ඉරානය සම්බාධක යටතේ සිටින ජාතියක් නමුත් ප්‍රගතිය කරා ගමන් කරයි

 ඉරානය සම්බාධක යටතේ සිටින ජාතියක් නමුත් ප්‍රගතිය කරා ගමන් කරයි 

Iran , A nation under sanctions but moving toward progress

දශක හතරකට වැඩි කාලයක් තිස්සේ, ඉරානය කෙරෙහි එක්සත් ජනපද ප්‍රතිපත්තිය කිසි විටෙකත් පීඩනය, සම්බාධක සහ තර්ජන රටාවකින් බැහැර වී නැත. 1953 කුමන්ත්‍රණයේ සිට ට්‍රම්ප් JCPOA වෙතින් ඉවත් වීම දක්වා, 1990 ගණන්වල තෙල් සම්බාධකවල සිට අද ද්විතීයික බැංකු සම්බාධක දක්වා, අරමුණ සැමවිටම එක හා සමානයි. ඉරානය ට නැගීටීමට නොහැකි ලෙස අඩපණ කිරීම ඔවුන් ගේ ප්‍රතිපත්තියයි.  එහෙත් අද යථාර්ථය පෙන්නුම් කරන්නේ මෙම සියලු ප්‍රතිපත්ති ප්‍රතිවිරුද්ධ බලපෑමක් ඇති කර ඇති බවයි. ඉරානය බටහිර රටවල් මත යැපීම වෙනුවට තමන්ගේම දේශීය ශක්තිය සහ දේශීය ධාරිතාව මත රඳා පවතින ජාතියක් බවට පරිවර්තනය වී ඇත. වොෂින්ටනය සිය ග්‍රහණය තද කරන සෑම අවස්ථාවකම, ටෙහෙරානය නව ඉදිරි මාවතක් සොයා ගත්තේය.

ඉස්ලාමීය විප්ලවයේ ජයග්‍රහණයෙන් පසු, ඉරානයට එරෙහි සම්බාධක  එක්සත් ජනපද ප්‍රතිපත්තියේ මුලික ම දෙය බවට පත් ව ඇත. කාටර්ගේ සිට බයිඩන් දක්වා, ඔබාමාගේ සිට ට්‍රම්ප් දක්වා සෑම ඇමරිකානු ජනාධිපතිවරයෙක්ම වෙනස් මුහුණුවරකින් නමුත් එකම යල් පැන ගිය මානසිකත්වයකින් වේදිකාවට පිවිසියේය ස්වාධීන ඉරානයක් සීමා කිරීම සහ එය කලාපීය බලවතෙකු වීම වැළැක්වීම ඔවුන්ගේ අනුමානය විය. එහෙත් මෙම ප්‍රතිපත්තියේ ප්‍රතිඵලය වූයේ ඉරානයේ දේශීය හැකියාවන්හි කැපී පෙනෙන වර්ධනයක් පමණි.

බරපතල ලෙස රෝගාතුර වූ රෝගීන් සඳහා ඖෂධ ආනයනය කිරීම පවා වොෂින්ටනය විසින් අවහිර කරන ලද වසරවලදී, ඉරානය ඖෂධවල ස්වයංපෝෂිතභාවය අත්කර ගත්තේය. ගුවන් යානා කොටස් පවා තහනම් කර තිබූ කාලයක, ඉරාන විද්‍යාඥයින් කලාපීය ආරක්ෂක සමීකරණවල කේන්ද්‍රීය වන දියුණු ඩ්‍රෝන යානා නිර්මාණය කළහ. මිසයිල තාක්‍ෂණයේ සිට නැනෝ විද්‍යාව දක්වා, න්‍යෂ්ටික ඉංජිනේරු විද්‍යාවේ සිට වෛද්‍ය නවෝත්පාදනය දක්වා, මේ සියල්ල සාක්ෂාත් කර ගනු ලැබුවේ බටහිර රටවල් සමඟ සැනසිල්ල හෝ සහයෝගීතාවය යටතේ නොව, විපත්ති සහ පීඩනය හරහා ය.

සම්බාධක පැනවූයේ ඉරානය හුදකලා කිරීමට ය, නමුත් ප්‍රතිවිරුද්ධ දෙය සිදු විය. වොෂින්ටනය ටෙහෙරානය ලෝකයෙන් කපා හැරීමට උත්සාහ කළ විට, එම පීඩනයන්ම ඉරානය නැගෙනහිර, අසල්වැසි ජාතීන් සහ ගෝලීය දකුණ සමඟ සහයෝගීතාවයේ නව මාවත් විවෘත කිරීමට තල්ලු කළේය. අද වන විට ඉරානය මැද පෙරදිග බලශක්ති ජාලයේ හදවතේ පමණක් නොව ආසියාවේ, කොකේසස් සහ පර්සියානු ගල්ෆ් කලාපයේ දේශපාලන ගතිකයේ ප්‍රධාන ක්‍රීඩකයෙකි.

සම්බාධක නිදන්ගත වූ විට, ඒවා බලහත්කාරයේ උපකරණ වීම නවත්වන බවත් අනුවර්තනය වීමේ සහ ඔරොත්තු දීමේ යාන්ත්‍රණයන් බවට පරිණාමය වන බවත් බටහිර රටවල් තවමත් පිළිගැනීම ප්‍රතික්ෂේප කරයි. වසර ගණනාවක් පුරා, ඉරානය සම්බාධකවල යථාර්ථයන් සමඟ එහි ආර්ථික ව්‍යුහය පෙළගස්වා ගන්නේ කෙසේදැයි ඉගෙන ගත්තේය . බටහිර නොවන මූල්‍ය නාලිකා නිර්මාණය කිරීම, දේශීය මුදල් භාවිතා කරමින් කලාපීය වෙළඳාම පුළුල් කිරීම, "ප්‍රතිරෝධක ආර්ථිකයක්" සංවර්ධනය කිරීම සහ දේශීය කර්මාන්ත දියත් කිරීම අද ඉරානයේ නොකඩවා සිදු වේ. අද ටෙහෙරානය තවදුරටත් හුදකලා ප්‍රාග්ධනයක් නොවේ. එය ගෝලීය වෙළඳාමේ රටා නැවත හැඩගැස්වීමට උපකාරී වන ගතික ආර්ථිකයකි.

ඉරානයට එරෙහිව ඊශ්‍රායලය විසින් මෑතකදී දියත් කරන ලද දින 12 ක යුද්ධය කලාපීය සමතුලිතතාවයේ හැරවුම් ලක්ෂ්‍යයක් සනිටුහන් කළේය. ඇතැම් බටහිර බලවතුන්ගේ හරිත එළියත් සමඟ, ටෙල් අවිව් මිලිටරි පහරක් එල්ල කිරීමට උත්සාහ කළ නමුත් ඉරානයේ නිශ්චිත මිසයිල සහ ඩ්‍රෝන ප්‍රතිචාරය ප්‍රහාරය උදාසීන කළා පමණක් නොව, එක් කරුණක් පැහැදිලි කළේය. ඉරානයට එරෙහි මිලිටරි විකල්පය තවදුරටත් නොපවතී. වසර ගණනාවක සම්බාධක සහ තර්ජනවල ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඉරානයේ ආරක්ෂක සහ වැළැක්වීමේ හැකියාවන්  එහි ආරක්ෂාව කිසි විටෙකත් බාහිරින් ලබා ගත නොහැකි බවත් ඇතුළතින් ගොඩනගා ගත යුතු බවත් සහතික කර ඇත.

ඉරානය මිලිටරිමය වශයෙන් පරාජය කළ නොහැකි බව විරුද්ධවාදීන් වටහා ගත් විට, ඔවුන් ඉක්මනින් ඔවුන්ගේ පැරණි ක්‍රීඩා පොතට ආපසු ගියහ. එනම් ආර්ථික යුද්ධයයි. එහෙත් නැවත වරක්, ඔවුන් වැරදි ලෙස ගණනය කළහ. ඉරාන සමාජය පීඩනය යටතේ නවෝත්පාදනය කිරීමට ඉගෙන ගෙන ඇත. අතීත සම්බාධකවල අත්දැකීම් විඳදරාගැනීමේ සාමූහික සංස්කෘතියක් හැඩගස්වා ඇත . සෑම ආර්ථික කම්පනයක්ම අලුත් කිරීමේ අවස්ථාවක් බවට පරිවර්තනය කිරීමේ ජාතික පුරුද්දකි.

