ලෝක විද්‍යාව හා තාක්ෂණයේ සංවර්ධනය සඳහා ඉරානයේ උරුමය

 ලෝක විද්‍යාව හා තාක්ෂණයේ සංවර්ධනය සඳහා ඉරානයේ උරුමය  - Iran's legacy for Development of world Science and Technology 

ඉරානය නොහොත් පුරාතන පර්සියාව ලෝක විද්‍යාව හා තාක්ෂණයේ සංවර්ධනයට ඉතා වැදගත් දායකත්වයක් ලබාදුන් රටකි. පුරාතන කාලයේ සිට නූතන යුගය දක්වා එහි විද්‍යාඥයන් සහ පර්යේෂකයන් ලෝක දැනුමට විශාල බලපෑමක් කර ඇත. ඉරානයේ විද්‍යාත්මක උරුමය පුරාතන ගණිතය සහ වෛද්‍ය විද්‍යාවෙන් ආරම්භ වී නූතන තාක්ෂණය දක්වා පැතිරී ඇත. මෙම දායකත්වය ලෝක විද්‍යා දියුණුවට වැදගත් පදනමක් සපයයි.

 පුරාතන හා මධ්‍යකාලීන දායකත්වය 

ඉස්ලාමීය ස්වර්ණ යුගයේදී ඉරානය විද්‍යාත්මක දැනුමේ ප්‍රධාන මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස පවතින ලදී. එම කාලයේ විශිෂ්ට විද්‍යාඥයන් කිහිප දෙනෙකු ලෝක විද්‍යා ඉතිහාසය සදහටම වෙනස් කළහ. ඒ අතරින් අල්-ඛවාරිස්මි ගණිතයේ “අල්ජීබ්‍රා” (algebra) ක්ෂේත්‍රය සංවර්ධනය කරමින් නව ගණිත ක්‍රම වේදයක් හඳුන්වා දුන්නේය. “Algorithm” යන වචනයද ඔහුගේ නාමයෙන් උත්පන්න වීම ඔහුගේ දායකත්වයේ විශාලත්වය පෙන්වයි. 

ඔහුගේ කෘති යුරෝපීය විද්‍යා සංවර්ධනයටද බලවත් බලපෑමක් කළේය.තවත් ප්‍රධාන විද්‍යාඥයෙකු වූ ඉබ්න් සීනා (Avicenna) වෛද්‍ය විද්‍යාව හා දර්ශනයේ විශිෂ්ට පඬිවරයෙකි. ඔහුගේ “The Canon of Medicine” නම් කෘතිය සියවස් ගණනාවක් පුරා යුරෝපය හා ඉස්ලාමීය ලෝකය තුළ ප්‍රධාන වෛද්‍ය පාඨපොතක් ලෙස භාවිතා විය. ඔහු විද්‍යාත්මක චින්තනය හා පර්යේෂණ ක්‍රමවේදය දියුණු කිරීමටද විශාල දායකත්වයක් ලබාදුන්නේය.

 නූතන විද්‍යාත්මක ජයග්‍රහණ 

20 වන සහ 21 වන සියවස්වලද ඉරාන සම්භවයක් ඇති විද්‍යාඥයන් ලෝක විද්‍යාවට වැදගත් දායකත්වයක් ලබාදී ඇත. අලි ජවාන් විසින් 1960 දී පළමු ගෑස් ලේසර් නිර්මාණය කරමින් නව තාක්ෂණික යුගයක ආරම්භයට මූලිකත්වය ලබාදුන්නේය. එය අද දින ලේසර් තාක්ෂණය, සන්නිවේදන පද්ධති සහ වෛද්‍ය උපකරණ සඳහා අත්‍යවශ්‍ය වේ. ලොට්ෆි සදාහ් විසින් “Fuzzy Set Theory” හඳුන්වා දීම කෘත්‍රිම බුද්ධිය (AI) සහ නවීන තීරණ ගැනීමේ පද්ධති සඳහා විශාල විප්ලවයක් ඇති කළේය.එසේම ටොෆි මුසීවැන්ඩ් විසින් කෘත්‍රිම හෘද පද්ධතියක් නිර්මාණය කර වෛද්‍ය තාක්ෂණය ඉදිරියට ගෙන ගියේය.

