්සියානු භාෂාව අවධාරණය කිරීම සඳහා අපි නෙසාමි සැමරීමට සතියක් කැප කරන්නෙමු,” සංස්කෘතික අමාත්‍ය මහමුද් ෂාලුයි ඉරාන වේදිකාවල කළමනාකරුවන් සමඟ පැවති රැස්වීමකදී පැවසීය. 

“හකිම් නෙසාමි අයත් වන්නේ මහා ඉරානයට,” ඔහු සඳහන් කර ඇති අතර, “නෙzසාමි සැමරීම කිසිදු දේශපාලන ආකල්පයකින් බැහැර වූ සංස්කෘතික පියවරක් වන අතර, එබැවින් අපගේ සංවිධායකයින්ගේ උත්සාහය නෙzසාමි ඉරාන සහ පර්සියානු ජාතිකයෙකු ලෙස හඳුන්වා දීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කරනු ඇත. කවියාට ස්ථිර භාෂාවක් හෝ තැනක් නොමැත. ඔහු සෑම ජනකොටසකටම අයත් වන්නේ ඔහු සතු කලා හැකියාව නිසාමය.

අසර්බයිජාන් ජනරජය 12 වැනි සහ 13 වැනි සියවසේ මුල් භාගයේ ජීවත් වූ පර්සියානු සාහිත්‍යයේ ශ්‍රේෂ්ඨතම ආදර වීර කාව්‍ය කාව්‍යයා වන නෙzසාමිට හිමිකම් කීවේය. ඔහු පර්සියානු වීර කාව්‍යයට වාචික හා යථාර්ථවාදී ශෛලියක් ගෙන ආවේය.

මොස්කව්හි රාජ්‍ය පෙරදිග කලා කෞතුකාගාරය 2021 දී ප්‍රදර්ශනයක් සංවිධානය කළ අතර, නෙzසාමි ගංජාවිගේ ආභාසය ලැබූ කලා කෘති ප්‍රදර්ශනය කෙරිණි. කෞතුකාගාරය වැරදි ලෙස නෙzසාමි හැඳින්වූයේ අසර්බයිජානියානු කවියෙකු ලෙසය. කෙසේ වෙතත්, ඔහුගේ විශිෂ්ට කෘති රචනා කර ඇත්තේ අසර්බයිජානියානු භාෂාවෙන් පදයක් හෝ නොමැතිව  සම්පූර්ණයෙන්ම  පර්සියානු භාෂාවෙනි.

බොහෝ දුරට "Khamseh" සඳහා ප්‍රසිද්ධය, ඉරානයේ සංරක්ෂණය කර ඇති පිටපත් දෙකක් UNESCO හි 2011 හි ලෝක ලේඛන ලැයිස්තුවේ සටහන් කර ඇත.

මෙම කවි පහට උපදේශාත්මක කෘතියක් වන Makhzan ol-Asrar (The Treasury of Mysteries) ඇතුළත් වේ. Khosrow සහ Shirin, Leili සහ Majnun සහ Haft Paykar යන සාම්ප්‍රදායික ආදර කතා තුන; සහ මහා ඇලෙක්සැන්ඩර්ගේ වික්‍රමාන්විතයන් වාර්තා කරන Eskandar-nameh.

ඉරාන පුස්තකාලවල "Khamseh" හි විවිධ අනුවාද ඇත, නමුත් ටෙහෙරාන් විශ්ව විද්‍යාලයේ මධ්‍යම පුස්තකාලයේ තබා ඇති අනුවාද දෙක සහ ටෙහෙරානයේ ෂාහිඩ් මොටාහාරි පාසලේ සහ මුස්ලිම් පල්ලියේ පුස්තකාලය යුනෙස්කෝව විසින් ලියාපදිංචි කරන ලද ඒවා වේ.

මනුසත්බවේ ගුණධර්ම විප්ලවය හෙවත් 
ආධ්‍යාත්මයේ පිබිදීම

නියම විප්ලවයක් නම් මනුසත්බවේ නියම රසය  යුග ගණනාවකට බෙදා හල යුතුමය. ඒ විප්ලවය තුළින් හටගත් පුනරුදය පිලිබදවද දශක ගණනාවකට ඇගයීමට ලක් කල යුතුමය. කලාතුරකින් එවන් විප්ලව සිදුවේ. ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජයේ මීට වසර 43කට පෙර සිදුවූ ආධ්‍යාත්මික පුනරුදය ත් මනුශ්‍ය ලෝකයේ කලාතුරකින් සිදුවන මානුශීය විප්ලවයකි. ලෝක ඉතිහාසයේ මෙතෙක් සිදුවූ  හුඟක් විප්ලව මිනිසුන් හෙම්බත් කලේය.නම ඇසූ පමණින් භීතියෙන්,  මුසපත් වන , කලකිරීමක් අතිකරවන විප්ලව ලොව කොතෙකුත් සිදුව ඇත. ඉරාන විප්ලවය සිදුවූයේ මිනිස් හර පර්ධතිය තුළය. එනිසා එහි ආනිසංස පරම්පරා ගණනාවකට සංසරනය  වේ. 

ලෝකයේ භෞතිකවාදි බටහිර සහ පෙරදිග වශයෙන් බෙදී ප්‍රධාන පෙලේ ආගමික ව්‍යාපාරයක් ඉස්මතු නොවනු ඇතැයි කිසිවෙකු නොසිතූ දිනෙක ඉරානයේ ඉස්ලාමීය විප්ලවය විශිෂ්ට ලෙස සහ ශක්තිමත් ලෙස කරළියට පිවිසියේය. එය සීමා රාමු බිද දමා ගතානුගතික මතවාද යල් පැන ගොස් ඇති බව ලෝකයට පසක් කරවීය. එය ආගම සහ භෞතික ලෝකය එක්තැන් කොට නව යුගයක ආගමනය සනිටුවහන් කලේය. ඕනිම දෙයක් සඳහා යල් පැනීමේ දිනයක් නිශ්චය කළ හැකිය. නුමුත් මෙම ආධ්‍යාත්මික විප්ලවයේ ලෝක පරිමාණ ආදර්ශයන් විශේෂතය. කිසිදා යල් නොපැනෙන මෙම ආදර්ශයන් සෑම යුගයකම මිනිස් ස්වාභාවයට ගැලපේ. කාලෙකට මතුවන්නටත් කාලෙකට යටපත් වන්නටත් නිදහස, ආචාර ධර්ම, ආධ්‍යාත්මිකත්වය, සමාජ සාධාරණය, ස්වාධීනත්වය, ගරුත්වය, සහේතුක භාවය, හා සමානාත්මක තාවය යනාදී ලක්ෂණ තනි පරම්පරාවකට හෝ නිශ්චිත සමාජයකට සීමාවූ එකක් නොවේ. 

ඉරාන ඉස්ලාමිය විප්ලවය ශක්තිමත් වුවද කාරුණික විය. සජීවී සහ ස්ථීරසාර වූ ප්‍රපංචයක්ක වන ඉස්ලාමිය විප්ලවය සෑම විටම නම්‍යශීලීය. 

‘අපට නැගෙනහිරත් එපා බටහිරත් එපා’ යන සටන් පාඨය ඉස්ලාම් ආගමට ප්‍රමාණවත්ය. එය ඉරානය තුළ වෙනසක් ඇති කිරීම පමණක් නොව, පීඩිත ජනතාවගේ හඬ වන ගෝලීය වෙනසක් සඳහා ද අරමුණු කර ඇත. අධ්‍යාත්මික, ගුප්ත විද්‍යාව සහ දේවධර්මය කෙරෙහි ඉමාම් කොමේයිනි තුමාගේ භක්තිවන්ත සම්බන්ධය ඇත්තෙන්ම ඔහු විශිෂ්ට නායකයෙකු බවට පත් කළේය. ඔහුගේ සරල ජීවන රටාව ලොව පුරා මිලියන ගණනක්  ආකර්ෂණය කළේය. ඉරානයේ සියලු බලය තම අතේ තබාගෙන ඉමාම් කොමේයිනි නම් අසහාය මිනිසා සරල නිවසක ඉතා චාම් ජීවිතයක් ගත කළේය. 

බලයට හා ධනයට ඔහු කිසිවිටෙකත් ඉඩ දුන්නේ නැත. මේ නිසා ඔහු මීට දශක තුනකට පෙර අතුරුදහන් වූ අතර අද දක්වාම ලොව පුරා මිලියන සංඛ්‍යාත ජනතාවගේ ප්‍රසාදයට ලක්ව ඇත. සියලු ලෞකික සැප සම්පත් සත්පුරුෂයාට සුළුපටු නොවේ.

වැදගත්ම දෙය නම්, ශුද්ධ වූ අල් කුර්ආනයේ සහ ශුද්ධ වූ මුහම්මද් නබි තුමාණන්ගේ පවුලේ සාමාජිකයන් කෙරෙහි ඔහුගේ සදාකාලික ආදරය ඔහුව පෞරුෂයක් ඇති පුද්ගලයෙකු බවට පත් කර ඇත. සියලු තත්වයන්  තුළ සර්වබලධාරි ස්වාමින් වහන්සේගේ කැමැත්තට කීකරු වීමට ඔහු සැමවිටම අධිෂ්ඨාන කරගෙන සිටියේය. නිතරම අන් අයට ආදර්ශයක් ගෙනදුන් මේ අභීත මිනිසා  ආධ්‍යාත්මයේ පියා වන ඉමාම් අලි තුමාගේ නහ්ජුල් බලාඝා ( Nahj al-Balakah ) තම ජීවන මගපෙන්වන පොත බවට පත්කර ගත්තේය 

ඉස්ලාමයේ මුහම්මද් නබිතුමාගේ විශ්වාසවන්ත අනුප්‍රාප්තිකයා වූ ඉමාම් අලි ඉබ්න් අබි තාලිබ්, අල් කුර්ආනයේ ඉගැන්වීම් පිළිපැදීමෙන් මුස්ලිම්වරුන්ට දැඩි ලෙස විවේචනය කර අනතුරු ඇඟවීය. ශුද්ධ වූ අල් කුර්ආනය සහ නබි (සල්) තුමාණන්ගේ ඉගැන්වීම් වලට අනුකූලව තම මුළු ජීවිතයම සැලසුම් කළ ඉමාම් අලි (අලෛ) තුමාගේ අධ්‍යාත්මික ජීවිතය අනුගමනය කළ ශුද්ධ ආත්මයක් ලෙස ඉමාම් කැපී පෙනෙයි.

ඉමාම් කුමේයිනි තුමා යනු ජීවිතය නිවැරදිව අනුගමනය කළ අයෙක් යැයි පැවසීම අතිශයෝක්තියක් නොවේ. බොහෝ දෙනෙක් ඉමාම්ගේ අවධානය යුධ පිටියෙන් වෙනතකට යොමු කිරීමට උත්සාහ කළහ. එවිට ඔහු  ඉරානය විනාශ කළත් ඉස්ලාම් දහම අත්හැරිය නොහැකි බව පැවසීය.