ස්වකීය කවියෙන් ලොවම වසඟ කළ හෆීස් ෂිරාසි

 ස්වකීය කවියෙන් ලොවම වසඟ කළ හෆීස් ෂිරාසි 

Hafez Shirazi - A Timeless Poet

(ඔක්තෝබර් මස 12 වන දිනට යෙදෙන හෆීස් ෂිරාzසි දිනය නිමිත්තෙනි)

සුප්‍රසිද්ධ පර්සියානු කවියෙකු වන හෆීස් ෂිරාසි, පර්සියානු සාහිත්‍යයේ සහ ලෝකයේ වඩාත්ම කැපී පෙනෙන චරිතයකි. ක්‍රි.ව. 8 වන සියවසේ ඉරානයේ ෂිරාස් හි උපත ලැබූ ඔහුගේ ගසල්, මැතිව්නාවි සහ චතුර්ථක ඒවායේ සුන්දරත්වය, සියුම් බව සහ ගැඹුරු අර්ථය සඳහා ලොව පුරා  සාහිත්‍ය ලෝලීන් විසින් අගය කර ඇත.හෆීස් දේශපාලන හා සමාජ කැලඹිලි සහිත යුගයක ජීවත් වූ නමුත් ඔහුගේ කවි ආදරය, බලාපොරොත්තුව සහ ප්‍රඥාවෙන් පිරී ඇත. සරල හා ගැඹුරු භාෂාවක් ඇති ඔහු ආදරය, ගුප්තවාදය, දර්ශනය සහ ජීවිතය යන තේමාවන් ගැඹුරින් සොයා බලයි.

හෆීස්ගේ කවි පොහොසත් හා සිතුවිලි ජනිත කරවන්නේ රූපක, උපමා සහ ප්‍රතිරූප භාවිතා කිරීමේ දක්ෂතාවය නිසාය. සරල හා ආකර්ශනීය භාෂාවකින් ගැඹුරු දාර්ශනික සහ අද්භූත සංකල්ප ප්‍රකාශ කිරීමේ හැකියාව සඳහා ඔහු ප්‍රසිද්ධය.හෆීස් ඔහුගේ ජීවිත කාලය තුළ සැලකිය යුතු කීර්තියක් සහ ජනප්‍රියත්වයක් ලබා ගත් අතර, ඔහුගේ කවි ඉරාන සංස්කෘතිය තුළ සහ ලොව පුරා පර්සියානු කථිකයන් අතර විශේෂ ස්ථානයක් හිමි කර ගනී.හෆීස්ගේ කෘති විවිධ භාෂාවලට පරිවර්තනය කර ඇති අතර ලොව පුරා කවියන්, ලේඛකයින් සහ චින්තකයින් විසින් අධ්‍යයනය කර අගය කර ඇත.

හෆීස් විසින් ගසල් 400 කට අධික ප්‍රමාණයක් රචනා කරන ලද අතර, ඒ සෑම එකක්ම පර්සියානු සාහිත්‍යයේ මැණිකක් ලෙස සැලකේ.හෆීස් කෙටි මැතිව්නාවි කිහිපයක් ද ලිවීය, ඒවායින් වඩාත් ප්‍රසිද්ධ වන්නේ "මැත්නාවි හෆීස්" ​නොහොත්  "හෆීස්ගේ නිධානය" ය.හෆීස් ක්‍රි.ව. 791 දී ෂිරාස්හිදී මිය ගිය අතර නගරයේ හෆීස් සොහොන් ගෙය තුළ තැන්පත් කර ඇත.අද වන විට, හෆීස් ඉතිහාසයේ ශ්‍රේෂ්ඨතම කවියෙකු ලෙස පිළිගැනෙන අතර, ඔහුගේ කවි ලොව පුරා කියවා අගය කරනු ලැබේ.හෆීස් ඔහුගේ ළමා කාලයේ දී ශුද්ධ වූ කුර්ආනය කටපාඩම් කළ අතර, ඔහුට "හෆීස්" ​​යන පදවි නාමය ලබා දුන්නේය.

ඔහු තරුණ වියේදී බොහෝ සංචාරය කරමින් විවිධ රටවලට ගියේය.හෆීස් විවිධ රජවරුන්ගේ රාජසභාවල සේවය කළ අතර, ඔහුගේ කාලයේ දේශපාලන හා සමාජීය කැලඹීම් සියැසින්ම දුටුවේය.හෆීස්ගේ කවි, ගුප්ත හා දාර්ශනික පාරිභාෂිත භාවිතය නිසා, සමහර විට බහු අර්ථකථන ඇත.ඔහු තම කවිවල විවිධ සංකේත සහ මිථ්‍යාවන් භාවිතා කරන අතර, ඒවායේ අර්ථයට පොහොසත්කම සහ ගැඹුර එක් කරයි.හෆීස්ගේ කවි පර්සියානු සංස්කෘතියේ විශේෂ ස්ථානයක් ගනී. බොහෝ ඉරාන ජාතිකයන් ඔහුගේ පද කටපාඩම් කර විවිධ අවස්ථාවන්හිදී ඒවා ප්‍රසිද්ධියේ  කියවති.

එපමණක් නොව, හෆීස්ගේ කවි සිතුවම්, අක්ෂර කලාව සහ සංගීතය ඇතුළු විවිධ ඉරාන කලාවන්ට ඇතුළත් කර ඇත.හෆීස් ඉරාන සංස්කෘතියේ සහ අනන්‍යතාවයේ නිරූපකයක් ලෙස සලකනු ලබන අතර, ඔහුගේ කවි ඉරාන වැසියන්ගේ නව පරම්පරාවන්ට ආස්වාදයක් ලබා දෙයි.ඔහුගේ පද සියවස් ගණනාවක් පුරා හදවත්වල දෝංකාර දෙමින් ආලෝකවත් කරයි. ඔහුගේ වචන කාලය ඉක්මවා යමින්, ආදරය, ප්‍රඥාව, ගුප්ත විද්‍යාව සහ සත්‍යය සඳහා සදාකාලික සෙවීම සමග එකට ගෙතී ඇත.

හෆීස්ගේ කවිය හුදෙක් සාහිත්‍යයක් නොවේ, එය මිනිස් ආත්මයේ කැඩපතක්, පොළොව සහ ස්වර්ගය අතර පාලමක් සහ සියලු පරම්පරාවන්ට දිව්‍ය ප්‍රේමයේ සුන්දරත්වය මුමුණන හඬකි.හෆීස්ගේ පණිවිඩය ජීවිතයේ ගැඹුරේ ආලෝකය සෙවීමට සහ අපගේ හදවත්වල සංගීතයට සවන් දීමට අපට මතක් කර දෙයි.ඔබ තනිව සිටින විට හෝ අන්ධකාරයේ සිටින විට, ඔබේම පැවැත්මේ විශ්මයජනක ආලෝකය ඔබට පෙන්වීමට මට හැකි වේවායි මම ප්‍රාර්ථනා කරමි.” – හෆීස්

ඉරානය පූර්ණ සාක්ෂරතා ජයග්‍රහණයේ සන්ධිස්ථානය පසු කරයි

 ඉරානය පූර්ණ සාක්ෂරතා ජයග්‍රහණයේ සන්ධිස්ථානය පසු කරයි 

 Iran’s milestone of full literacy accomplishment 

ඉරානයේ සාක්ෂරතා ව්‍යාපාර සංවිධානයේ නිලධාරීන් නිවේදනය කර ඇත්තේ, රටේ සාක්ෂරතා අනුපාතය පළමු වරට අවුරුදු 10 සිට 49 දක්වා වයස් කාණ්ඩයේ 97.1% දක්වා ළඟා වී ඇති බවත්, එය පූර්ණ සාහිත්‍යමය වශයෙන් හැර අන් සියල්ලන්ටම එය ගෙන එන බවත්ය.නූගත්කම තුරන් කිරීම සහ සංස්කෘතික ස්වාධීනත්වය සහ අධ්‍යාපනික යුක්තිය ප්‍රවර්ධනය කිරීම තම අධ්‍යාපනික ජයග්‍රහණ ව්‍යාපාරයේ හදවතෙහි තබා ඇති රටකට මෙය කැපී පෙනෙන ජයග්‍රහණයකි.

ඉස්ලාමීය ජනරජයේ නිර්මාතෘ ඉමාම් කොමේනිගේ නියෝගය මත 1979 ඉස්ලාමීය විප්ලවයෙන් වසරකට පමණ පසු සාක්ෂරතා ව්‍යාපාරය ආරම්භ විය. ඒ වන විට, වයස අවුරුදු හයට වැඩි ඉරාන ජනගහනයෙන් අඩකට වඩා නූගත් අය වූහ.විප්ලවයට පෙර, විශාල දරුවන් සංඛ්‍යාවකට පාසල් යාම අහිමි වූ අතර අධ්‍යාපනය ලබා ගත හැකි වූයේ සීමිත, තෝරාගත් ඇතැම් කණ්ඩායම් කිහිපයකට පමණි.