මේවාට අමතරව ඉරාන විද්‍යාඥයන් භෞතික විද්‍යාව, ජෛව වෛද්‍ය විද්‍යාව, ඉංජිනේරු විද්‍යාව සහ නැනෝ තාක්ෂණය වැනි ක්ෂේත්‍රවලද විශාල දායකත්වයක් ලබාදී ඇත.වර්තමානයේ ඉරානය නැනෝ තාක්ෂණය, ජෛව තාක්ෂණය, රොබෝටිකා සහ කෘත්‍රිම බුද්ධිය (AI) වැනි උසස් තාක්ෂණ ක්ෂේත්‍රවල වේගයෙන් සංවර්ධනය වෙමින් පවතී. විශේෂයෙන් නැනෝ විද්‍යාව සහ වෛද්‍ය පර්යේෂණ ක්ෂේත්‍රවල ඉරානය ලෝකයේ ඉදිරියෙන් සිටින රටවල් අතර එකක් ලෙස සැලකේ.

21 වන සියවසේ ලෝකයේ තාක්ෂණික ප්‍රගතිය ඉතා වේගයෙන් ඉදිරියට යමින් පවතී. මෙම පරිසරය තුළ, ඉරානය  විවිධ අභියෝග සහ සීමාවන් තිබියදීත්, නවීන විද්‍යා හා තාක්ෂණ ක්ෂේත්‍රවල ඉහළ  ජයග්‍රහණ ලබාගත් රටක් ලෙස පෙනී යයි. කෘතිම බුද්ධිය, නැනෝ තාක්ෂණය,අභ්‍යවකාශ තාක්ෂණය සහ වෛද්‍ය විද්‍යාව වැනි ක්ෂේත්‍රවල එය විශේෂයෙන් ඉදිරියෙන් සිටී.

අද ලෝකයේ රටවල් බොහෝවිට විද්‍යාත්මක හා තාක්ෂණික සංවර්ධනය සඳහා ජාත්‍යන්තර සහයෝගීතාව, ආයෝජන සහ උසස් තාක්ෂණ ආනයනය මත පදනම් වේ. එහෙත් දිගු කාලයක් ජාත්‍යන්තර ආර්ථික හා දේශපාලන සම්භාධලවලට ලක්ව සිටින ඉරානය, එවැනි සීමාවන් මැද පවා සාර්ථකව තාක්ෂණික සංවර්ධනයක් සිදු කළ විශේෂ රටක් ලෙස හඳුනාගත හැක. 

ඉරානය  වසර 40කට වැඩි කාලයක් විවිධ ජාත්‍යන්තර සම්බාධක වලට මුහුණ දෙන රටකි. මෙම සම්බාධක වල ප්‍රධාන අරමුණ වූයේ රටේ ආර්ථිකය හා තාක්ෂණික වර්ධනය සීමා කිරීමයි.මෙම තත්ත්වය නිසා උසස් තාක්ෂණ උපකරණ හා දැනුම ආනයනය සීමා ව විදේශ ආයෝජන අවස්ථා අඩුව බැංකු හා වෙළඳාමට බාධා ඇතිවිය.ඒ අනුව, සාමාන්‍යයෙන් රටක සංවර්ධනය අඩාල විය යුතුය. නමුත් ඉරානය මේ තත්ත්වය වෙනස් ආකාරයකින් භාවිතා කළේය.

ස්වයංපෝෂිතභාවය හා දේශීය නවෝත්පාදන

සම්බාධක  හේතුවෙන් ඉරානය තුළ “self-reliance” හෝ ස්වයංපෝෂිතභාවය ඉතා වැදගත් විය. රටේ විද්‍යාඥයන් හා ඉංජිනේරුවන් දේශීයව තාක්ෂණික විසඳුම් නිර්මාණය කිරීමට උත්සාහ කළහ. මෙහිදී දේශීය පර්යේෂණ ආයතන ශක්තිමත් කරන ලදී. විශ්ව විද්‍යාලවල විද්‍යාත්මක අධ්‍යාපනය වර්ධනය ව නව තාක්ෂණික උපාංග හා පද්ධති ස්වදේශීයව නිපදවීම ආරම්භ විය මෙම ක්‍රියාවලිය මඟින් දඩුවම්වල අහිතකර බලපෑම අඩු කරගැනීමට හැකි විය.ඉරානය කර්මාන්ත ක්ෂේත්‍රයේ විශාල ප්‍රගතියක් ලබා ඇත. වාහන කර්මාන්තය විදේශ කොටස් නොලැබීම හේතුවෙන් දේශීය කොටස් නිෂ්පාදනය වැඩි කරමින් ස්වයංපෝෂිතභාවයට ළඟාවිය. යන්ත්‍ර හා උපකරණ කර්මාන්ත සඳහා අවශ්‍ය යන්ත්‍ර දේශීයව නිපදවීමෙන් ආනයන අවශ්‍යතාව අඩු විය.