ලෝකය සමාජීය හා සදාචාරාත්මක පරිහානියක ගිලී ඇති අවස්ථාවක, ඉමාම් කොමේයිනි තුමා ඔවුන්ගේ සැබෑ දේවධර්ම ඉගැන්වීම් අලුත් කර ඉතිහාසයේ වැදගත් අවස්ථාවක අධ්‍යාත්මිකත්වය ප්‍රවර්ධනය කළේය.ඉස්ලාමීය විප්ලවයට නායකත්වය දුන් ඉමාම් කොමේයිනි තුමා ඉරානයට පමණක් නොව සෙසු ලෝකයටම දැවැන්ත වෙනසක් ඇති කළ බලගතු ආගමික හා දේශපාලන චරිතයක් බව අද ලෝකය දනී.

පිළිගත් ඉමාම්ගේ ප්‍රතිපත්ති සහ ක්‍රියා අදටත් ලොව පුරා සහ මුස්ලිම් රටවල පීඩිත ජනතාව අතර දැනුවත්භාවය සහ ආශ්වාදයක් ඇති කරයි. මුස්ලිම් රටවල් සහ පීඩිත ජනතාව සූරාකන යටත් විජිත බලවතුන්ගේ ආක්‍රමණශීලී ප්‍රතිපත්තිවලට ඉමාම්වරු දැඩි ලෙස විරුද්ධ වූහ.

ඇමරිකාව අපේ ආරක්‍ෂාව යැයි අරාබි පාලකයන් ඇමරිකාවට දණින් වැටී සිටින මොහොතක, අපව ආරක්‍ෂා කිරීමට ඉස්ලාමයට පමණක් හැකි බව ඒත්තු ගැන්වූ යුග පුරුෂ ඉමාම් කොමේයිනි තුමා එය ක්‍රියාවට නංවා එක්සත් කළේය. ලෝකයේ මුස්ලිම්වරුන්ට ගෞරවය ඉරාකයට සහ ප්‍රංශයට පිටුවහල් කරනු ලැබුවද, ඉමාම් කොමේයිනි, පහ්ලවි පාලනයට එරෙහි කැරැල්ලට නායකත්වය දෙමින් ජයග්‍රහණය කළේය.

ඔහුගේ විශිෂ්ඨ නායකත්වය යටතේ මතුවී තම ජයග්‍රාහී ඉලක්කය සපුරාගත් ඉස්ලාමීය විප්ලවය, ලෝකයේ පීඩිත ජාතීන් යටත් විජිත බලවතුන්ගේ ග්‍රහණයෙන් මුදා ගැනීමේ හොඳම උදාහරණයකි . ඉමාම්ගේ විචක්ෂණ නායකත්වය යටතේ එය සම්පූර්ණවම සාර්ථක විය. ඉස්ලාමීය විප්ලවය 20 වැනි සියවසේ පෙර නොවූ විරූ වෙනසක් ඇති කළේය. මෙම විප්ලවය ලෝක ආර්ථිකය, දේශපාලනය, සංස්කෘතිය සහ කලාපීය ආධිපත්‍යය කෙරෙහි විශාල බලපෑමක් ඇති කළේය

ඉමාම් කොමේයිනි  තුමාගේ ජීවන අරමුණු සහ ලෝක දේශපාලනය හා සම්බන්ධ අදහස් තවමත් ලොව පුරා නිධානයක් ලෙස පවතින අතර විමුක්ති ව්‍යාපාර අදත් ප්‍රතිපත්තිමය වශයෙන් ඒවා මත ක්‍රියා කරයි. බොහෝ විද්වතුන් විශ්වාස කරන්නේ පලස්තීනය, බහරේනය, ඊජිප්තුව සහ තවත් බොහෝ රටවල් ඉමාම් කොමේයිනි තුමාගේ ආදර්ශය අනුගමනය කරමින් තම අරගල සිදු කරන බවයි.

ඉස්ලාමීය විප්ලවය පිළිබඳව අදහස් දක්වමින් මවුලානා අබුල් අෆ්ලා මවුදූඩි  පැවසුවේ, "කොමේනිගේ විප්ලවය ඉස්ලාමීය විප්ලවයකි. එහි ආරක්ෂකයින් පොදුවේ ජමාත්-ඊ-ඉස්ලාමි ය. "අල් කහිරා" සඟරා පුෂ්පය 29-1979.

ඉමාම් කොමේයිනිට ෂියා-සුන්නි සමගිය ගැන නොසැලෙන විශ්වාසයක් තිබුණි. ඔහුගේ එක් ප්‍රකාශයක් වන "ජාත්‍යන්තර සමගි සතිය" සුන්නි සහ ෂියා අතර සමගිය ප්‍රවර්ධනය කිරීමට කදිම අවස්ථාවක්. අල්ලාහ්ගේ දූතයාණන්ට ගෞරවයක් වශයෙන් ඔහු ජාත්‍යන්තර එකමුතු සතිය ප්‍රකාශ කළේය.

එමෙන්ම ඔහුගේ "Quds Day" වැනි ප්‍රකාශයන් සදාකාලිකව පවතින ඓතිහාසික සංකේත වේ.ශුද්ධ වූ රමලාන් මාසයේ අවසාන සිකුරාදා ජාත්‍යන්තර කුද්ස් දිනය ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කළේය. කුද්ස් දිනයේදී ලොව පුරා සිටින සාමය අගයන මිනිසුන් පලස්තීනුවන් සමඟ පූර්ණ සහයෝගීතාවය පෙන්වනු ලබයි. 

බයිතුල් මුකද්දස් විමුක්තිය ගැන සඳහන් කරමින් ඉමාම් කොමේයිනි පැවසුවේ,ලොව පුරා සිටින මුස්ලිම්වරු එකට එක්ව එක් අයෙක් එක් වතුර බාල්දියක් බැගින් සියෝනිසවාදීන්ට එල්ල කර එකමුතුකමේ මහිමයෙන්  ඊශ්‍රායලය එහි සිටින ස්ථානය නොදැන විනාශ වනු ඇත."

ඉස්ලාමීය ජනරජයේ  නිර්මාතෘ ඉමාම් කොමේයිනි, සමාජයේ ඉහළම මානව සාරධර්ම පැතිරවීම සහ සමාජය තුළ අපේක්ෂිත නිශ්චිත වෙනස්කම් සිදු කිරීම අධ්‍යාත්මික ඉගැන්වීම් මත පමණක් පදනම් විය හැකි බවත් වෙනසක් ඇති කළ හැක්කේ ඉස්ලාමීය විප්ලවයකින් පමණක් බවත් තරයේ විශ්වාස කළා පමණක් නොව ඔහු එය ප්රායෝගිකව පෙන්නුම් කළේය

මේ අනුව ඔහු අපගේ සමාජය තුළ උසස් මානව සාරධර්ම පැතිරීම සහ නිර්මල ඉස්ලාමයේ විශිෂ්ටත්වය අන් සමාජයන් පිළිගත් අතර, ඔවුන්ගේ විශිෂ්ට සාර්ථකත්වයට හේතු වූයේ ඉරාන ජනතාව අතර දැහැමිකම සහ ඉස්ලාමීය සාරධර්ම පිළිබඳ ඔවුන්ගේ විශ්වාසයේ පැතිරීම සහ කාරණයයි. ඔවුන් තම මානුෂීය හා දිව්‍යමය යුතුකම ඉටු කිරීම සඳහා පූජනීය ආරක්‍ෂාව පිළිබඳ ක්ෂේත්‍රවල තම ජීවිතය පරදුවට තබා ඔප්පු කලෝය. 

ඉරානයේ ජයග්රහණ

මෙම ඉස්ලාමීය විප්ලවයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජය සෑම ක්ෂේත්‍රයකම ලබා ඇති ජයග්‍රහණ සහ ජයග්‍රහණ සමස්ත ඉස්ලාමීය ලෝකයටම ආඩම්බර විය හැකි දෙයකි.

ආරක්ෂක අංශයේදී ඉරානය නවීනතම යුද ටැංකි, මිසයිල සහ සබ්මැරීන නිෂ්පාදනය කරනවා පමණක් නොව, අවශ්‍ය සියලුම යුධ උපකරණ සහ චන්ද්‍රිකා දියත් කරයි. තාක්ෂණය ද ස්වයං අන්තර්ගත ය. ඔහු න්‍යෂ්ටික විද්‍යා හැකියාවන් ඇති Global Club of Countries හි ද සාමාජිකයෙකි.

ඉරානය පසුගිය දශකය තුළ විද්‍යාව හා තාක්‍ෂණයේ සැලකිය යුතු ප්‍රගතියක් ලබා ඇති අතර බොහෝ ජයග්‍රහණ ලබා ඇත. විශේෂයෙන්ම ඉංජිනේරු හා රසායන විද්‍යා ක්ෂේත්‍රවල වර්ධනය පස් ගුණයකින් වැඩි වී ඇත.

අධ්‍යාපන කටයුතුවල ප්‍රගතියක්

ඉස්ලාමීය විප්ලවයෙන් පසු ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජය අධ්‍යාපනයේ ලබා ඇති ප්‍රගතිය දැකීමෙන් ලෝකයේ මුස්ලිම්වරු ආඩම්බර වෙති. ඉරානය අභ්‍යවකාශය, න්‍යෂ්ටික විද්‍යාව, වෛද්‍ය සංවර්ධනය මෙන්ම ප්‍රාථමික සෛල සහ ක්ලෝනකරණ පර්යේෂණ ඇතුළු විවිධ ක්ෂේත්‍රවල විශාල ප්‍රගතියක් ලබා ඇත. ඉරානය වෛද්‍ය ක්ෂේත්‍රයේ කැපී පෙනෙන ජයග්‍රහණ ලබා ඇත. 

දේශපලන ස්ථාවරත්වය

වඩාත්ම ස්ථාවර දේශපාලන ස්ථාවරත්වයක් ඇති කලාපය තුළ එක් රටක් තිබේ නම්, එය ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජය පමණක් නම් එය අතිශෝක්තියක් නොවේ. කිසිම තර්ජනයකට බිය නොවන නායකත්වයක් සහ එම නායකත්වයට බැඳී සිටින ජනතාව සිටින තාක් කල් කිසිම ලෝක බලවතෙකුට ඉස්ලාමීය රාජ්‍යය සොලවන්න ඉරානයට සම්බාධක හරහා ඉස්ලාමීය ජනරජයට තර්ජනය කර යටත් කර ගත හැකි බව එක්සත් ජනපද අධිරාජ්‍යවාදය සිහින දකියි. ඇත්ත වශයෙන්ම එය සිහිනයක් පමණක් විය හැකිය.