ලෝක බැංකු වාර්තාවට අනුව, ඉරාන ජාතිකයින්ගෙන් අවුරුදු 15 ත් 95 ත් අතර වයස් කාණ්ඩයේ සාක්ෂරතාවයෙන් පෙළුනේ 36% ක් පමණක් වන අතර, ඒ වන විට ගෝලීය සාමාන්‍යය 69% ක් විය. 2016 වන විට, මෙම අනුපාතය ගෝලීය සාමාන්‍යයට සමානව 86% දක්වා ළඟා විය.පවුල් සැලසුම් කිරීම අත්හිටුවන ලද විප්ලවයෙන් පසු පළමු දශකය තුළ ඉරානය ළදරු උත්පාතයක් අත්විඳියේය. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, 1976 දී මිලියන 33.7 ක් වූ ජනගහනයේ ප්‍රමාණය වසර දහයකට පසු මිලියන 49.4 දක්වා ඉහළ ගියේය.මෙයින් ඇඟවෙන්නේ දශකය තුළ වාර්ෂික වර්ධන වේගය සියයට 3.8 ක් වන අතර එය ජාතික ජනගහනයක් සඳහා ලෝකයේ ඉහළම අනුපාතවලින් එකකි.

එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, විප්ලවයෙන් පසු දෙවන දශකය තුළ පුහුණුව අවශ්‍ය තරුණ තරුණියන්ගේ රැල්ලකින් ඉරාන අධ්‍යාපන ආයතන පිරී ඉතිරී ගියේය.සමාජයේ වෙනස්වන ආකල්ප සහ සියලුම සහෝදර සහෝදරියන්ගේ අධ්‍යාපනය සඳහා පවුල්වල සහයෝගය හේතුවෙන් පාසල් සහ විශ්ව විද්‍යාලවලට ඇතුළත් වන කාන්තාවන් සංඛ්‍යාව නාටකාකාර ලෙස ඉහළ යාමට හේතු වූ ව්‍යාපාරයේ කේන්ද්‍රීය කොටස කාන්තාවන් විය.

 අධ්‍යාපනය සහ ආර්ථික සංවර්ධනය 

අධ්‍යාපන සාක්ෂාත් කර ගැනීම, සාක්ෂරතා කුසලතා සහ ආර්ථික වර්ධනය අතර සම්බන්ධතාවය ලබා දී ඇත, නමුත් අද තාක්‍ෂණිකව පදනම් වූ ගෝලීය ආර්ථිකය තුළ එය වඩාත් පැහැදිලි වී ඇත.ලොව පුරා, ආර්ථික වර්ධනයට ජනතාව විසින් ලබා දෙන දායකත්වය හෝ ආර්ථික විද්‍යාඥයින් මානව ප්‍රාග්ධනය ලෙස හඳුන්වන දෙය කෙරෙහි අවධානය යොමු කෙරේ.සාමාන්‍ය විශ්වාසය නම්, වර්ධනය සඳහා පුද්ගලයන්ගේ සාපේක්ෂ දායකත්වය රඳා පවතින්නේ ඔවුන්ගේ දැනුම, කුසලතා, නිපුණතාවය සහ ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම්වලට අදාළ අනෙකුත් ගුණාංග මත බවයි, ඒවා මූලික වශයෙන් සාක්ෂරතාවයේ සංගුණක වේ.

එබැවින්, ජාතික ආර්ථික වර්ධනය ප්‍රවර්ධනය කිරීමේ ප්‍රධාන උපාය මාර්ගයක් වන්නේ ශ්‍රම බලකායේ කුසලතා සහ දැනුම වර්ධනය කිරීම සහ වැඩිදියුණු කිරීමයි.මෙම උපාය මාර්ගයේ හරය වන්නේ තම දැනුම හා කුසලතාවයෙන් වැඩි දායකත්වයක් ලබා දෙන පුද්ගලයින් වැඩි වැඩියෙන් උපයා ගත යුතුය යන අදහසයි. එබැවින්, අධ්‍යාපනය සහ පුහුණුව සඳහා ප්‍රවේශය දරිද්‍රතාවය සහ අසමානතාවයට මුහුණ දීම සහ වර්ධනය, සංවර්ධනය සහ ආරක්ෂාව දිරිමත් කිරීම සඳහා ඉතා වැදගත් වේ.

අධ්‍යාපනික ජයග්‍රහණ සඳහා ආයෝජනය කිරීම, යන්ත්‍රෝපකරණ සහ උපකරණ වැනි භෞතික ප්‍රාග්ධනයේ ආයෝජනයට වඩා දිගු කාලීනව ආර්ථික වර්ධනයට තුන් ගුණයකින් වැදගත් බව අධ්‍යයනවලින් සොයාගෙන ඇත.අධ්‍යාපනික ජයග්‍රහණ සඳහා ආයෝජනය කිරීම, ජාතීන්ගේ යහපැවැත්ම සඳහා බෙහෙවින් වැදගත් බව එක් කනස්සල්ලට කරුණකි. මෙයින් ගම්‍ය වන්නේ සාක්ෂරතාවය සහ මානව ප්‍රාග්ධනය සඳහා කරන ආයෝජන විශාල ආර්ථික ප්‍රතිලාභ ලබා දිය හැකි බවයි.මෙම උපාය මාර්ගයේ කේන්ද්‍රීය වන්නේ ඉහළ කුසලතා සහ අඩු කුසලතා කණ්ඩායම් අතර පරතරය පියවීමයි, මන්ද කුසලතා කේන්ද්‍රීය සමාජවල, ආදායම් වරහන් වඩා හොඳ අධ්‍යාපනික ජයග්‍රහණ සහ නිපුණතා සංගුණකයක් වන බැවිනි.

වෙනත් වචන වලින් කිවහොත්, වර්ධනය සහ යහපැවැත්ම පෝෂණය කිරීමේදී සාර්ථක වීමට නම්, රටක් එහි ජනගහනය පුරා පුළුල් ලෙස ශක්තිමත් සාක්ෂරතා කුසලතා ප්‍රවර්ධනය කිරීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කළ යුතුය.එසේ පැවසුවහොත්, වර්ධනය වන ආර්ථිකයක් යනු එහි පුරවැසියන් සඳහා සමෘද්ධිය සහ යහපැවැත්ම ජනනය කිරීමට සහ ඒ සමඟම වර්ධනයේ ප්‍රතිලාභ වඩාත් සාධාරණ ලෙස බෙදා හැරීමට පදනම දැමීමේ හැකියාව ඇති එකකි.

 ඉරානයේ මූලධර්ම 

1976 සහ 2016 අතර කාලය තුළ, ලෝකයේ සාක්ෂරතා අනුපාතයේ 20% ක වර්ධනයක් දක්නට ලැබුණි. ලෝක බැංකුවට අනුව, එම කාලය තුළ ඉරානය සඳහා මෙම වර්ධන වේගය ආසන්න වශයෙන් 50% කි.ඉරානයේ සාක්ෂරතා ව්‍යාපාර සංවිධානයට රට පුරා සේවය කරන උපදේශකයින් 50,000 කට වැඩි පිරිසක් සහ පරිපාලකයින් 6,000 කට වැඩි පිරිසක් සිටිති. වසර ගණනාවක් පුරා, එය ජයග්‍රහණය සහ පරිපූර්ණත්වය සඳහා සම්මාන රාශියක් දිනා ගෙන ඇත.

1998 දී, යුනෙස්කෝව විසින් කිං සේජොං සාක්ෂරතා ත්‍යාගයේ ගෞරවනීය සඳහනක් සංවිධානයට පිරිනමන ලදී. 2000 දී නෝමා සාක්ෂරතා ත්‍යාගය, 1999 දී මැල්කම් අඩිසේෂියා සම්මානය සහ ඊළඟ වසරවලදී තවත් ජාත්‍යන්තර සම්මාන තුනක් එයට හිමි විය.මෙම ව්‍යාපාරයේ එක් ප්‍රධාන සැලැස්මක් වන්නේ නගර සහ ගම්වල අධ්‍යාපනික යුක්තිය සාක්ෂාත් කර ගැනීමයි. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, පසුගිය දශක හතර තුළ සාක්ෂරතා ක්‍රියාකාරකම් සහ අධ්‍යාපනඥයින්ගෙන් 55% ක් ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවලට වෙන් කර ඇත.

තවත් සැලකිය යුතු ජයග්‍රහණයක් වන්නේ විවිධ විෂය ක්ෂේත්‍රයන්හි ශිෂ්‍යාවන් සහ විශ්ව විද්‍යාල උපාධිධාරීන් සංඛ්‍යාවේ වේගවත් වැඩිවීමයි.ඉස්ලාමීය විප්ලවයට පෙර, ඉරාන කාන්තාවන්ගෙන් 60% කට වඩා වැඩි පිරිසක් අකුරු නොදන්නා අය වූහ. වර්තමානයේ, පළමු වසරේ විශ්ව විද්‍යාල සිසුන්ගෙන් 60% කට ආසන්න ප්‍රමාණයක් කාන්තාවන් වේ.ඉරානය වචනාර්ථයෙන් ආසියානු සහ යුරෝපීය වෙළඳපොළවල් අතර සම්බන්ධක ස්ථානයේ සිටින අතර රුසියාවට සහ අප්‍රිකාවට කේන්ද්‍රීය වේ. එබැවින්, එහි අද්විතීය ආර්ථික භූගෝල විද්‍යාවෙන් ප්‍රයෝජන ගත හැකි අතර සමෘද්ධිය සහ සංවර්ධනය සඳහා ශක්තිමත් උපාය මාර්ගයක් ගොඩනගා ගත හැකිය.

ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය විසින් මෙහෙයවනු ලබන බටහිර එදිරිවාදී ප්‍රතිපත්තිවලට බොහෝ දුරට සම්බන්ධ භූ දේශපාලනික පීඩනයන් බොහෝ අවස්ථාවන්ට වල කපයි. කෙසේ වෙතත්, ඉරානය තවමත් එහි උගත් මානව බලයෙන් ප්‍රයෝජන ගනිමින් එකට එකතු වී ඉදිරියට යාමට මූලික කරුණු ඇත.ඉදිරි මාවත වන්නේ සමාන අදහස් ඇති රටවල් සමඟ ආර්ථික හා කලාපීය ඒකාබද්ධතාවය ඇති කර ගැනීමයි . එය අතපසු නොකළ යුතු අවස්ථාවකි.

"මෙහ්රෙගන්" සශ්‍රීකත්වයේ සැමරුම

 "මෙහ්රෙගන්" සශ්‍රීකත්වයේ සැමරුම 

-Mehregan - Festival of Autumn 

ලොව පුරා සිටින සියලුම ඉරාන වැසියන්ට, සහ ඔවුන්ගේ මිතුරන්ට මෙහ්රෙගන් එනම් සරත් සෘතුවේ උත්සවය සුවිශේෂී වේ. මෙහ්රෙගන් උත්සවය  සොරොස්ට්‍රියානු සම්ප්‍රදායන්හි මුල් බැසගත් පුරාණ ආර්ය අස්වැන්න නෙළීමේ මංගල්‍යයක් වන අතර එය වාර්ෂිකව ඉරාන දින දර්ශනයේ හත්වන මාසයේ (මෙහ්රෙ) 16 වන දින සමරනු ලබන අතර එය යසාටා එනම් අග්‍ර දේවදූත මිත්‍රා නමින් නම් කර ඇත. සාමාන්‍යයෙන් ග්‍රෙගෝරියානු දින දර්ශනයේ ඔක්තෝබර් මුලදී වැටේ. නපුරට එරෙහිව යහපත ජයග්‍රහණය කිරීම යුක්තිය සහ අලුත් කිරීම යන තේමාවන් සමඟ අනුනාද වන අතර එය පර්සියානු අලුත් අවුරුද්ද වන නව්රුස් හි ආත්මයට සමාන වේ. එය සමබරතාවය, විපාක අස්වැන්න සහ බෙදාගත් ප්‍රීතියෙන් ප්‍රජාවන් එක්රැස් කිරීම සැමරීමකි. වැදගත්කම අතින් නව්රුස්ට සමාන වූ මෙම උත්සවය, අස්වැන්න නෙළන සමයේ අවසානය පමණක් නොව, අධ්‍යාත්මික අස්වැන්නක් ද සංකේතවත් කරයි. හොඳ හිත, මිත්‍රත්වය සහ බෙදාගත් සංස්කෘතික අනන්‍යතාවය එක්රැස් කිරීම මෙහි මුලික තේමාවන් ය.

ඉරානයේ සංස්කෘතික ව්‍යුහයට ගැඹුරින් බැඳී ඇති සරත් සමය සැමරීමක් වන පුරාණ මෙහ්රෙගන් උත්සවය, යුනෙස්කෝවේ ලෝක අස්පෘශ්‍ය උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීමෙන් ගෝලීය පිළිගැනීමක් ලබා ඇත.

මෙම පිළිගැනීම ඉරානය සහ ටජිකිස්තානය එක්ව ලබා ගන්නා ලදී. එය මෙහ්රෙගන්ගේ කල් පවතින උරුමයට ගෞරව කරන අතර පර්සියානු භාෂාව පරිශීලනය කරන ලෝකය පුරා බෙදාගත් සංස්කෘතික වටිනාකම් සහ ඓතිහාසික බැඳීම් ප්‍රදර්ශනය කරයි.“රබාබ් සෑදීමේ සහ වාදනය කිරීමේ කුසලතාව” ලියාපදිංචි කිරීමට අමතරව, යුනෙස්කෝවේ පැරගුවේ 19 වන සැසියේදී උත්සවය නිල වශයෙන් පිළිගැනීමට ලක් වූ අතර, මෙහ්රෙගන්ගේ සංස්කෘතික හා ඓතිහාසික වැදගත්කම අවධාරණය කළේය.

ඉතිහාසය පුරාම, මෙහ්රෙගන් අතිමහත් වැදගත්කමක් දරයි. අචෙමනිඩ් එනම් ක්‍රි.පූ. 550–330 සහ සසානියානු (ක්‍රි.ව. 224–651) කාලවලදී, එය නව්රුස්ට පසු දෙවන වැදගත්ම උත්සවය ලෙස සැලකේ. ප්‍රජා රැස්වීම්, පූජාවන් සහ කෘතඥතාවයේ ආත්මය කේන්ද්‍රස්ථානය කරගත් මහා උත්සව මෙම අවස්ථාව සනිටුහන් කළේය. මෙම චාරිත්‍ර වාරිත්‍රවල ඓතිහාසික වැදගත්කම, පුරාණ සිරිත් විරිත් සහ නූතන පිළිවෙත් අතර සම්බන්ධතාවය පවත්වා ගනිමින්, අදටත් සොරොස්ට්‍රියානු ප්‍රජාවන් සමරන ආකාරයෙන් පිළිබිඹු වේ. අද වන විට, ඉරානයේ, විශේෂයෙන් යාස්ඩ් සහ කර්මන් වැනි නගරවල, එහි චාරිත්‍ර වාරිත්‍ර දිගටම පවත්වා ගනිමින්, සහස්‍ර ගණනාවක් පුරා විහිදුණු අතීතයකට සංස්කෘතික පාලමක් ආරක්ෂා කරයි.

විශේෂයෙන් සොරොස්ට්‍රියානුවන්, ග්‍රාමීය ප්‍රජාවන් සහ ඉරානය අතර අද දක්වා මෙම සැමරුම නොනැසී පවතී. මෙම ප්‍රජාවන් කාලයත් සමඟ මෙහ්රෙගන් අනුවර්තනය කර ඇති අතර, මූලික සම්ප්‍රදායන් රඳවා ගනිමින් නවීන අංග ඇතුළත් කර ඇති අතර එය පරම්පරා ගණනාවක් පුරා එහි අදාළත්වය පවත්වා ගැනීමට උපකාරී වී ඇත. යාස්ඩ්, ටෙහෙරාන් සහ මසන්දරන් සහ ගොලෙස්තාන් වැනි ප්‍රදේශ ඇතුළුව ඉරානයේ විවිධ ප්‍රදේශවල සැමරුම් පැවැත්වේ. උත්සව ඉරානයේ විවිධ සංස්කෘතික ඉතිහාසය පිළිබිඹු කරමින් සොරොස්ට්‍රියානු සිරිත් විරිත් නව බලපෑම් සමඟ මිශ්‍ර කරයි. උත්සවයේ කේන්ද්‍රීය වන්නේ දෙළුම්, මිදි, මාජෝරම් සහ කැඩපතකින් සරසා ඇති මෙහ්රෙගන් මේසයක් සැකසීමයි. එය සොබාදහමේ බහුලත්වයේ සංකේත වේ.

දෙළුම් සශ්‍රීකත්වය සහ සමෘද්ධිය සංකේතවත් කරයි, මිදි අස්වැන්න නියෝජනය කරයි, මාජෝරම් සෞඛ්‍යය හා යහපැවැත්ම සමඟ සම්බන්ධ වේ, කැඩපත පරාවර්තනය සහ සත්‍යය සංකේතවත් කරයි. පවුල් මෙම අලංකාර මේස වටා එක්රැස් වී යාඥා පවත්වති, දෙළුම් යුෂ වැනි සාම්ප්‍රදායික පාන වර්ග බෙදා ගනී, සොරොස්ට්‍රියානු විශ්වාසයේ උත්තරීතර දෙවියා වන අහුරා මස්ඩා සමඟ ඔවුන්ගේ බැඳීම ශක්තිමත් කරන පූජා පවත්වති. මෙහ්රෙගන්ගේ ආත්මය බෙදා ගැනීම වටා ද භ්‍රමණය වේ. අඩු වරප්‍රසාද ලත් අයට වාසනාවන්ත ලෙස දීම, වාර්ගික සහයෝගීතාවය සහ අන්‍යෝන්‍ය සහයෝගය අවධාරණය කරන සම්ප්‍රදායකි.