තවද ඉරානය අභ්‍යවකාශ තාක්ෂණය තුළ සැලකිය යුතු ප්‍රගතියක් ලබා ඇත. එය ස්වයංව satellite (අභ්‍යවකාශ උපාංග) launch කිරීමට හැකි රටවල් අතර එකකි.Iranopedia Chabahar අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථානය වැනි ව්‍යාපෘති මඟින්, ඉදිරියේදී අභ්‍යවකාශ ගවේෂණය තවදුරටත් වර්ධනය කිරීමට සැලසුම් කර ඇත. Iranopedia මෙම ක්ෂේත්‍රයේ ප්‍රගතිය, රොකට් ඉංජිනේරු විද්‍යාව සහ ගුවන් තාක්ෂණයේ දියුණුවට ද හේතු වී ඇත. ආරක්ෂක හා ගුවන් තාක්ෂණය තුළ ඇති සම්බාධක  හේතුවෙන් ආරක්ෂක ක්ෂේත්‍රය තුළත් විශාල නවෝත්පාදන සිදු විය. ඩ්‍රෝන තාක්ෂණය සංවර්ධනය, ස්වදේශීය ආරක්ෂක පද්ධති නිර්මාණය, ගුවන් තාක්ෂණයේ දියුණුව,මෙම සංවර්ධනය රටේ ආරක්ෂාව තවදුරටත් ශක්තිමත් කළේය.

තවද ඉරානය වෛද්‍ය හා ජෛව තාක්ෂණ ක්ෂේත්‍රවල ද විශාල ප්‍රගතියක් ලබා ඇත. COVID-19 එන්නත් දේශීයව නිපදවීම , ඖෂධ නිෂ්පාදනයේ වර්ධනය, කෘතිම මිනිස් අවයව බද්ධ කිරීම  රෝග ප්‍රතිකාර තාක්ෂණයේ දියුණුව මෙය රටේ සෞඛ්‍ය පද්ධතිය ස්වයංපෝෂිත කිරීමේ වැදගත් පියවරකි. කෘතිම බුද්ධිය (AI) ඉරානයේ හි ප්‍රමුඛ තාක්ෂණික ක්ෂේත්‍රයක් වේ. රට AI සංවර්ධනය සඳහා ජාතික යෝජනා ක්‍රමයක් ද සකස් කර ඇත. TechStock² AI පර්යේෂණ නිෂ්පාදනයේ ලෝකයේ ඉහළ ස්ථානයක් SURENA IV වැනි හියුමනොයිඩ් රොබෝ නිර්මාණය Navigation apps සහ smart systems සංවර්ධනය , Iranopedia වැනි වැඩසටහන් රටේ තාක්ෂණික වර්ධනය වර්ධනය කිරීමට වැදගත් වේ.

ඉරානය නැනෝ තාක්ෂණය තුළ ලෝකයේ ඉදිරියෙන් සිටින රටක් ලෙස සැලකේ.ලෝකයේ ඉහළ ශ්‍රේණිගත කිරීමක් (Top ranks)  english.almayadeen.netජල පිරිසිදු කිරීම සඳහා nanotech භාවිතය,  Iranopedia වෛද්‍ය ක්ෂේත්‍රයට nanofiber නිෂ්පාදන 1700 කට වැඩි nano නිෂ්පාදන වාණිජව නිපදවීම මගින් කර්මාන්ත හා ආර්ථිකයටද විශාල දායකත්වයක් ලබා දෙයි. ඉරානයේ AI, robotics වැනි නවීන ක්ෂේත්‍රවල ද ඉදිරියට ගමන් කරයි. Artificial Intelligence සංවර්ධනය Start-up සමාගම් වර්ධනය,Digital economy එකක් නිර්මාණය,මෙම ක්ෂේත්‍ර රටේ අනාගත ආර්ථිකයට විශාල බලපෑමක් ඇති කරයි.

සම්බාධක  අතරතුර ඉරානය තුළ ධනාත්මක සංස්කෘතියක් වර්ධනය විය.තරුණයන් නවෝත්පාදන සඳහා වැඩි වශයෙන් යොමු විය. ඒ අනුව ඒ අංශය සිග්‍රයෙන් සංවර්ධනය විය.තාක්ෂණික ව්‍යාපාර වැඩි විය මෙය රටේ ආර්ථිකයට නව ශක්තියක් ලබා දුන්නේය. ජාත්‍යන්තර වශයෙන් සම්බාධක තිබුණ ද ඉරානය විද්‍යාත්මක සහයෝගීතාව දිගටම පවත්වාගෙන යයි. වෙනත් රටවල් සමඟ පර්යේෂණ දැනුම හුවමාරු කිරීම,විද්‍යාත්මක ප්‍රගතිය තවදුරටත් වැඩි කිරීම මින් කැපී පෙනේ. 