ඉරාන ඉස්ලාමීය රාජ්‍යය ආහාරවලින් පමණක් නොව තවත් බොහෝ අවශ්‍යතාවලින් ස්වයංපෝෂිත වූ රටකි; අතිරික්ත නිෂ්පාදන පිටරටට අපනයනය කරති.රොබෝ බලය ඉරානය රොබෝවරුන් නිෂ්පාදනය කිරීමේ දස්කම් ප්‍රදර්ශනය කර ඇත. ලෝකයේ දියුණු රටවල පමණක් තිබූ රොබෝ තාක්‍ෂණය ඉරාන සිසුන් විසින් දැඩි පර්යේෂණ මගින් අත්පත් කරගෙන ඇත. ඔවුන් අතිනවීන රොබෝවරුන් නිෂ්පාදනය කර ඔවුන්ගේ දක්ෂතා ලොවට පෙන්වා ඇත.

සුරේනා යනු පාර්තියන් ජෙනරාල් සුරේනාගේ නමින් නම් කරන ලද ඉරාන මානවරූපී රොබෝවරුන් මාලාවකි. සුරේනාගේ කාර්ය සාධනය අධ්‍යයනය කර ඇති විදුලි හා ඉලෙක්ට්‍රොනික ඉංජිනේරු ආයතනය එය ලොව හොඳම රොබෝවරුන් පස් දෙනාගෙන් එකක් ලෙස පිළිගෙන ඇත.

ඉරානය චන්ද්‍රිකාවක් අභ්‍යවකාශයට යැවීමට තාක්ෂණය ඇති රටවල් අතලොස්සෙන් එකකි. ඉරානය 2009 කක්ෂගත කිරීමේ හැකියාව ඇති රටක් බවට පත් විය. ඉරානය අභ්‍යවකාශයේ සාමකාමී භාවිතය පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ කමිටුවේ ආරම්භක සාමාජිකයන් 24 දෙනාගෙන් එකක් වීම විශේෂත්වයකි.

ඉරානය සෑම අංශයකින්ම ලබා ඇති ප්‍රගතිය දෙස බලන විට එය සම්බාධකවලට යටත් රටක් බවට ඉඟියක් නොමැත. ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජයේ සංචාරය කරන ඕනෑම අයෙකු එම රට ලබා ඇති ප්‍රගතිය ගැන සැබවින්ම මවිතයට පත් වනු ඇත. සංවර්ධිත රටක් කෙසේ පෙනුනත් ඒ සියලු ලක්‍ෂණ එහි දිස්වේ.

නිවැරැදි නායකත්වයක් ඇති රටකට ඕනෑම අභියෝගයක් ජයගෙන රට ඉදිරියට ගෙන යා හැකි බවට ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජය හොඳ උදාහරණයකි. ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජය ඉස්ලාමය පාලනය කරන තාක් කල්, කිසිම බලවේගයකට එය විනාශ කළ නොහැක. යහපත් බලාපොරොත්තුවලට ආයුෂ බොහෝය. ඉරානය ඉස්ලාමිය විප්ලවය මගින් එය ඔප්පු කලේය.

ඉස්ලාමීය විප්ලවයෙන් යලි පිබිදුනු 
නූතන ඉරානය

ලොව පුරා විවිද කාල වකවානුවල, විවිධ හේතු පිණිස විප්ලවයන් බිහිවී ඇත. සමහරක් හුදෙක් බල තණ්හාව උදෙසා වූ අතර තවත් සමහරක් විප්ලවයනට සමාජයේ ක්‍රියාකාරිකම සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් කිරීමට  හැකි විය. මනුශ්‍යත්වයේ විප්ලවය ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජයේ ආධ්‍යාත්මික පෙරලියක් සඳහා වූ විප්ලවය මේ යුගයේ සිදුවූ වඩා මානුෂීය පෙරළිය වේ.

පිටුවහල් කරන ලද ඉමාම් කොමෙයිනි තුමා සාර්ථක ඉස්ලාමීය විප්ලවයක් මෙහෙයවීමට සහ සමකාලීන ඉතිහාසයේ ලොව ප්‍රථම ඉස්ලාමීය ජනරජය පිහිටුවීමට 1979 පෙබරවාරි 1 වන දින නැවත ඉරානයට පැමිණියේය.

බටහිර දේශපාලන දර්ශනයෙන් සහ එහි අධිරාජ්‍යවාදී ලෝක පර්යායෙන් රැඩිකල් ලෙස බිඳී යන නවීන, ඉදිරි දර්ශන සහිත ඉස්ලාමීය සමාජයක් නිර්මාණය කිරීමට ඉමාම් කොමේනි තුමාගේ නොපසුබට වීර්යය  ක්‍රියාකාරී වූ බව පැහැදිලිය.

මේ දැවැන්ත පෙරළිය සහ ධනාත්මක  පුනරුදය බටහිර වාදීන්ට ඇහැට උල් කටු අනින්නාක් මෙන් කටුකය. පුරා සියවස් දෙකක් මුලුල්ලේ සියෝනිසවාදීන් විසින් ඉතා සූක්ෂ්ම සහ දැවැන්තව ගෙනයන වැඩ පිළිවෙලට පිටුපෑවේ ඉරානය පමණි. මොන උප්පරවැට්ටි යොදා අනෙකුත් රටවල් තම උගුලට හසු කරගත්තත් ඉරානය ලෙහෙසියෙන් වට්ටන්නට නුපුලුවන් වග ඔවුන් තේරුම් ගත්තෝය.

ඒ අනුව බටහිර පර්යේෂකයන් අනාවැකි පළ කරන්නේ ඉස්ලාමීය ජනරජය කෙටිකාලීන  එකක් වනු ඇති බවයි. ඉතා කෙටි කලකින් ඉස්ලාමීය පාලනය බිඳ වැටෙන බවට ඔවුන්ගේ අනාවැකිය යථාර්ථයක් බවට පත් කිරීමට ඔවුහු හැකි සැම විටම උත්සාහ කළහ.

ලොව කොතැන යුද්ධයක්, භීෂණයක් ඇති වුවද ඒ සියල්ල පිටුපස සිටින්නේ අදෘශ්‍යමාන සියෝනිස බලපෑමයි. සාමන්‍ය මිනිසා අතර කිසිදු ප්‍රශ්ණයක් නැත. ස්වකීය වාසි වෙනුවෙන් ගැටලු බිහිකරන්නේ මොවුන්ය.    ඉරාකය ආක්‍රමණය කිරීමට සදාම් හුසේන් පොළඹවමින් "විප්ලවවාදී දරුවාගේ තොටිල්ලේ ගෙල සිර කිරීමට" අධිරාජ්‍ය භූ මූලෝපායඥයන් ප්‍රථමයෙන් උත්සාහ කළහ.

1980 සැප්තැම්බර් 22 වැනි දින ඉරාකය ඉරාන භූමි ප්‍රදේශය, විශේෂයෙන්ම ෂට් අල්-අරාබ් සහ තෙල්වලින් පොහොසත් ක්වෙට්සාල් ප්‍රාන්තය ස්ථිරවම අත්පත් කර ගැනීමේ අරමුණින්  ඉස්ලාමීය ජනරජය වෙත පූර්ණ පරිමාණ ආක්‍රමණයක් දියත් කළේය. එය ආණ්ඩුව දුර්වල කිරීමටත් පෙරළීමටත් හේතුවන බවට ඔවුහු වැරදි ගණන් බැලීම් කළහ.

එය "පනවන ලද යුද්ධයක්" හරහා ඉරානය ඉක්මනින් පරාජය කිරීම හා අවමානයට ලක් කිරීම අරමුණු කර ගෙන ඇත. නමුත් යුද්ධය පැනවූ අය ඉරාන ජාතිකයන්ගේ ආගමික කැපවීම නොසැලකූ අතර බටහිර පිටුබලය ලබන ලෞකික ඉරාකයින්ට වඩා ඉරාන ජාතිකයන් ඉස්ලාමීය විප්ලවය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා තම ජීවිත පූජා කිරීමට කැමැත්තෙන් සිටියහ. උසස් මානසික ශක්තියක් සඳහා පරිත්‍යාග කිරීමට ඔවුන්ව පොලඹවන ලෙස කුර්ආන් නියෝගය ඔවුන්ව සංසේචනය කළේය.ඉරාන ජාතිකයන්ගේ මෙම අධිෂ්ඨානය ඉරාකයේ මුදල් හා අවි ආයුධ හිඟය පිරිමැසූ අතර, බැග්ඩෑඩය ඉරාන ජාතිකයන් අතට පත්වීමේ අවදානම වළක්වා ගැනීමට බටහිර රටවල් ඉදිරිපත් නොවන්නේ නම් ඉරාකය පරාජය කර බැග්ඩෑඩ් අල්ලා ගැනීමට ඉඩ තිබුණි.

පනවන ලද යුද්ධයකින් ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජය පෙරලා දැමීම වෙනුවට, ඔවුන්ගේ අත පාලනය වන බව පැහැදිලි වූ අතර, කොමියුනිස්ට්වාදයේ ව්‍යාප්තිය පාලනය කිරීම සඳහා බටහිර ජෝර්ජ් කෙනන් ගේ සුප්‍රසිද්ධ පශ්චාත් - දෙවන ලෝක සංග්‍රාම උපාය මාර්ගයට සමාන පාලන ප්‍රතිපත්තියකට යොමුවේ.

සම්බාධක සහ කඩාකප්පල්කාරී ක්‍රියා හරහා ඉරානයේ ආර්ථිකය මිරිකීමෙන් සහ එහි වර්ධනය අඩාල කිරීමෙන් සහ කලාපයේ බටහිර රූකඩ අරාබි පාලන තන්ත්‍රයන් ශක්තිමත් කිරීමෙන්, ඉස්ලාමීය විප්ලවවාදී මතවාදය සහ භාවිතය වෙනත් රටවලට පැතිරීම වැළැක්විය හැකි බව අධිරාජ්‍ය මූලෝපායඥයෝ විශ්වාස කළහ.

අධිරාජ්‍යවාදීන් විශ්වාස කළේ ඉරානයේ ආර්ථිකය සහ තාක්‍ෂණය සදාකාලිකව අඩපණ කළ හැකි නම්, ඉස්ලාමීය ජනරජය අනෙකුත් ජාතීන්ට අසාර්ථක පූර්වාදර්ශයක් සපයනු ඇති බවත්, ඉරාන ජාතිකයන් ඔවුන්ගේ විප්ලවීය චින්තනයට තිත තැබීමට ඉක්මනින් තීරණය කරනු ඇති බවත්ය.

ජාත්‍යන්තර ආකෘතියක් ලෙස ඉස්ලාමීය විප්ලවවාදී දෘෂ්ටිවාදය පැතිරීම පාලනය කිරීමට වැඩසටහනේ යෝජකයින් යම් දුරකට සාර්ථක වූ බව සත්‍යයක් වුවද, ඔවුන් එය කළේ ප්‍රචණ්ඩත්වය හරහාය- ඒ සඳහා ඔවුන් ත්‍රස්තවාදී ක්‍රියාමාර්ගවලට යොමු විය.