ටජිකිස්තානයේ, මෙම උත්සවය සමාජ ඒකාබද්ධ කරන්නෙකු ලෙස සේවය කරන අතර, සියලු වයස්වල සහ පසුබිම්වල පුද්ගලයින් එක් කරයි. මෙම උත්සාහයන් සම්ප්‍රදායේ ජීවමාන ස්වභාවය පෙන්නුම් කළ අතර ජාතීන් දෙකෙහිම සංස්කෘතික අනන්‍යතාවන්ට එහි වැදගත්කම අවධාරණය කළේය.

සාහිත්‍යයේ සහ ජනප්‍රවාදයේ සංස්කෘතික වැදගත්කම

මෙහ්රෙගන් යනු උත්සවයක් පමණක් නොව පර්සියානු සාහිත්‍යයේ සහ ජනප්‍රවාදයේ සැලකිය යුතු සංකේතයකි. ඉරාන මිථ්‍යා කථා වල පුරාවෘත්ත වීරයෙකු වන ෆෙරෙයිඩුන්, නපුරු ඒකාධිපතියෙකු වූ සහක් පරාජය කර දමවාන්ඩ් කන්දේ සිරගත කළ දිනය එය සනිටුහන් කරයි. ආලෝකයේ, මිත්‍රත්වයේ, ගිවිසුම්වල සහ යුක්තියේ අග්‍ර දේවදූතයා වන මිත්‍රා (මෙහර්) ට කැප වූ මෙය සරත් සෘතුවේ විෂුවය සනිටුහන් කරන අතර නපුරට එරෙහිව යහපත ජයග්‍රහණය කිරීම මෙන්ම බහුල අස්වැන්න සඳහා කෘතඥතාව සංකේතවත් කරයි. නැවුම් පලතුරු, රසකැවිලි, ඇට වර්ග, දර්පණ සහ ශුද්ධ වූ පොත් වැනි සංකේතාත්මක අයිතම වලින් සරසා ඇති විස්තීර්ණ මේස සැකසීමට පවුල් සහ ප්‍රජාවන් එක්රැස් වන අතර, සහභාගිවන්නන් නව ඇඳුම් අඳිති, තෑගි හුවමාරු කර ගනී, දෙළුම් සුප් හෝ කුංකුම බත් වැනි කෑම වර්ග ඇතුළත් උත්සව ආහාර බෙදා ගනී .  සංගීතය, නැටුම් සහ කවි ගායනා ඇතුළු ප්‍රීතිමත් ක්‍රියාකාරකම්වල නිරත වේ. 

එය ඉන්දු-යුරෝපීය පවුලේ ජර්මානු පැත්තේ ඔක්තෝබර්ෆෙස්ට් සමඟ යම් සමානකම් බෙදා ගනී, මන්ද ඒවා දෙකම පුරාණ කෘෂිකාර්මික උත්සවවලට සම්බන්ධ වේ. ඇතැම් ඓතිහාසික කාල පරිච්ඡේදවලදී යටපත් කළද, මෙහ්රෙගන් නූතන ඉරානයේ සහ ඉරාන  ප්‍රජාවන් අතර පුනර්ජීවනයක් අත්විඳ ඇත. එය ඉරානයේ පූර්ව-ඉස්ලාමීය, ඉන්දු-යුරෝපීය උරුමයේ විශාල පුනරුදයේ කොටසක් ලෙස සහ වැඩි වැඩියෙන් ගෝලීයකරණය වූ ලෝකයක ආදරය සහ පාරිසරික සමගිය පිළිබඳ තේමාවන් අවධාරණය කරයි.

ඊශ්‍රායලය සමඟ දින 12ක යුද්ධයේදී ඉරාන කාන්තාවන්ගේ භූමිකාව

 ඊශ්‍රායලය සමඟ දින 12ක යුද්ධයේදී ඉරාන කාන්තාවන්ගේ භූමිකාව - Iranian women’s role in 12-day war with Israel 

ඉරානය සහ ඊශ්‍රායලය අතර දින 12 ක ගැටුම බාහිරව මිලිටරි ගැටුමක් ලෙස පෙනුනද, එහි හරය තුළ එය ඉරානයේ සමාජීය හා ස්ත්‍රී මානයක් ගෙන ගියේය.ආපසු හැරී බැලීමේදී සහ නෙතන්යාහු සහ ට්‍රම්ප්ගේ ප්‍රකාශ සමාලෝචනය කිරීමෙන්, යුද්ධයේ සැබෑ අරමුණ මිසයිල හුවමාරු සහ අහසේ සටන් වලට පමණක් සීමා නොවී, ඉරානයේ වීදි සහ සමාජ ජාල සඳහා නිර්මාණය කර ඇති බව පැහැදිලි වී තිබේ. සම්මුඛ සාකච්ඡා, හමුදා ලේඛන සහ සිදුවීම් අනුපිළිවෙල දෙස බලන විට, සතුරාගේ සැලැස්ම අදියර පහකින් ව්‍යුහගත කර ඇති බව පෙනෙන්නට තිබුණි.

පළමු අදියර - ජ්‍යෙෂ්ඨ මාණ්ඩලික නිලධාරීන්ගේ සිට ප්‍රධාන මෙහෙයුම් පුද්ගලයින් දක්වා අණ දෙන නිලධාරීන් හදිසියේ ඝාතනය කිරීම හරහා “හිස ගසා දැමීමේ” උපාය මාර්ගය යෙදීම මුලික වේ. සන්නද්ධ හමුදා සාමාන්‍ය කාර්ය මණ්ඩලයේ සිට IRGC ගුවන් අභ්‍යවකාශ මෙහෙයුම් ඒකක දක්වා අණදෙන දාමය කපා දැමීමෙන්, සතුරා ඉලක්ක කළේ ක්ෂේත්‍ර හමුදා සම්පූර්ණයෙන්ම ව්‍යාකූල කර හමුදාවේ ආරක්ෂාව අඩාල කිරීමටයි.දෙවන අදියර -  ගුවන් ආරක්ෂක පද්ධතිවලට බෝම්බ හෙලීමට සහ මිසයිල නගර වසා දැමීමට ඉලෙක්ට්‍රොනික යුධ සහ ඩ්‍රෝන් ප්‍රහාර භාවිතා කිරීම, සන්නද්ධ හමුදා නිරාවරණය කිරීම සිදුවුණි.

තුන්වන අදියර - අණ දෙන නිලධාරීන්, දේශපාලනඥයින් සහ ඔවුන්ගේ පවුල්වලට පවා එල්ල කරන ලද දුරකථන තර්ජන, ඔවුන්ගේ නිවෙස් තුළ සිට බිය පතුරුවා හැරීමට සහ ඔවුන් උදාසීන කිරීමට අදහස් කරන ලදී.හතරවන අදියර - බැංකු සේපාට එරෙහිව සයිබර් ප්‍රහාර සහ මූල්‍ය ගිණුම් කඩාකප්පල් කිරීම, විශේෂයෙන් හමුදා නිලධාරීන්ගේ පවුල්වලට අයත් ඒවා, දුරකථන තර්ජනවල විශ්වසනීයත්වය ශක්තිමත් කිරීම සහ අක්‍රියතාව තවදුරටත් තහවුරු කිරීම අරමුණු කර ගෙන සිදු කළේය.

පස්වන අදියර -  මහා පරිමාණ මාධ්‍ය ව්‍යාපාරයක් සිදු විය. ඊශ්‍රායලය විදේශීය පදනම් කරගත් මාධ්‍ය ආයතන සහ සමාජ ජාල හරහා තම බලපෑම බලමුලු ගැන්වූ අතර, “නැගී සිටින්න,” “අවසාන පහර දෙන්න,” සහ “ඊශ්‍රායලය, දැඩි ලෙස පහර දෙන්න” වැනි සටන් පාඨ පතුරුවා හැරියේය. ඒ සමඟම, රේසා සහ යස්මින් පහ්ලවි අන්තර්ජාලය හරහා ක්‍රියාකාරී වූ අතර, ජනතාව වීදිවලට ​​බැසීමට නැවත නැවතත් ඉල්ලා සිටියහ. නෙතන්යාහු විසින්ම ඉරාන වැසියන් අමතමින්, “නැගී සිටීමට සහ ඔබේ හඬ ඇසීමට මෙය ඔබට ඇති අවස්ථාවයි” යනුවෙන් ප්‍රකාශ කළේය. ඔහු තවදුරටත් අවධාරණය කළේ: “මෙම ප්‍රහාර පාලන තන්ත්‍රය වෙනස් කිරීමට හේතු විය හැක, මන්ද වර්තමානයේ ඉස්ලාමීය ජන රජයේ  ඉරාන පාලනය ඉතා දුර්වල බැවිනි.”