ඉතිහාසය පුරා ඉරානය විද්‍යාඥයන්ගේ දායකත්වය ඉතා විශාලය. Al-Khwarizmi අල්ජීබ්‍රාවේ පියා ලෙස සැලකේ. “algorithm” යන ඉංග්‍රීසි වචනය ඔහුගේ නාමයෙන් පැමිණ ඇත. Al-Biruni 1000 ක්‍රි.ව. වටා පෘථිවිය සූර්ය වටා භ്രമණය විය හැකි බව ගැන සලකා බැලීය. Gundeshapur University වැනි ආයතන මඟින් නවීන රෝහල් පද්ධතියට පදනම තැබීය. Avicenna විසින් ලියූ Canon of Medicine පොත යුරෝපයේ සියවස් ගණනාවක් පුරා ප්‍රධාන වෛද්‍ය ග්‍රන්ථයක් විය. 2024 ජාත්‍යන්තර ඔලිම්පියාඩ් තරඟවලදී ඉරානය ලෝකයේ 3 වන ස්ථානය ත්

ජ්‍යෝතිර් විද්‍යාව ඔලිම්පියාඩ්  1 වන ස්ථානය ත්ඉන්ෆෝමැටික්ස් ඔලිම්පියාඩ් හි  9 වන ස්ථානය ත් දිනා ගත්තේය  විද්‍යා නිෂ්පාදනය අතින් ලොව 15 වන ස්ථානය ත්, ගුවන් අභ්‍යවකාශ අතින් ලොව 13 වන ස්ථානය ත්,ඖෂධ නිෂ්පාදන අතින් ලොව 7 වන ස්ථානය ත් ඉරානය නියෝජනය කරයි. ඉරානය තමන්ගේම COVID-19 එන්නත් සාර්ථකව  නිපදවූ රටවල් අතරද එකකි. තව ද නැනෝ වෛද්‍ය තාක්ෂණය අතින්  ලෝකයේ 7 වන ස්ථානය ද, රොබෝ විද්‍යාව අතින්  4 වන ස්ථානය ද, නාවික කර්මාන්ත අතින්  13 වන ස්ථානය ද ඉරානය හොබවයි.

2024 ජූලි 23 දින ඉරානය  ජාතික AI සංවිධානය ආරම්භ කළේය.මෙහි අරමුණු ලෙස 2034 වන විට ලෝකයේ AI නායක රටවල් 10 අතරට පැමිණීම, ආර්ථිකය, පාලනය සහ ව්‍යාපාරවල AI භාවිතය දත්ත, අධ්‍යාපනය සහ නවෝත්පාදන වර්ධනය කැපී පෙනේ. AI ක්ෂේත්‍රයේ ඉරානය ලෝක AI ශ්‍රේණිගත කිරීම තුළ  23 වන ස්ථානයේ සිටින අතර අනෙකුත් ඉස්ලාමීය රටවල් අතර ප්‍රමුඛ ස්ථානයක් ගනී. Neural Networks, Machine Learning වැනි ක්ෂේත්‍රවල වේගවත් වර්ධනය ක් මෑත වසරවලදී සිදු විය.

මේ සියලු කාරණා ගැඹුරින් අධ්‍යනය කර සාරාංශයක්  වශයෙන් ගත්කල , ඉරානයේ  අත්දැකීමෙන් පැහැදිලි වන්නේ, ජාත්‍යන්තර වශයෙන් බාධක  තිබියදීත් ස්ව උත්සාහයෙන් සහ තමන් සතු එඩිතර බවෙන්  රටක් වශයෙන් ඉදිරියට යා හැකි බවයි. ඉරානයේ දේශීය දැනුම, අධ්‍යාපනය හා නවෝත්පාදන මත පදනම්ව, තමන්ට ම ආවේණික තමන්ගේම තාක්ෂණික ශක්තියක් ගොඩනගාගෙන ඇත. ඉරානය  පුරාණ විද්‍යාත්මක උරුමය හා නවීන තාක්ෂණික නවෝත්පාදන එකට සම්බන්ධ කරමින් ලෝකයේ ප්‍රමුඛ විද්‍යාත්මක බලයක් ලෙස ඉදිරියට ගමන් කරයි.ජාත්‍යන්තර බාධක තිබියදීත්, අඛණ්ඩව නව දැනුම නිර්මාණය කරමින් ජාත්‍යන්තර සහයෝගීතාව ප්‍රවර්ධනය කරමින් විද්‍යාත්මක නායකත්වය ශක්තිමත් කරමින් ඉදිරියට යමින් සිටී. එම නිසා, ඉරානය අද ලෝකයේ “සීමාවන් තුළ වර්ධනය වූ තාක්ෂණික බලයක්” ලෙස හැඳින්විය හැක.