නිදසුනක් වශයෙන්, මොරොක්කෝවේ, ඉස්ලාමීය ව්‍යාපාරයේ නායකත්වය අල්-අට්ල් වල් ඉහ්සානීන් ඓතිහාසිකව ඉස්ලාමීය රිපබ්ලිකන් පක්ෂයට තරමක් සමාන ආකෘතියක් අනුගමනය කිරීමට උත්සාහ කර ඇත. එහෙත් 1990 ගණන්වල ඇල්ජීරියානු අත්දැකීම වූයේ බටහිර ගැති රජයේ මිනීමරු බලවේග (බොහෝ විට "ඉස්ලාම්වාදීන්" ලෙස වෙස්වලාගත්) මිලියනයකට වඩා මිනිසුන් මරා දැමූ බවයි. බටහිර ඉස්ලාමීය රිපබ්ලිකන්වාදය

පැතිරීම වැලැක්වීම සඳහා අහිංසක මිනිසුන්ගේ ලේ අසීමිත ලෙස වැගිරීමට පසුබට නොවන බව එයින් පෙන්නුම් කර ඇති බව අල්-අට්ල් වල් ඉහ්සනයින්ගේ කණ්ඩායමේ නායක ෂෙයික් අබ්දෙල් සලාම් යසින් සහ ඔහුගේ දියණිය සහ උරුමක්කාරයා වන නාඩියා නැවත නැවතත් පැහැදිලි කර ඇත.

එවැනි ලේ වැගිරීම් වලක්වා ගැනීම සඳහා, Al-Atl wal Ihsan ක්‍රියාකාරීන් ඉරානය මොරොක්කෝවේ ඉස්ලාමීය පාලනයට සහ බටහිර නව අධිරාජ්‍යවාදී ආක්‍රමණයෙන් නිදහස ලබා ගැනීමේ මාවතේ හඹා යාමෙන් ඉවත් විය. මුස්ලිම් බහුතරයක් වෙසෙන බොහෝ රටවල මෙවැනි තත්ත්වයන් පවතී. එහෙත් බටහිර උපාය මාර්ගය වූයේ ඇංග්ලෝ-සියොන්වාදී අධිරාජ්‍යය මුස්ලිම් පෙරදිගින් පලවා හැරීමයි. කැපවූ අධිරාජ්‍ය විරෝධී අක්ෂයක් ගොඩනැගීම වැළැක්වීමට අසමත් විය.

අද එම අක්ෂය එනම් අසාධාරණයට එරෙහි බලවේගය යේමනය, ලෙබනනය, සිරියාව සහ ඉරාකය තුළ ශක්තිමත් වෙමින් පවතින අතර ඉරාකයේ, සිරියාවේ, ලෙබනනයේ, ඇෆ්ගනිස්ථානයේ සහ යේමනයේ පරාජිත අධිරාජ්‍යවාදී අධිරාජ්‍යය දුර්වල වෙමින් පවතී. ඉක්මනින් හෝ පසුව

අධිරාජ්‍යවාදී බලවතුන් බටහිර ආසියාවෙන් නොවැළැක්විය හැකි ලෙස ඉවත්වීම කලාපීය ජාතීන්ට සැබෑ නිදහස සහ ඉස්ලාමීය පාලනය අත්කර ගැනීමට මග පාදනු ඇත.

එම දිනය පැමිණෙන විට, බටහිර කඩාකප්පල්කාරීන් සහ ත්‍රස්තවාදීන්ගේ දැඩි උත්සාහයන් නොතකා ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජය දිගටම පවතිනු ඇත.ඇත්ත වශයෙන්ම, ඉරානය දශක හතරකට වඩා වැඩි කාලයක් තිස්සේ ඕනෑම රටකට පනවන ලද පෙර නොවූ විරූ සම්බාධකවලින් මතු වූයේ නම් එය සමෘද්ධිමත් රටක් බවට පත්වනු ඇත.

විනාශය අපේක්ෂාවෙන් සම්බාධක පැනවූවන් මවිතයට පත් කරමින් ඉස්ලාමීය ඉරානය ආර්ථික හා තාක්‍ෂණික වශයෙන් ඉදිරියට යයි. ඉතිහාසයේ බලවත්ම අධිරාජ්‍යවාදී අධිරාජ්‍යයේ දැඩි විරෝධය නොතකා,

මානව සංවර්ධන දර්ශකයේ ඉරානය ශීඝ්‍රයෙන් ඉහළ යමින් පවතී.

1979 සිට ඉරානයේ විද්‍යාව හා තාක්‍ෂණයේ දැවැන්ත ප්‍රගතිය බටහිර නිරීක්ෂකයින් කම්පනයට පත් කර ඇති අතර ඔවුන්ගෙන් බොහෝ දෙනෙක් ඉස්ලාමීය පදනමක් සහිත සමාජයක් අඳුරට ඇද දමනු ඇතැයි සිතූහ. 

ඇත්ත වශයෙන්ම, ඉරානයේ දේශපාලන සංස්ථාපිතය සදාචාරාත්මක පාසල් පුහුණු කිරීමත් සමඟ වේගයෙන් ඉදිරියට යමින් සිටී. එය ලෝකයේ ඉහළම උගත් කණ්ඩායමක් විය හැකිය.

ඇත්ත වශයෙන්ම, සම්භාව්‍ය අධ්‍යාපනය අගය කරන ජනතාවක් විසින් පාලනය කරන එකම රට ඉස්ලාමීය ඉරානයයි!

මේ අනුව, ඉරානයේ විශ්ව විද්‍යාල පද්ධතිය 1979 සිට සමෘද්ධිමත් වී ඇත, අධ්‍යාපන මට්ටම් (විශේෂයෙන් කාන්තාවන් අතර) ඝාතීය ලෙස වර්ධනය වී ඇත, ඉරාන විද්‍යාඥයින් සහ ඉංජිනේරුවන් තම රට තුළ ආර්ථික හා තාක්‍ෂණික වශයෙන් බොහෝ ප්‍රගතියක් ලබා ඇත. දැඩි ආර්ථික සම්බාධක මධ්‍යයේ මේවා සිදුවී තිබීම පුදුම සහගතය.

සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල් අතර ඉරානය මානව සංවර්ධන දර්ශකය (HDI) අනුව ඉහළම ස්ථානයට සමීප වේ. එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව සංවර්ධන වැඩසටහනට අනුව, 1990 මුල් දශක තුන තුළ ඉරානයේ HDI 40% කින් පමණ වර්ධනය විය - එය ඕනෑම රටක හොඳම එකක් වන අතර අමානුෂික සම්බාධක පැනවූ බලවේගවලට පවා ලබා දුන් කම්පන සහගත ආශ්චර්යයකි.

එම කාලය තුළ මිනිස් ආයු අපේක්ෂාව අවුරුදු 12කටත්, පාසල් කාලය අවුරුදු හයකටත්, පුද්ගලික ආදායම 60% දක්වාත් වැඩි විය. ඉරාන ජනතාව අන්ත දරිද්‍රතාවයට හා පසුගාමීත්වයට තල්ලු කර ඔවුන්ගේ චිත්ත ධෛර්යය කුඩුපට්ටම් කිරීමේ බටහිර උත්සාහය මුළුමනින්ම අසාර්ථක වී ඇත.

ඉරාන ඖෂධ ආයු අපේක්ෂාව තියුනු ලෙස වැඩි කිරීමට දායක වී ඇත. 1990 ගණන් වලදී ඉරානය සිය සෞඛ්‍ය සේවා පද්ධතියේ විප්ලවීය වෙනසක් ඇති කළ අතර ග්‍රාමීය ජනගහනයෙන් 90% කට වඩා වැඩි පිරිසකට සෞඛ්‍ය සේවා සැපයීමට සමත් විය

බටහිර සම්බාධක නිසා මරණය සහ දුක් වේදනා ඇති වන බැවින්, ඉරානයට තමන්ගේම වෛද්‍ය සැපයුම් නිෂ්පාදනය කිරීමට ඉගෙන ගැනීමට බල කෙරෙයි. මෙමගින් වසරකට ඩොලර් මිලියන 750ක් ඉතිරි වූවා පමණක් නොව, ඉරානය ලෝක වෙළඳපොලේ ප්‍රධාන තරඟකරුවෙකු බවටද පත් විය. අද ඉරානය තමන්ගේම ඖෂධවලින් 97% කට වඩා නිෂ්පාදනය කරන අතර වෛද්‍ය ජෛව තාක්‍ෂණයේ ප්‍රමුඛයා වේ.

වෛද්‍ය විද්‍යාව, භෞතික විද්‍යාව සහ ද්‍රව්‍ය විද්‍යාව, න්‍යෂ්ටික විද්‍යාව සහ නැනෝ තාක්‍ෂණය උදාහරණ වේ. පුදුමයට කරුණක් නම්, දැඩි සම්බාධක නොතකා, එක්සත් ජනපද ජාතික විද්‍යා ආයතනය, මෑත වසරවලදී, විද්‍යාත්මක හා තාක්‍ෂණික සංවර්ධනයෙන් ඉරානය ලෝකයේ පළමු ස්ථානයට පත් කර ඇත.

The Times Higher Education Index ට අනුව, ඉරානයේ විද්‍යාත්මක හා තාක්‍ෂණික ප්‍රකාශන 1970 සිට 2008 දක්වා සියයට 340,000 කින් වර්ධනය වූ අතර, එය ලොව මුළු නිෂ්පාදනයෙන් 1% කට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් වන අතර, චීනය, ඉන්දියාව සහ බ්‍රසීලය හැර අනෙකුත් සියලුම සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවලට වඩා ඉරානය වඩාත් ප්‍රමුඛ

තාක්‍ෂණ නිෂ්පාදනයේ වර්ධනය විවිධ ක්‍රියාමාර්ග (ලෝක සාමාන්‍යයට වඩා ඉහළ) මගින් වාර්ෂිකව 10% සිට 25% දක්වා ආකර්ෂණීය අනුපාතයකින් අඛණ්ඩව පවතී, එහි න්‍යෂ්ටික අංශය ගෝලීය වර්ධනයෙන් 34% හා සසඳන විට 8400% විශ්මයජනක ලෙස ඉදිරියට යයි.

ඉරානයේ විශාලතම දියුණුව සමහරක් රොකට් තාක්ෂණය සහ අභ්‍යවකාශ විද්‍යාවේ ස්වරූපයෙන් පැමිණ ඇත. ඉරාන අභ්‍යවකාශ ඒජන්සිය ISA හි කැපවීම හේතුවෙන්, ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජය 2009 දී ලොව චන්ද්‍රිකා කක්ෂගත කළ හැකි රටවල් 11 න් එකක් බවට පත්විය.

අද වන විට Extensible Satellite Vehicle (SLV) Suljana කිලෝ 200ක වාහනයක් කිලෝ මීටර් 500ක් කක්ෂයේ රැගෙන යන අතර ඉදිරියට එන Sou

වාහනය ටොන් 8-15 බරින් යුක්ත වන අතර අභ්‍යවකාශයට රැගෙන යනු ඇත.