එහෙත් මෙම සැලැස්මේ නිරවද්‍යතාවය තිබියදීත්, සතුරාගේ ගණනය කිරීම් බිඳ වැටුණි. යුධ පිටියේදී, අණදෙන නිලධාරියාගේ මඟ පෙන්වීම යටතේ සන්නද්ධ හමුදාවන්ගේ ව්‍යුහය ප්‍රතිසංවිධානය කරන ලදී, ඉලෙක්ට්‍රොනික යුධ පීඩනයට ඔරොත්තු දීමෙන් පසු ගුවන් ආරක්ෂක ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී, සහ දැඩි සතුරු වෙඩි තැබීම් යටතේ පවා ඉරාන මිසයිල ටෙල් අවිව් වෙත එල්ල කරන ලදී. වඩාත්ම වැදගත් දෙය නම්, ඉරානයේ නගර තුළ  සියොන්වාදී පාලනයේ සහ එක්සත් ජනපදයේ අපේක්ෂාවන්ට පටහැනිව වීදි නොසන්සුන්තාවයක් ඇති නොවීය. ඒ වෙනුවට ඉරාන සමාජය බෙහෙවින් වෙනස් ආකාරයකින් ප්‍රතිචාර දැක්වීය. සමාජ මාධ්‍යවල, පුරවැසියන් රටට සහයෝගය දක්වමින් පෙළ ගැසුණි. ඩ්‍රෝන යානා සහ ක්වාඩ්කොප්ටර් පිළිබඳ 110, 113 සහ 114 ක්ෂණික දුරකථන අංක වෙත මහජන වාර්තා වැඩි වූ අතර, විදේශීය පීඩනයට එරෙහිව ජාතික සමගිය ශක්තිමත් කරන ලදී.

පුළුල්, සාර්ව දෘෂ්ටිකෝණයකින්, දින 12ක යුද්ධයෙන් පෙන්නුම් කළේ ඉරාන සමාජය ඊශ්‍රායලයේ සහ එක්සත් ජනපදයේ ගණනය කිරීම්වලට සම්පූර්ණයෙන්ම පටහැනි ආකාරයකින් ප්‍රතිචාර දැක්වූ බවයි. නමුත් මෙම ප්‍රතිඵලයේ අංග සම්පූර්ණයෙන් තේරුම් ගැනීමට, සමීප, ක්ෂුද්‍ර මට්ටමේ පෙනුමක් අවශ්‍ය වේ. තමන්ව ප්‍රතිසංවිධානය කිරීමේදී සන්නද්ධ හමුදාවන්ගේ කාර්යභාරය සහ ඉන්ධන සැපයුම් කළමනාකරණය කිරීමේදී, අත්‍යවශ්‍ය භාණ්ඩ සැපයීමේදී සහ මුදල් ස්ථාවර කිරීමේදී රජයේ උත්සාහයන්ට අමතරව, පවුල්වල චිත්තවේගීය කළමනාකරුවන් ලෙස කාන්තාවන්ගේ භූමිකාව කෙරෙහි විශේෂ අවධානයක් යොමු කළ යුතුය.

යුද්ධයේ හරය වීදි නොසන්සුන්තාව ඇති කිරීම වටා නිර්මාණය කර ඇති බැවින් මෙය ඉතා වැදගත් වේ. එහෙත් ඉස්ලාමීය ඉරාන ජනරජ විකාශනය (IRIB) විසින් පවත්වන ලද සමීක්ෂණයක් ඇතුළුව සමීක්ෂණවලින් පෙනී යන්නේ වෙනත් ආකාරයකින් ය. දින 12ක යුද්ධයේදී ඊශ්‍රායලයේ ප්‍රහාරවලට සන්නද්ධ හමුදා දැක්වූ ප්‍රතිචාරය ගැන තමන් ආඩම්බර වන බව ඉරාන ජාතිකයින්ගෙන් 77%ක් පැවසූහ. 80.5%ක් පමණ හමුදාවේ ක්‍රියාකාරිත්වය "ඉතා ශක්තිමත්" හෝ "සාපේක්ෂව ශක්තිමත්" ලෙස ඇගයීමට ලක් කළ අතර 79.8%ක් පැවසුවේ යුද්ධය ජාතික ඒකාබද්ධතාවයට "ඉතා සැලකිය යුතු" හෝ "සැලකිය යුතු" බලපෑමක් ඇති කළ බවයි. මෙම ප්‍රතිඵල මගින් "බාහිර පීඩනය යටතේ ජාතිය එක්සත්ව සිටියේය" යන පුළුල් සමාජ ස්වයං දැනුවත්භාවය පිළිබිඹු වේ.

මෙම සංඛ්‍යාලේඛන දෙස බලන විට, ජාතික ඒකාබද්ධතාවය පිළිබඳ මහජන මතයේ ඇති එකඟතාවය පැහැදිලි වේ. සතුරාගේ මාධ්‍ය ව්‍යාපාර තිබියදීත්, සමාජය අභ්‍යන්තර සහයෝගීතාවය සහ නව මහජන විශ්වාසය යන දෙකම අත්විඳ ඇත. පවුල සමාජයේ කුඩාම ගොඩනැඟිලි ඒකකය ලෙස සලකනු ලැබුවහොත්, පවුල්වල ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව සහ විඳදරාගැනීම මෙම ඒකාබද්ධතාවයේ ප්‍රධාන සාධකයක් ලෙස හඳුනාගත යුතුය. ඇත්ත වශයෙන්ම, යුද්ධය අතරතුර සමාජ හැසිරීම් පිළිබඳ දත්ත සහ සාමූහික අර්ථ නිරූපණය දැඩි ලෙස යෝජනා කරන්නේ කාන්තාවන් නිවාසවල චිත්තවේගීය කළමනාකරුවන් ලෙස සේවය කරන බැවින්, පවුල තුළ සන්සුන් භාවය සහ ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව ඇති කිරීමට ඔවුන්ට ඇති හැකියාව සමස්තයක් ලෙස සමාජය ශක්තිමත් කිරීම සඳහා පිටතට විහිදෙන බවයි. 

ඉරානයේ COVID-19 අර්බුදය අතරතුර සිදු කරන ලද පර්යේෂණ මගින් කාන්තාවන්ගේ මෙම භූමිකාව තවදුරටත් සනාථ වේ. 2021 දී ඉරානයේ සිදු කරන ලද ගුණාත්මක අධ්‍යයනයකින් හෙළි වූයේ ගෘහණියන් නිරෝධායනය අතරතුර දෛනික වැඩ කටයුතු කළමනාකරණය කරන අතරම, දරුවන් සහ වැඩිහිටියන් රැකබලා ගැනීමේ වගකීම මෙන්ම ඔවුන්ගේ දරුවන්ගේ මාර්ගගත අධ්‍යාපනය අධීක්ෂණය කිරීමේ වගකීම ද භාර ගත් බවයි. මානසික පීඩනය අඩු කිරීම සඳහා ඔවුන් නිවස තුළ චිත්තවේගීය බැඳීම් ශක්තිමත් කළහ. 2020 දී BMC කාන්තා සෞඛ්‍යයේ ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද තවත් අධ්‍යයනයකින් වාර්තා වූයේ වසංගතය අතරතුර විවාහක ඉරාන කාන්තාවන්ගේ ජීවන තත්ත්වය ඔවුන්ගේ මානසික සෞඛ්‍යය, විවාහ තෘප්තිය සහ පවුල් කාංසාව කළමනාකරණය කිරීමේ හැකියාව සමඟ සෘජුවම බැඳී ඇති බවයි. ඒ හා සමානව, 2022 දී ඉරාන සිසුන් පිළිබඳ අධ්‍යයනයකින් පෙන්නුම් කළේ පවුල් තුළ සමාජ සහයෝගය  එයින් වැඩි ප්‍රමාණයක් මව්වරුන් සහ කාන්තාවන් විසින් සපයනු ලැබීමත් සමග  අඩු බලාපොරොත්තු සුන්වීම සහ කාංසාව සමඟ සැලකිය යුතු ලෙස සම්බන්ධ වී ඇති බවයි.

එකට ගත් කල, මෙම සොයාගැනීම් වක්‍රව පෙන්නුම් කරන්නේ අර්බුදකාරී කාලවලදී පවුලේ ඔරොත්තු දීමේ කුළුණු කාන්තාවන් බවයි. හැඟීම් කළමනාකරණය කිරීමේදී සහ කුටුම්භ තුළ කාංසාව අඩු කිරීමේදී ඔවුන්ගේ නොපෙනෙන කාර්යභාරය, සමාජ මට්ටම දක්වා පරිමාණය කළ විට, පුළුල් සමාජ සහජීවනයකට මග පාදයි. කොරෝනා වයිරස් වසංගතය අතරතුර මෙම රටාව දෘශ්‍යමාන වූ අතර, එය දින 12 ක යුද්ධයේදී නැවත නැවතත් සිදු විය.