ඉරාන හමුදාව, සාපේක්ෂව අඩු අයවැයකින් ක්‍රියාත්මක වුවද, ඉරානයට එරෙහි විශාල ප්‍රහාරයක නිමක් නැති තර්ජනවලට මුහුණ දෙමින් සිටින අතර, සිතාගත නොහැකි තරම් ඊශ්‍රායල හමුදා කඳවුරු, නගර සහ / හෝ එක්සත් ජනපද නැව් සහ කඳවුරු ඇත.

 හානි සිදු කළ හැකි ආකරශනීය ආරක්ෂක රොකට් මාලාවක් එකතු කර ගැනීමට හැකි විය.

ඉරාන විද්‍යාඥයින්ගේ සහ උපාය මාර්ගිකයින්ගේ කැපවීමෙන් ක්‍රියා කිරීම හේතුවෙන් බලවතුන් විසින් හමුදාවට වියදම් කරන මුදලින් ඉතා සුළු කොටසක් පමණක් වැය කරමින් ඉරානය ඉහළ ආත්මාරක්ෂාවක් අත්කරගෙන ඇත.

ඉහත ක්‍ෂේත්‍රවල සහ තවත් බොහෝ ක්ෂේත්‍රවල ඉස්ලාමීය ජනරජයේ ප්‍රගතිය ලෞකිකත්වය දැනුමට සහ ආගම අවිද්‍යාවට සමාන කරන ඉස්ලාම් විරෝධී ප්‍රචාර බොරු කර ඇත.

1979 ඉස්ලාමීය ජනරජයේ උපතේ සිට විස්මිත ජයග්‍රහණ දෙස ආපසු හැරී බලන විට, අනාගත ඉතිහාසඥයින්, නව දාර්ශනික දෘෂ්ටි කෝණයකින්, සම්පූර්ණ තොරතුරු දැන ගැනීමට හිතාමතාම බාධාවක් නොව, දැනුම සඳහා මූලාශ්‍රයක් සහ ආශ්වාදයක් ලෙස ආගම හඳුනා ගත හැකිය.

 ඉරානය 

තිරසාර සංවර්ධනයේ පාරාදීසයයි

පසුගිය වසර 40 තුළ ඉස්ලාමීය විප්ලවයේ දැවැන්ත ජයග්‍රහණය පසුව එළඹි මේ දශක හතරක පමණ කාලය ඉරානය සෑම අංශයකින්ම මනා පුනරුදයක් සහ ප්‍රගතශීලී සංවර්ධනයක් සිදුව තිබේ.

ඉරාන ජාතිය පසුගිය වසර හතළිහ තුළ සාර්ථකත්වයේ හිනිපෙත්තට ගිය ගමනේදී විවිධ බාධාවන් මැඩගෙන විවිධ විද්‍යා ක්ෂේත්‍ර ඇතුළු ක්ෂේත්‍ර රැසක කැපී පෙනෙන ප්‍රගතියක් ලබා ඇත.  ඉස්ලාමීය ජනරජය තවදුරටත් සංවර්ධනය හා ප්‍රගතියට අනුකූල නිර්දේශ ගණනාවක් ඉදිරිපත් කරන අතරම මෙම දීප්තිමත් හා බලාපොරොත්තු සහගත මාවත දිගටම කරගෙන යාමේ අවශ්‍යතාවය අවධාරණය කරයි.

1979 දී, සාර්ථක නායකත්වයත් සමඟ ඉස්ලාමීය විප්ලවය විසින් Qajar සහ Pahlavi රාජවංශයන් තුළ දිගු කලක් තිස්සේ රටෙහි පැවති පසුගාමීත්වයට තිත තැබීය. වෙනත් වචන වලින් කිවහොත්, ඉරානය පශ්චාත් විප්ලවවාදී කාලපරිච්ඡේදය තුළ සැලකිය යුතු වර්ධනයක් සහ ප්‍රගතියක් අත්කර ගෙන ඇත.

ඉස්ලාමීය විප්ලවයේ ජයග්‍රහණයෙන් පසු, එක්සත් ජනපදය ප්‍රමුඛ ගෝලීය අහංකාරය ඉරාන ජාතියට එරෙහිව නීති විරෝධී සම්බාධක පැනවීය; මේවා ඉරාකයේ පීඩාකාරී පාලකයා වන සදාම් හුසේන් විසින් ඉස්ලාමීය ජනරජය පෙරලා දැමීමට හෝ අවම වශයෙන් 1980 සැප්තැම්බර් මාසයේ ආරම්භ වූ අට වසරක යුද්ධය ඇතුළු විවිධ ක්ෂේත්‍රවල ඉරානයේ ප්‍රගතිය සහ සංවර්ධනය නැවැත්වීමට ගත් උත්සාහයන් කිහිපයකි.

ඉස්ලාමීය විප්ලවයේ පියා, ඉමාම් කොමෙයිනි ඉරාන ජනතාවට, විශේෂයෙන්ම තරුණයින්ට, ධෛර්යය සහ ආත්ම විශ්වාසය වර්ධනය කර ගැනීමට සහ ඔවුන්ගේ සැඟවුණු කුසලතා අනාවරණය කර ගැනීමට ඉමහත් උපකාරයක් වූ තීක්ෂ්ණ බුද්ධියේ සහ දැක්මේ ආත්මය ඇති කළේය.

ඉන් පසුව, ඉරාන තරුණයින් විද්‍යා ක්ෂේත්‍රවල සංවර්ධන ව්‍යාපාරයක් ආරම්භ කළ අතර, තර්ජන සහ අඩුපාඩු ප්‍රගතිය සහ සංවර්ධනය සඳහා අවස්ථාවක් බවට පත් කර ගනිමින් විද්‍යාවේ හා තාක්‍ෂණයේ විවිධ අංශවල සැලකිය යුතු සාර්ථකත්වයක් අත්කර ගත්තේය.

වර්තමානයේ ඉරානය න්‍යෂ්ටික ඉන්ධන සංසරණය, ප්‍රාථමික සෛල, නැනෝ තාක්‍ෂණය සහ ජෛව තාක්‍ෂණය ඇතුළු විද්‍යාවේ විවිධ ක්ෂේත්‍රවල ප්‍රමුඛයා වේ.

බොහෝ විද්‍යාත්මක ක්‍ෂේත්‍රවල ඉරානයේ විශිෂ්ටත්වය, වෛද්‍ය ක්ෂේත්‍රයේ එහි විශිෂ්ට ක්‍රියාකාරිත්වය සහ ප්‍රගතිය පිළිබඳ වෙනත් උදාහරණවලට අමතරව, ඉරාන ජාතියේ ඒකාබද්ධ ප්‍රයත්නය සහ ජාතිය යළි ගොඩනැගීමට නොසන්සුන් පිපාසය ඔවුන් ජයග්‍රහණය කරා ගෙන යයි. මේ සියලු සංවර්දනයන් සඳහා ඉස්ලාමීය විප්ලවයේ ජයග්‍රහණයට ස්තූති වන්ත විය යුතුය.

ඉස්ලාමීය විප්ලවයේ නායක අයතුල්ලා  අලි කොමේනි, ඔහුගේ ඥානවන්ත සහ විචක්ෂණ නිර්දේශයන් තුළින් ජාතික ශක්තිය සහ කීර්තිය පවත්වා ගැනීම සඳහා ඉරානයේ විද්‍යාව හා පර්යේෂණවල දියුණුව දිගටම කරගෙන යාමේ අවශ්‍යතාවය අවධාරණය කළේය.

ඉරානය විද්‍යාවේ බොහෝ අංශවල ගෝලීය වශයෙන් ඉහළ ශ්‍රේණිගත කරයි. එක්සත් ජනපදය විසින් ඉරානයට පනවා ඇති නීති විරෝධී විද්‍යාත්මක, මූල්‍ය සහ ආර්ථික සම්බාධක හමුවේ මෙම විස්මිත ජයග්‍රහණ ලබා ඇත.

ඉස්ලාමීය විප්ලවයේ සාර්ථකත්වයෙන් පසු නවීන විද්‍යාව භාවිතා කරමින් බොහෝ රෝග සඳහා ප්‍රතිකාර කිරීම; නව සහ උපාය මාර්ගික ඖෂධ දේශීයකරණය සහ නිෂ්පාදනය; ඉස්ලාමීය ඉරානයේ දියත් කරන ලද විද්‍යාත්මක ව්‍යාපාරයේ ජයග්‍රහණවල කොටසක් ලෙස උපකරණ නිෂ්පාදනය සහ බොහෝ අධ්‍යයනයන් ක්‍රියාත්මක වෙමින් පවතී

විශේෂයෙන්ම පසුගිය වසර හය තුළ වෛද්‍ය ක්ෂේත්‍රයේ ඇති කර ඇති ජයග්‍රහණ රාශියක් දෙස බැලීමෙන් පෙනී යන්නේ ඉරානය මෙම විද්‍යා ක්ෂේත්‍රයේ විශාල පිම්මක් පැන ඇති බවයි.

මේ අතර ඉරාන විද්‍යාඥයන් විසින් කීර්තිමත් ජාත්‍යන්තර විද්‍යාත්මක සඟරාවල ලියා ඇති ලිපි පළ කිරීම; ඉරාන විද්යාත්මක ආයතනවල සැලකිය යුතු වර්ධනයක්; ලොව පුරා ඉරානයේ විද්‍යාත්මක සහයෝගීතාව වර්ධනය කිරීම; ඉරානයේ ඉහළ නිපුණතා සහිත මානව සම්පත් පිළිබඳ අධ්‍යාපනය ඉදිරි වසරවල විද්‍යාත්මක පර්යේෂණවල තවදුරටත් ප්‍රගතියක් ලබා ගැනීමේ අරමුණින් ඉස්ලාමීය ජනරජයේ ප්‍රධාන ජයග්‍රහණවල කොටසකි.

ගෝලීය උද්දච්චකමේ බරපතලම කුමන්ත්‍රණ හමුවේ දශක හතරක ජයග්‍රහණයක් ඉතිරි කළ ඉස්ලාමීය විප්ලවය දැන් වසර 40ක දෙවන අදියරට අවතීර්ණ වී ඇත්තේ තවත් ජයග්‍රහණ ලබා දෙන බවට පොරොන්දු වෙමිනි.

ඉස්ලාමීය ජනරජය එහි විද්‍යාත්මක සංවර්ධනය ඉදිරියට ගෙන යාමට කැපවී සිටී. එය ඉස්ලාමීය විප්ලවයේ බලය ගැන කතා කරන අතර එය ඉස්ලාමීය විප්ලවවාදී නායක අයතුල්ලා කොමේනිගේ දෙවන වසර 40 අදියර සඳහා වූ ප්‍රධාන නිර්දේශයන්ගෙන් එකකි

ඉස්ලාමීය විප්ලවයෙන් පසු ඉරානය විද්‍යා ක්ෂේත්‍රයේ ප්‍රගතියක් හෝ පසුබෑමක් දැක තිබේද? යන්න අද ලෝකයේ බොහෝ දෙනාගේ සිත තුල ඔඩු දුවන ප්‍රශ්නයකි. ඉරානයේ ඉස්ලාමීය විප්ලවය ජයග්‍රහණය කළ දා සිට ප්‍රකට බොහෝ ජාත්‍යන්තර මාධ්‍ය ප්‍රචාරය කරන්නේ ඉස්ලාමීය විප්ලවය ඉරානය විවිධ මානයන් ඔස්සේ පසුබැසීමට හේතු වූ බවත් විප්ලවයෙන් පසු ඉරානයේ ඉදිරි ගමන අඩාල වූ බවත් ය.