මේ අනුව, බලවත්, හොඳින් සන්නද්ධ විරුද්ධවාදියෙකුට එරෙහිව දින 12 ක ගැටුමේදී ඉරානයේ සාර්ථකත්වය හමුදා බලයේ ප්‍රතිඵලයක් පමණක් නොවේ. අත්‍යවශ්‍ය අංගයක් වූයේ කාන්තාවන් කේන්ද්‍රගත කර ගනිමින් පවුල් තුළ නිර්මාණය කරන ලද සමාජ පදනමයි. සතුරා අපේක්ෂා කළේ වීදි ගිනිදැල්වලින් වැසී ඉරානය ඛණ්ඩනය කරා තල්ලු කරනු ඇති බවයි. ඇත්ත වශයෙන්ම මතු වූයේ ජාතික සහජීවනය සහ එකමුතුකමයි.එය අනිත් රටවල් වල ට මහත් වූ ආදර්ශයක් වේ.

ඉරානයේ ඇරෝමැටික සුවඳ විලවුන් ගෝලීය වෙළඳපොළ ආකර්ෂණය කරගන්නේ කෙසේද?

 ඉරානයේ ඇරෝමැටික   සුවඳ විලවුන් ගෝලීය වෙළඳපොළ ආකර්ෂණය කරගන්නේ කෙසේද?

How Aromatic resin from Iran is captivating global fragrance market ? 

ඉරානයේ සැග්‍රොස් කඳුකරයේ කඳු බෑවුම්වල, දේශීයව ඇන්ගම් ලෙසත් ජාත්‍යන්තරව පර්සියානු ගම් ලෙසත් හැඳින්වෙන වල් ආමන්ඩ් ගස් වලින් ස්වාභාවික දුම්මලයක් අස්වනු නෙලනු ලැබේ.සාම්ප්‍රදායික වෛද්‍ය විද්‍යාවේ සහ රූපලාවන්‍ය ද්‍රව්‍යවල ප්‍රධාන වශයෙන් භාවිතා කළ මෙම ඇලෙන සුළු අමුද්‍රව්‍ය දැන් ලොව පුරා විද්‍යාඥයින්, ආහාර නිෂ්පාදකයින් සහ පරිසරවේදීන්ගේ අවධානය දිනා ගනිමින් සිටී. රටවල් ප්ලාස්ටික් ජෛව හායනයට ලක්විය හැකි ද්‍රව්‍ය සමඟ ප්‍රතිස්ථාපනය කිරීමට පොරකන විට, පර්සියානු ගම් අභව්‍ය නමුත් පොරොන්දු වූ විසඳුමක් ලෙස මතුවෙමින් තිබේ. ඉරානය සඳහා, එය තෙල්වලින් ඔබ්බට විවිධාංගීකරණය වීමට බලාපොරොත්තු වන ආර්ථිකයකට කුඩා නමුත් අර්ථවත් දායකයෙකු බවට පත්විය හැකිය.

පර්සියානු ගම් යනු අද්විතීය ගුණාංග සමූහයක් සහිත ශාක පදනම් කරගත් ද්‍රව්‍යයකි. එය ජලයේ දියවී, තුනී, විනිවිද පෙනෙන පටල සාදයි, ස්වාභාවික කල් තබා ගන්නා ද්‍රව්‍ය සහ රසකාරක රැගෙන යා හැකිය. නැවුම් පලතුරු, එළවළු හෝ මස් සඳහා ආලේපනයක් ලෙස භාවිතා කරන විට, එය නරක් වීම මන්දගාමී කිරීමට, තෙතමනය නැතිවීම අඩු කිරීමට සහ බැක්ටීරියා වලින් ආරක්ෂා කිරීමට උපකාරී වේ.ඛනිජ තෙල් මත පදනම් වූ ප්ලාස්ටික් සඳහා විකල්ප සොයා ගැනීමට වැඩිවන පීඩනය යටතේ පවතින ආහාර ඇසුරුම් කර්මාන්තය තුළ මෙම ගුණාංග එය වඩ වඩාත් ජනප්‍රිය කරයි.

ගෝලීය වශයෙන්, ආහාරයට ගත හැකි පටල සහ ආලේපන සඳහා වෙළඳපොළ වේගයෙන් වර්ධනය වෙමින් පවතී. 2021 දී ඩොලර් බිලියන 2.7 ක් පමණ වටිනා එය දශකයකට අඩු කාලයකදී දෙගුණ වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ, හරිත ඇසුරුම් සඳහා පාරිභෝගික ඉල්ලුම සහ ප්ලාස්ටික් අපද්‍රව්‍යවලට එරෙහිව දැඩි රෙගුලාසි මගින් මෙහෙයවනු ලැබේ. පිෂ්ඨය, ඇල්ජිනේට් සහ සෙලියුලෝස් වැනි ද්‍රව්‍ය මෙම ක්ෂේත්‍රයේ දිගු කලක් තිස්සේ භාවිතා කර ඇති අතර, පර්සියානු ගම් අද්විතීය වාසි කිහිපයක් සහිත නැවුම් විකල්පයක් ඉදිරිපත් කරයි. එය ජෛව හායනයට ලක්විය හැකි සහ විෂ සහිත නොවන පමණක් නොව, එහි ශාක සම්භවය නිසා ස්වාභාවික ප්‍රතිඔක්සිකාරක සහ ප්‍රති-ක්ෂුද්‍ර ජීවී ගුණ ද ඇත.

ඉරානය සඳහා, වාණිජ නිෂ්පාදනයක් ලෙස පර්සියානු ගම් නැගීම නව ආර්ථික අවස්ථා විවෘත කළ හැකිය, විශේෂයෙන් ග්‍රාමීය ප්‍රජාවන් සඳහා මෙය යෝග්‍ය වේ.මහා පරිමාණ ගොවිතැන බොහෝ විට දුෂ්කර වන කඳුකර ප්‍රදේශවල ස්වභාවිකව වැඩෙන වල් ආමන්ඩ් ගස් වලින් ගම් ලබා ගනී. මෙය පර්සියානු ගම් වලට අඩු වියදම් සහ අඩු බලපෑම් සහිත බෝගයක් වීමේ දුර්ලභ වාසිය ලබා දෙයි. එයට වාරිමාර්ග, පොහොර හෝ දැඩි ශ්‍රමය අවශ්‍ය නොවේ. දේශීය ගොවීන්ට සෘතුමය වශයෙන් ගම් එකතු කර ගත හැකි අතර, එය බොහෝ විට ආර්ථික වශයෙන් ආන්තිකකරණයට ලක් වූ ප්‍රදේශවල ආදායම් මාර්ගයක් සපයයි.

වර්තමානයේ, පර්සියානු ගම් තවමත් ප්‍රධාන අපනයනයක් වීමට බොහෝ දුරට ඉඩ තිබේ. එයින් වැඩි ප්‍රමාණයක් දේශීයව නිෂ්පාදනය කර පරිභෝජනය කරන අතර, ආහාර ඇසුරුම්කරණයේදී එහි භාවිතය බොහෝ දුරට අත්හදා බැලීම් සහිතව පවතී. නමුත් එය ඉක්මනින් වෙනස් විය හැකිය.මෑත වසරවලදී, ඉරාන පර්යේෂකයින් ඇසුරුම්කරණය, ආහාර සංරක්ෂණය සහ ඖෂධ බෙදා හැරීමේදී පවා ගම් වල විභවය ඉස්මතු කරමින් අධ්‍යයන දුසිම් ගණනක් ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත.

දේශීය සමාගම් නිෂ්පාදනය වැඩි කිරීමට ක්‍රම ගවේෂණය කිරීමට පටන් ගෙන ඇති අතර, ස්වාභාවික ඉරාන අමුද්‍රව්‍ය භාවිතයෙන් පරිසර හිතකාමී නිෂ්පාදන සංවර්ධනය කිරීමට බලාපොරොත්තු වන ආරම්භකයින්ගෙන් වැඩිවන උනන්දුවක් පවතී. නිසි ලෙස සංවර්ධනය කළහොත්, පර්සියානු ගම් ඉරානයේ තෙල් නොවන අපනයන ඉහළ නැංවීම සඳහා පුළුල් උපාය මාර්ගයක කොටසක් විය හැකිය. ඖෂධ සහ රූපලාවන්‍ය ද්‍රව්‍යවල භාවිතා වන ගම් ට්‍රැගකැන්ත් සහ මැස්ටික් වැනි අනෙකුත් ස්වාභාවික දුම්මල සහ ගම් නිෂ්පාදනයේ රට දැනටමත් ශක්තිමත් අඩිතාලමක් තබා ඇත.