ඇතැම් මාධ්‍ය නිතරම අවධාරණය කරන දෙයක් වනුයේ ඉරානය විද්‍යාවෙන් හා තාක්ෂණයෙන් පසුගාමී ව ඇති බවයි.

ඉරානයේ විද්‍යාවේ දියුණුව පෙන්වා දෙන ඇතැම් වාර්තාවලට ප්‍රතිචාර වශයෙන් බටහිර මාධ්‍ය ප්‍රධාන සැකයන් දෙකක් මතු කර ඇත. එවැනි සැකයේ පළමු වර්ගය මෙම වාර්තාවල මූලාශ්‍රවලට සම්බන්ධ වන අතර ඒවා ප්‍රශ්න කිරීමට උත්සාහ කරයි. මෙම ප්‍රධාන මාධ්‍ය ආයතන කියා සිටින්නේ එම වාර්තා ඉරාන මූලාශ්‍රවලින් සාදන ලද ඒවා බැවින් ඒවා විශ්වාස කළ නොහැකි බවයි. දෙවන වර්ගය ප්‍රගතිය පොදු සහ නොවැළැක්විය හැකි ලක්‍ෂණයක් වනු ඇති බවත්, පහළවි රාජවංශය ඉරානයේ බලයේ සිටියේ නම් එවැනි ප්‍රගතියක් හෝ වඩා හොඳ ප්‍රගතියක් ඇති නොවන බවත් සැක සහිත බවත්ය.

දැනට පළ වී ඇති වාර්තාව සම්බන්ධයෙන් මේ පදනම මත සැක මතු කිරීම සාධාරණ දැයි විමර්ශනාත්මකව විමසා බැලීම වටී. 

පළමුව, වාර්තාව භාවිතා කරන්නේ බටහිර මූලාශ්‍ර පමණක් වන අතර, ඒවා ලොව පුරා අපක්ෂපාතී සහ විශ්වසනීය යැයි සැලකේ. දෙවනුව, මෙම වාර්තාව පශ්චාත්-විප්ලවීය විද්‍යාත්මක දියුණුව කෙරෙහි පමණක් අවධානය යොමු කරනවා වෙනුවට ඉරානයේ වත්මන් ජයග්‍රහණ අනෙකුත් රටවල් සමඟ සංසන්දනය කරයි.

 සංවර්ධිත රටවලට සාපේක්ෂව තත්වය පමණක් නොව, විප්ලවයට පෙර සහ පසු ද විමර්ශනය කරයි. 

මෙම වාර්තාව ප්‍රථමයෙන් ඉරානයේ විද්‍යාත්මක ස්ථාවරය පිළිබඳ දළ විශ්ලේෂණයක් සපයයි, පසුව සමහර ප්‍රධාන තාක්ෂණික විද්‍යාවන්හි ඉරානයේ තත්ත්වය පරීක්ෂා කරයි:ලෝකයේ වඩාත්ම විශ්වාසදායක දත්ත සමුදායක් වන Knoema ට අනුව, ඉරානය 1970 විප්ලවයට පෙර පේටන්ට් බලපත්‍ර අයදුම්පත් අනුව 38 වැනි ස්ථානයට පත්ව ඇත; මේ අතර, 2018 දී ඉරානය 10 වැනි ස්ථානයට පත් විය. 

රටවල විද්‍යාත්මක තත්ත්වය විශ්ලේෂණය කරන Science-Metrix විසින් ඉරානයේ විද්‍යාත්මක සංවර්ධන වේගය ගෝලීය විද්‍යාත්මක නිෂ්පාදන අනුපාතයට වඩා 11 ගුණයකින් වේගවත් බව නිවේදනය කර ඇත. මෙම කරුණ පෙන්නුම් කරන්නේ ගෝලීය වශයෙන් ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජය විද්‍යාවේ වේගයෙන්ම වර්ධනය වන රටක් බවට පත්ව ඇති බවයි. 

රටවල විද්‍යාත්මක තත්ත්වය පිළිබඳ එහි සංඛ්‍යානමය අධ්‍යයනයේ දී, වටිනා විශ්ලේෂණ වෙබ් අඩවිය සහ දැනුමේ වෙබ් අඩවිය (දැනුම පිළිබඳ වෙබ්) ඉරානය පිළිබඳ රසවත් ප්‍රතිඵල සපයා ඇත. වෙබ් අඩවියට අනුව ඉරානය 1978 දී ප්‍රකාශයට පත් කළ විද්‍යාත්මක ලිපි සංඛ්‍යාවට අනුව ලිපි 669 ක් ප්‍රකාශයට පත් කළේය. මෙම සංඛ්‍යාලේඛන පෙන්වා දෙන්නේ ලෝකයේ විද්‍යාත්මක නිමැවුමෙන් ඉරානයේ කොටස සියයට 0.01කට වඩා අඩු බවයි. කෙසේ වුවද,කෙසේ වෙතත්, එම විචල්‍යයන් ගවේෂණය කිරීමට, පශ්චාත්-විප්ලවවාදී ඉරානය උත්පාතයක් දුටුවේය. 2018 දී ඉරාන විද්‍යාඥයින් සහ පර්යේෂකයන් විසින් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද ලිපි සංඛ්‍යාව 55.509 දක්වා වේගයෙන් වර්ධනය වූ අතර එය ඉතා සැලකිය යුතු 82 ගුණයක වැඩිවීමක් පෙන්නුම් කරයි. මෙම වේගවත් වර්ධනය ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජය විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ සහ නිෂ්පාදනයේ 16 වැනි විශාලතම රට බවට පත් කර ඇත.

වෛද්ය දෙපාර්තමේන්තුව

විද්‍යාත්මක ජයග්‍රහණ සහ විද්‍යාත්මක නිෂ්පාදනයේ වැදගත් කොටසක් ජනතාවට සේවය කිරීම සඳහා යොදා ගන්නා ලදී. නිදසුනක් වශයෙන්, ලෝක බැංකුවට අනුව, සෞඛ්‍ය හා වෛද්‍ය ක්ෂේත්‍රයේ ඉරානය කැපී පෙනෙන වර්ධනයක් සහ විශාල ප්‍රගතියක් ලබා ඇත. සාමාන්‍ය මිනිස් ආයු කාලය අවුරුදු 50 සිට 75 දක්වා වැඩි වී ඇත. විප්ලවයට පෙර, වයස අවුරුදු 5 ට අඩු සෑම දරුවන් දහසකටම 185 ක් මිය ගියහ; කෙසේ වෙතත්, ඉරානයේ වෛද්‍ය ප්‍රගතියට ස්තූතිවන්ත විය යුතුය.

එපමණක් නොව අද වන විට ඉරානය විශේෂඥ වෛද්‍යවරුන්ගේ සංඛ්‍යාවේ වැඩි වීමක් දක්නට ලැබේ. විප්ලවයට පෙර, සාමාන්‍ය ජනතාවට උසස් අධ්‍යාපනය හැදෑරීමට නොහැකි විය; විශේෂයෙන්ම වෛද්‍ය විද්‍යාවේදී අවස්ථාව තිබුණේ උත්තමයන්ට පමණයි. ඒ වන විට රට පුරා සිටියේ විශේෂඥයින් 5890ක් පමණයි. කෙසේ වෙතත්, විප්ලවයෙන් පසු, වෛද්‍ය වෘත්තිකයන්, විශේෂයෙන් කාන්තා වෛද්‍යවරුන් සංඛ්‍යාව රොකට් වේගයෙන් 36,000 දක්වා වැඩි ව ඇත. 

2009 වසරේ, ලෝක බැංකු වාර්තාවලට අනුව, ගුණාත්මක හා රෝහල් සංඛ්‍යාව අනුව ඉරානය 21 වැනි ස්ථානයට පත්විය. 2017 දී ඉරානය බෝවන රෝග පාලනය කිරීමේ ලෝකයේ දෙවන විශාලතම රට ලෙස පිළිගැනේ. UNICEF හි වාර්තාවලට අනුව පරිදි ඉරානයේ පිරිසිදුකම, සෞඛ්‍ය සහ වෛද්‍ය ප්‍රගතිය ප්‍රශංසනීය ලෙස ඉදිරියෙන්ම සිටි.

නැනෝ තාක්ෂණය

සිමාගෝ සඟරාවට අනුව, නැනෝ විද්‍යාව සහ නැනෝ තාක්‍ෂණය සම්බන්ධයෙන් ඉරානයේ ශීඝ්‍ර දියුණුව විශ්මය ජනක ය. 1996 දී, මෙම විද්‍යාව හා තාක්‍ෂණය තිබුණේ රටවල් අතළොස්සකට පමණක් වන අතර, ඉරානය රටවල් 66 න් 58 වැනි ස්ථානයේ සිටී. අවාසනාවකට, 96 වසරට පෙර ශ්‍රේණිගත කිරීම මෙම අඩවියෙන් ලබා ගත නොහැකි විය.

ඉස්ලාමීය විප්ලවයේ පාලනය යටතේ, 2017 දී, ඉරානය - මෙම විද්‍යාව සහිත රටවල් 117 න් 16 වන ස්ථානයට පත් විය - වේගවත් හා විස්මිත වර්ධනයක් සමඟ ස්ථාන 42 ක් පැන ඇත.

1996 වන විට බටහිර ආසියානු කලාපයේ මෙම විද්‍යාව දියුණු කළ අවසන් රට ඉරානය විය. 2017 දී ඉරානය නැනෝ විද්‍යාව සහ නැනෝ තාක්‍ෂණය සඳහා ප්‍රවේශය ඇති රටවල් ලැයිස්තුවේ ඉහළින්ම සිටියේය.

මීට අමතරව, නැනෝ හි පළ වූ ISI ලිපි සංඛ්‍යාව අනුව ඉරානය සිව්වන ස්ථානයට පත්ව ඇති අතර, චීනය සහ එක්සත් ජනපදය වැනි රටවල් අනුගමනය කරයි; ජර්මනිය, එක්සත් රාජධානිය සහ ජපානය වැනි රටවල් ඉරානය අනුගමනය කරති. අභ්යවකාශ දෙපාර්තමේන්තුව

ඉරානය ද අභ්‍යවකාශ ඉංජිනේරු විද්‍යාවේ වර්ධනය වේගවත් කර ඇත. 1996 දී, සංඛ්‍යාලේඛන පෙන්වා දෙන්නේ ඉරානය අභ්‍යවකාශය සම්බන්ධ විෂයයන් පිළිබඳ විද්‍යාත්මක ලිපි නිෂ්පාදනය කළ ලොව 14 වැනි රට බවයි. කෙසේ වෙතත්, කර්මාන්තය දැවැන්ත වර්ධනයක් දුටු අතර, 2017 දී ඉරානය අභ්‍යවකාශ විද්‍යා නිෂ්පාදන ක්ෂේත්‍රයේ ලෝකයේ 11 වන ස්ථානයට පත්වි ඇත.

බටහිර අර්ධගෝලයේ, අභ්‍යවකාශය පිළිබඳ විද්‍යාත්මක ලිපි නිෂ්පාදනය කිරීම සම්බන්ධයෙන් ඉරානය 1996 දී 6 වැනි ස්ථානයට පත්විය. කෙසේ වෙතත්, 2017 දී ඉරානය කලාපයේ පළමු ස්ථානයට පත් වූයේ ඉරාන විද්‍යාඥයින්ගේ හැකියාවන් සහ උත්සාහයන් හේතුවෙන්, විද්‍යාත්මක නිෂ්පාදනය ප්‍රවර්ධනය කිරීමට සහ පර්යේෂකයන්ට සහ විද්‍යාඥයින්ට අවශ්‍ය මෙවලම් සහ පරිසරය සැපයීමට ඉස්ලාමීය ජනරජයේ බරපතල උත්සාහයන් සමඟිනි. අභ්යවකාශ විද්යාව මුදා හැරීමේදී; කලාපයේ අනෙකුත් රටවල් ඉරානයට වඩා බොහෝ පසුපසින් සිටී.

1985 සිට නිල නිවේදන මත පදනම්ව සියොන්වාදී පාලනයට එක්සත් ජනපදයෙන් ඩොලර් බිලියන 121 ක දායකත්වයක් ලැබී ඇතත්, විද්‍යාත්මක නිෂ්පාදනයට සාපේක්ෂව වැඩි වීමක් නොමැත; ඇත්ත වශයෙන්ම, නිෂ්පාදනයේ ගුණාත්මකභාවය පහත වැටී ඇත.

න්යෂ්ටික තාක්ෂණය

න්‍යෂ්ටික ඉංජිනේරු විද්‍යාව සහ විද්‍යාව ඉස්ලාමීය විප්ලවයෙන් පසු වසර කිහිපය තුළ ඉරානය සැලකිය යුතු ජයග්‍රහණ ලබා ඇති විද්‍යාත්මක විෂයයන් අතර වේ. සිමොකෝ ජර්නලයට අනුව, 1996 දී ඉරානය විද්‍යාත්මක ප්‍රකාශනය සහ ලේඛනගත කිරීම සම්බන්ධයෙන් ලෝකයේ  17 වැනි ස්ථානයට පත්විය.

නමුත් 2017 දී, ඉරාන විද්වතුන්ගේ සහ Tiyagi Ahmadi Roshan (2011 දෙසැම්බරයේ සියොන්වාදී රෙජීමයේ නියෝග මත MEK ත්‍රස්තවාදීන් විසින් ඝාතනය කරන ලද) වැනි විශේෂඥයින්ගේ ඉල්ලීම පරිදි, ඉරානය ක්ෂේත්‍රයේ විද්‍යාත්මක ලිපි 354 ක් ප්‍රකාශයට පත් කළේය. ඒ අනුව ගෝලීය වශයෙන් 12 වැනි ස්ථානය දක්වා ඉහළ ගොස් ඇත. 1996 වසරේ එම අංශයේ 13 වැනි ස්ථානයේ පසුවූ ඉරානය 2017 වසරේ බටහිර ආසියානු කලාපයේ පෙරමුණ ගෙන සිටී.

අද ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජය න්‍යෂ්ටික ඉංජිනේරු විද්‍යාව සහ බලශක්තිය පිළිබඳ විද්‍යාත්මක ලිපි සංඛ්‍යාව අනුව බටහිර ආසියාවේ ප්‍රමුඛ රට වේ.

එවැනි කරුණු ඇතැම් ක්ෂේත්‍රවලට පමණක් සීමා නොවේ; ඊට වෙනස්ව, විද්‍යාත්මක සංවර්ධනයේ වේගය සෑම අංශයකින්ම පෙනෙන අතර, Science-Matrix නිවේදනය කළේ 2018 දී ඉරානයේ විද්‍යාත්මක වර්ධන වේගය ගෝලීය විද්‍යා නිෂ්පාදනයට වඩා 11 ගුණයකින් වේගවත් වනු ඇති බවයි.

ඉස්ලාමීය විප්ලවයෙන් පසු ඉරානය විද්‍යාවේ දැවැන්ත පෙරළියක් දුටුවේ කෙසේද? බටහිර මාධ්‍ය වාර්තාවලට අනුව ශාගේ පාලනය - එක්සත් ජනපදයේ පූර්ණ සහාය ලබන - 'ප්‍රගතිශීලී රාජ්‍යයක්' නොවේද? ඉස්ලාම් සහ ඉස්ලාමීය විප්ලවය ඉරානය ඉදිරි ගමනට බාධා කළ බව බටහිර මාධ්‍ය අවධාරනය කළේ නැද්ද?

ඉරානයේ ජාත්‍යන්තර සංවිධානවල සංඛ්‍යාලේඛන සහ සැලකිය යුතු විද්‍යාත්මක ප්‍රගතියක් ගැන කතා කරන්නේ ඇයි? ඉරානයට එරෙහිව වසර අටක යුද්ධයක් පනවමින් සහ වසර 40කින් ඉරානයේ දරුණුතම සම්බාධකවලට මුහුණ දෙමින් එක්සත් ජනපදය සහ බටහිර රටවල් සදාම්ව ඉරානයට පහර දීමට තල්ලු කරද්දී ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජය මෙම ජයග්‍රහණ තේරුම් ගන්නේ කෙසේද?

මෙම ප්රශ්නයට පිළිතුර කරුණු කිහිපයකින් පැහැදිලි කළ හැකිය:

පළමුවෙන්ම ඉස්ලාම් විද්‍යාව පිළිගන්නා සහ අනුබල සපයන ආගමකි. ඉස්ලාම් දහම සලකන්නේ විද්‍යාව සහ දැනුම ඉගෙනීම යහපත් ක්‍රියාවන්හි ශ්‍රේෂ්ඨතම සහ වැදගත්ම උදාහරණ ලෙසයි. විද්‍යාව හා දැනුම ඉගෙනීමට ඉස්ලාමය කොතෙක් දුරට බලකර සිටියි ද යත්  යුරෝපය මධ්‍යකාලීන මුස්ලිම් ලෝකයේ මුස්ලිම්වරුන්ගේ අසහාය සොයා ගැනීම් සහ න්‍යායන් අති මහත්ය.

අලි ඉබ්නු සිනා, ෆරාෆි, ආර් රාzසි, ක්වාරිසිමි,අල්  බිරූනි සහ තවත් බොහෝ මුස්ලිම් විද්වතුන් බිහිවීම අපූරු විද්‍යාත්මක යුගයේදී අපි දැක ඇත්තෙමු. මෙම මුස්ලිම් විද්වතුන් ඉතිහාසයේ ගමන් මග වෙනස් කළ අතර, ඔවුන් විසින් කරන ලද විද්‍යාත්මක සොයාගැනීම් ලෝකය තවමත් භාවිතා කරයි. ඉස්ලාමීය විප්ලවයෙන් පසුව, ඉස්ලාමීය ජනරජය සෑම විටම විද්‍යාවේ වැදගත්කම, දැනුම ඉගෙනීම සහ මුස්ලිම් විද්වතුන්ගේ දැනුමේ මාවත අනුගමනය කිරීම අවධාරණය කළේය

එමෙන්ම ඉස්ලාමීය ලෝකයේ විශ්මිත විද්‍යාත්මක යුගයේ පුනරුදයට ප්‍රමුඛත්වය දුන්නේය. ඉස්ලාමීය විප්ලවයේ 40 වසරක නාමාවලිය පෙන්නුම් කරන්නේ විද්‍යාත්මක නැගිටීමේ ඓතිහාසික විස්මිත යුගය අනුගමනය කරන බවත් එහි ආරම්භක පියවර නිවැරදි ආකාරයෙන් ගෙන ඇති බවත්ය.

වෛද්‍ය රොබෝ තාක්ෂණය වඩාත්ම බලගතු එකක් ලෙස සලකනු ලබන අතර එම නිසා සෞඛ්‍ය සහ වෛද්‍ය සේවාවන් සඳහා උපාය මාර්ගික තාක්‍ෂණයන්ගෙන් එකකි. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඉරාන අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය සෞඛ්‍ය හා වෛද්‍ය අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය සහ කර්මාන්ත හා පතල් කැණීම් අමාත්‍යාංශය සමඟ එක්ව මෙම තාක්ෂණ ශාඛාව ප්‍රවර්ධනය කිරීම සහ සහාය දැක්වීම සඳහා උපාය මාර්ගික සැලැස්මක් සකස් කර ඇත.

කෘත්‍රිම බුද්ධිය මිනිස් ජීවිතය පහසු සහ යහපත් කරන බව කවදත් කියනු ලැබේ. කෘතිම බුද්ධිය වඩාත් ඵලදායී වන අතර මානව ජීවන තත්ත්වය වැඩිදියුණු කළ හැකි එක් අංශයක් වන්නේ චිකිත්සක, සෞඛ්ය සහ වෛද්ය සේවා ය. පොදුවේ ගත් කල, චිකිත්සක සහ වෛද්‍ය ක්‍රියාවලීන්හි කෘතිම බුද්ධිය භාවිතා කිරීමට  වෛද්‍යවරුන්ට සහ රෝගීන්ට මෙන්ම මෙම තාක්ෂණය භාවිතා කරන රෝහල්වලටද විශාල උපකාරයක් වේ.

කෘත්‍රිම බුද්ධිය වෛද්‍ය විද්‍යාවේ සහ ප්‍රතිකාර සඳහා බොහෝ ප්‍රයෝජන ඇත. ප්‍රතිලාභීන් බොහෝ ය, ජාන කේත අතර සම්බන්ධය හඳුනාගැනීමේ සිට දුෂ්කර සැත්කම් සඳහා කෘත්‍රිම බුද්ධි රොබෝවරුන් භාවිතා කිරීම දක්වා, ඒ සියල්ල වෛද්‍ය ක්ෂේත්‍රයේ කෘතිම බුද්ධිය භාවිතා කරන්නන් වනු ඇත. මේ සියලු යෙදුම් සමඟින් කෘතිම බුද්ධිය නවීන සෞඛ්‍ය සේවා පද්ධතියක් නිර්මාණය කර එය වෙනත් තලයකට ගෙන ගොස් ඇත. 

කෘතිම බුද්ධිය වඩාත් නිවැරදිව හඳුනා ගැනීමට සහ වෛද්‍ය දෝෂ ඇතිවීමේ අවදානම අඩු කිරීමට භාවිතා කළ හැකිය.

2015 දී, එක්සත් ජනපදයේ මරණ වලින් 10% ක් වැරදි රෝග විනිශ්චය සහ වෛද්‍ය දෝෂ හේතුවෙන් සිදු විය. මේ හේතුව නිසා, ප්‍රතිකාර හා වෛද්‍ය ක්ෂේත්‍රයේ කෘතිම බුද්ධියේ වැදගත්ම කාර්යයක් වන්නේ වෛද්‍ය දෝෂ අවම කිරීම සහ රෝග නිවැරදිව හඳුනා ගැනීමට උපකාර කිරීමයි.

වාර්තා පිළිබඳ නිවැරදි හා සම්පූර්ණ තොරතුරු නොමැතිකම මාරාන්තික වෛද්‍ය දෝෂ වලට තුඩු දිය හැකි ප්‍රධාන හේතුවකි. මෙම සියලු තොරතුරු සමඟ, කෘතිම බුද්ධිය භාවිතයෙන් ඉතා ඉක්මනින් රෝගයක් ගැන අනාවැකි කීමට හෝ හඳුනා ගැනීමට හැකිය. නිදසුනක් වශයෙන්, එක් අධ්‍යයනයක දී, ගැඹුරු ඉගෙනීම භාවිතා කරමින් පියයුරු පිළිකා හඳුනා ගැනීමේ වෙනත් ක්‍රම 11 කට වඩා කෘතිම බුද්ධි ආකෘතියක් හොඳින් ක්‍රියා කරන බව සොයා ගන්නා ලදී.

 කෘතිම බුද්ධිය මත පදනම් වූ නව ඖෂධ සංවර්ධනය

ඖෂධ කර්මාන්තය සෑම විටම පර්යේෂණ හා සංවර්ධනය සඳහා විශාල අරමුදල් අවශ්ය වේ. ඒ සඳහා පැය දහස් ගණනක් සහ දහස් ගණන් මිනිස් බලයක් අවශ්‍ය වන අතර ඒ සඳහා විශාල අයවැයක් අවශ්‍ය වේ. සංඛ්‍යාලේඛනවලට අනුව, එක් එක් ඖෂධයේ සායනික අත්හදා බැලීම් සඳහා ඩොලර් බිලියන 2.6 ක් පමණ වැය වන අතර, පරීක්ෂා කරන ලද ඖෂධවලින් සියයට 10 ක් අලෙවි කළ හැක්කේ පමණි. මේ නිසා, ඖෂධ සමාගම් මෙම ක්ෂේත්රයේ විභව යෙදුම් ගණනාවක් සමඟ කෘතිම බුද්ධිය භාවිතා කිරීමට පටන් ගෙන තිබේ.

ඖෂධ නිෂ්පාදනයේදී කෘත්‍රිම බුද්ධිය භාවිතයේ වැදගත්ම සන්ධිස්ථානයක් වූයේ 2007 වර්ෂයයි. මෙම වසරේදී පර්යේෂකයන් විසින් ඇඩම් නම් රොබෝවරයා යොදා ගනිමින් යීස්ට් වල ක්‍රියාකාරිත්වය අධ්‍යයනය කිරීමට උත්සාහ කරන ලදී. ඇඩම්ට ප්‍රසිද්ධ දත්ත සමුදායන්හි දත්ත ලක්ෂ්‍ය බිලියන ගණනක් ඇත

යීස්ට් වල ජාන 19 ක ක්‍රියාකාරිත්වය සලකා බලන අතර නව සහ වඩාත් නිවැරදි උපකල්පන නවයක් පුරෝකථනය කරයි. දන්තාලේපවල ඇති ප්‍රධාන අමුද්‍රව්‍යය වන ට්‍රයික්ලෝසන් මැලේරියා පරපෝෂිතයන්ට එරෙහිව සටන් කළ හැකි බව ආදම්ගේ රොබෝ මිතුරා 'ඊව්' සොයා ගත්තේය.

සෞඛ්‍ය ක්ෂේත්‍රය තුළ කාලය මුදලට හා ප්‍රාග්ධනයට සමානයි. කාලය, රෝහල්, සායන සහ සායන මගින් රෝගියෙකුට ප්‍රයෝජනවත් අත්දැකීමක් ලබා දෙමින් දෛනික පදනමින් වැඩි රෝගීන්ට ප්‍රතිකාර කිරීමට සහ ප්‍රතිකාර කිරීමට ඉඩ සලසයි.

2016 දී, එක්සත් ජනපද රෝහල්වලට මිලියන 35 කට වඩා වැඩි රෝගීන් ප්‍රමාණයක් ඇතුළත් කර ඇති අතර, ඒ සෑම එකක්ම විවිධ රෝග සහ විවිධ තත්වයන් නිර්මාණය කරන විවිධ රක්ෂණ සැලසුම් මත පදනම් විය. 2016 දී වෛද්‍යවරුන් 35,000ක් යොදාගෙන කරන ලද අධ්‍යයනයක දී, පාරිභෝගික සේවයේ හිඟකම පිළිබඳ රෝගීන්ගේ පැමිණිලිවලින් 96%ක්ම 'කඩදාසි ක්‍රීඩා' හා සේවා සැපයීමේ ඍණාත්මක අත්දැකීම් පිළිබඳ ව්‍යාකූලත්වයට සම්බන්ධ විය.

සෞඛ්‍ය ක්ෂේත්‍රයේ නව කෘත්‍රිම බුද්ධි නවෝත්පාදන මගින් රෝගියාගේ අත්දැකීම් වැඩිදියුණු කළ හැකි අතර රෝහල් කාර්ය මණ්ඩලයට මිලියන ගණනක් දත්ත ලක්ෂ්‍ය ඉක්මනින් හා කාර්යක්ෂමව සැකසීමට හැකි වේ.

කෘතිම බුද්ධිය භාවිතයෙන් වෛද්‍ය දත්ත සහ තොරතුරු රැස් කිරීම සහ කළමනාකරණය කිරීම වඩා පලදායි වේ.

විශාල දත්ත මගින් ජයගත යුතු ඊළඟ මායිම්වලින් එකක් සෞඛ්‍ය සේවා කර්මාන්තය වනු ඇති බවට සැකයක් නැත. වටිනා තොරතුරු සමහර විට ඩොලර් මිලියන ගණනකින් අහිමි වන අතර එමඟින් කර්මාන්තයට ඩොලර් බිලියන සිය ගණනක් අහිමි වේ. මීට අමතරව, වැදගත් දත්ත සම්බන්ධ කිරීමට ඇති නොහැකියාව නව ප්‍රතිකාර ක්‍රම, රෝග නිවාරණය වර්ධනය කිරීමට යොමු කරයි. ඖෂධ නිෂ්පාදනය සහ නිසි රෝග විනිශ්චය ක්රියාවලිය අඩු කරයි.

බොහෝ සෞඛ්‍ය වෘත්තිකයන් මෙම පාඩු වළක්වා ගැනීම සඳහා කෘතිම බුද්ධිය වෙත යොමු වී ඇත. මිනිත්තු කිහිපයකින් මිලියන ගණනක දත්ත විශ්ලේෂණය කිරීමට සහ අපට ලබා ගැනීමට බොහෝ කාලයක් වැය කිරීමට සිදුවන තොරතුරු උකහා ගැනීමට මෙම තාක්ෂණය සමත් වේ.

ශල්‍යකර්මයේදී කෘතිම බුද්ධිය මත පදනම් වූ රොබෝවරුන්ගේ සහාය ලබා ගැනීම මෑත වසරවලදී, ශල්යකර්ම සඳහා රොබෝවරුන් භාවිතා කිරීම තරමක් ජනප්රිය වී ඇත. අවම ආක්‍රමණශීලී ශල්‍යකර්මයේ සිට විවෘත හෘද සැත්කම් දක්වා බොහෝ ප්‍රදේශවල රෝහල් රොබෝවරුන් භාවිතා කරයි. ඇමරිකානු සායනයකට අනුව, රොබෝවරු නිරවද්‍ය, නම්‍යශීලී සහ මානව කුසලතා සඳහා හැකියාව ඇත

 පාලනයෙන් තොරව සංකීර්ණ ප්රතිකාර සිදු කිරීමට වෛද්යවරුන්ට උපකාර කරයි. කැමරාවලින් සමන්විත රොබෝවරු, යන්ත්‍ර උපකරණ සහ ශල්‍ය උපකරණවලින් සමන්විත රොබෝවරු නව ශල්‍යකර්මයක් කිරීමට ශල්‍ය වෛද්‍යවරුන්ගේ පළපුරුද්ද, කුසලතා සහ දැනුම වැඩි දියුණු කරයි. මෙම යාන්ත්‍රික උපාංග පාලනය කිරීමට ශල්‍ය වෛද්‍යවරු පරිගණකයක් භාවිත කරති. 

වෙබ් අඩවිය විශාලනය කිරීමෙන් රොබෝ වෛද්‍යවරයාට ත්‍රිමාණ දර්ශනයක් ලබා දෙන අතර, එය කලින් කළ නොහැකි වූ අතර වෛද්‍යවරු ඇස්වල බලය මත පමණක් විශ්වාසය තැබූහ. අවසාන වශයෙන්, මෙම රොබෝවරයා ශල්‍ය වෛද්‍යවරයාට සහ මුළු කණ්ඩායමටම මඟ පෙන්වයි.

රොබෝ ශල්‍යකර්ම මගින් ශල්‍යකර්ම අවදානම අඩු කරන අතර ශල්‍යකර්මයෙන් පසු රෝගියාට වේදනාව අඩු වේ. මීට අමතරව, රොබෝ සැත්කම් වලදී, රෝගියාගේ සුවය ලැබීමේ කාලය අඩු වේ.මෙම ක්ෂේත්‍රයේ ඉරානයේ පර්යේෂණ සහ ප්‍රගතිය ගැන බටහිරයන් මවිතයට පත් වී ඇත.

ෆින්ටෙක්, තොරතුරු හා සන්නිවේදන තාක්ෂණ, ප්‍රාථමික සෛල සහ අභ්‍යවකාශ යන ක්ෂේත්‍රවල ඉරානය කලාපයේ ප්‍රමුඛ ක්‍රීඩකයෙකු බවත් කෘතිම බුද්ධිය අසමසම බවත් විද්‍යා හා තාක්ෂණ උප සභාපති සවුරේනා චැටර්ජි පැවසීය.

මේ ආකාරයෙන් නූතන  ඉරානය සෑම අංශයකින්ම මනා වූ වඩා ඵලදායි වූ සංවර්ධනයක් ලබා ගැනීම නියම ජයග්‍රහණයක් වේ. ඊට මුල් ගල තැබුවේ ආධ්‍යාත්මික ඉස්ලාමිය විප්ලවයයි. මනා දැක්ම සහ නායකත්වය ට වැඩි ආයුෂ ඇත. ඉස්ලාමිය විප්ලවයෙන් පසු යලි පිබිදුණු ඉරානය ඒ කියමන ඔප්පු කළ හමාරය.