විශේෂයෙන් භූ දේශපාලනික අවිනිශ්චිතතාවයන් මධ්‍යයේ අපනයන පදනම් විවිධාංගීකරණය කිරීමට උත්සාහ කරන නැගී එන ආර්ථිකයන් තුළ ගෝලීය වෙළඳ ගතිකත්වයන් තොග භාණ්ඩවලට වඩා විශේෂිත, ඉහළ වටිනාකමක් ඇති ස්වාභාවික නිෂ්පාදන සඳහා වැඩි වැඩියෙන් කැමැත්තක් දක්වයි. ඓතිහාසිකව හයිඩ්‍රොකාබන මත යැපෙන ඉරානය, එහි පොහොසත් ජෛව විවිධත්වය සහ සාම්ප්‍රදායික දැනුමෙන් ප්‍රයෝජන ගන්නා විකල්ප ආදායම් මූලාශ්‍ර ගවේෂණය කරමින් සිටී. එවැනි අවස්ථාවක් ඇත්තේ ඖෂධීය සහ ඇරෝමැටික ශාකවල වන අතර, එහි ගෝලීය ඉල්ලුම ස්වභාවික අමුද්‍රව්‍ය සඳහා පාරිභෝගික මනාපයන් සමඟ වර්ධනය වෙමින් පවතී.

මෙම ශාක අතර, ඉරානයට ආවේණික දුම්මල නිපදවන විශේෂයක් වන බැරිජේ  ග්‍රාමීය ප්‍රජාවන්ට සහාය වීමට, තිරසාර ගොවිතැන් පිළිවෙත් දිරිමත් කිරීමට සහ ජාත්‍යන්තර වෙළඳපල තුළ ඉරානයේ අඩිපාර පුළුල් කිරීමට ඇති හැකියාව සඳහා අවධානය දිනා ගනිමින් සිටී. විද්‍යාත්මකව ෆෙරුලා ගුම්මෝසා ලෙස හඳුන්වන බැරිජේ, ගැල්බනම් ගම් නම් දුම්මලයක් නිෂ්පාදනය කරයි. මෙම ඇලෙන සුළු ද්‍රව්‍යය එහි ප්‍රති-ගිනි අවුලුවන ගුණාංග සඳහා පර්සියානු වෛද්‍ය විද්‍යාවේ දිගු කලක් තිස්සේ භාවිතා කර ඇත, නමුත් අද එය එහි ඇරෝමැටික ගුණාංග සඳහා ජාත්‍යන්තර ගැනුම්කරුවන්ගේ උනන්දුව වැඩි කරයි.

විශේෂයෙන්, බෑරිජේ දුම්මල ගෝලීය සුවඳ විලවුන් කර්මාන්තයේ ස්වාභාවික සවි කිරීමක් ලෙස අගය කරනු ලැබේ. එය සුවඳ විලවුන් වල ආයු කාලය ස්ථාවර කරන සහ දීර්ඝ කරන සංරචකයකි.

අස්වනු නෙලීමේ ක්‍රියාවලිය ඉතා සූක්ෂම ය. වසන්තයේ අග භාගයේදී, වැඩ කරන අය පරිණත ශාකවල මුල් ඔටුන්නෙහි ප්‍රවේශමෙන් අඩ සඳ හැඩැති කැපුම් සිදු කරයි. කිරි යුෂ පිටතට කාන්දු වන අතර, දින ගණනාවක් පුරා රන්වන් ගම් බවට පත් වන අතර, පසුව එය අතින් එකතු කරනු ලැබේ. අස්වනු නෙළන ප්‍රමාණයන් මධ්‍යස්ථ වුවද, යුරෝපීය සුඛෝපභෝගී සුවඳ විලවුන් වෙළඳපොලවල දුම්මල සඳහා ඉහළම මිලක් හිමි වේ. බැරිජේ දුම්මලයෙන් ආසවනය කරන ලද අත්‍යවශ්‍ය තෙල් ලීටරයකට ඩොලර් දහස් ගණනක් ලබා ගත හැකි අතර ඉරාන තෙල් එහි උසස් රසායනික පැතිකඩ සඳහා ප්‍රසිද්ධය.

ස්වාභාවික හා කාබනික නිෂ්පාදන සඳහා ගෝලීය ඉල්ලුම, විශේෂයෙන් රූපලාවන්‍ය, ආහාර සහ සුවතා අංශවල, අත්‍යවශ්‍ය තෙල් සහ ශාක දුම්මල සඳහා ශක්තිමත් වෙළඳපොළක් නිර්මාණය කර ඇත. පරිසර හිතකාමී සහ සාම්ප්‍රදායිකව මූලාශ්‍ර කරගත් අමුද්‍රව්‍ය සඳහා පාරිභෝගික මනාපයන් ඉහළ යාමෙන් ප්‍රතිලාභ ලබන බරිජේ මෙම ස්ථානයට හොඳින් ගැලපේ.

පර්සියානු කවි හා සාහිත්‍ය පිළිබඳ ජාතික දිනය

 පර්සියානු කවි හා සාහිත්‍ය පිළිබඳ ජාතික දිනය - National Day of Persian Poetry and Literature 

සෑම වසරකම සැප්තැම්බර් 18 වන දින ඉරානයේ 'ජාතික පර්සියානු කවි හා සාහිත්‍ය දිනය' ලෙස නම් කර ඇති අතර එය ජනප්‍රිය නූතන යුගයේ ඉරාන කවියෙකු වන ෂාරියාර්ගේ මරණ සංවත්සරයට සමගාමීව සිදු කෙරේ. 'ජාතික පර්සියානු කවි හා සාහිත්‍ය දිනය' ලෙස හඳුන්වන ෂාරියාර් ජාතික දිනය තුළ, රට පුරා කවියන් සහ කතුවරුන් ෂාරියාර් ලෙස හඳුන්වන කවියෙකු වන හොසේන් බෙහ්ජාත් තබ්‍රිසි (1906-1988) ඔහුගේ මරණ සංවත්සරයේදී අනුස්මරණය කරති.

ඔහු මොහොමඩ් ටකි බහාර්, සයීඩ් නෆිසි සහ පෙජ්මාන් බක්තියාරිගේ පෙරවදන සමඟින්අසර්බයිජානියානු භාෂාවෙන් සැලකිය යුතු කවි ලියූ පළමු ඉරාන ජාතිකයා විය. ඔහු 1929 දී ඔහුගේ පළමු කවි පොත ප්‍රකාශයට පත් කළ අතර, කවියාගේ වඩාත් ප්‍රසිද්ධ කෘති වන්නේ ඔහුගේ උපන් ස්ථානය වන හයිඩාර් බාබා ගම්මානයට කැප වූ 'හෙයිඩාර් බාබා' සහ ඉමාම් අලි තුමා ගැන ලියන 'ද බ්ලෙස්ඩ් බර්ඩ් ඔෆ් ගුඩ් ඕමෑන්' ය.

ඔහුගේ කවිවල ප්‍රධාන වශයෙන් සුප්‍රසිද්ධ ඉරාන කවියෙකු වන හෆීස් ගේ ශෛලිය අඩංගු ව ඇත. ඔහුගේ වඩාත් ප්‍රසිද්ධ අසාරි භාෂා කාව්‍යය වන 'හයිදාර්-බාබා' මේ වන විට භාෂා 90 කට වඩා පරිවර්තනය කර ඇත. ෂහ්රියර් (1906-1988) කජාර්, පහ්ලවි සහ ඉස්ලාමීය ජනරජයේ යුග තුන දැක ඇත. ඔහුගේ කවි වඩාත් ගැඹුරින් විමසා බැලීමෙන් අයුක්තිය සහ පටු ආකල්ප කෙරෙහි ඔහුගේ විරෝධය මොනවට උද්දීපනය වේ. 1980-1988 ඉරාන-ඉරාක යුද්ධය වැනි තීරණාත්මක කාලවලදී ඔහු තම කවි හරහා ඉරාන සොල්දාදුවන්ගේ චිත්ත ධෛර්යය ඉහළ නංවා ඔහුගේ ජනතාවට සහාය දුන් සැබවින්ම දැවැන්ත චරිතයක් විය.ෂාරියාර් 1906 දී ටබ්‍රිස් හි උපත ලැබූ අතර 1988 සැප්තැම්බර් 18 වන දින ටෙහෙරානයේ රෝහලක මිය ගිය අතර ඔහුගේ දේහය ටබ්‍රිස් වෙත ගෙන ගොස් 'මක්බරත්-ඕ ෂෝරා' (කවියන්ගේ නිවස) හි තැන්පත් කරන ලදී.ඉමාම් අලි  ගැන ලියැවුණු 'The Blessing Bird of Good Omen' ඔහුගේ අනෙක් කැපී පෙනෙන ගෞරවයයි.

ෂාරියාර්ගේ කෘති එහි දේශපාලන, සමාජීය සහ සංස්කෘතික අවබෝධයෙන් කැපී පෙනුණු අතර, ඔහු ඉරාන කවි හා සාහිත්‍යයේ සැලකිය යුතු චරිතයක් බවට පත් කළේය.ෂාරියාර්ගේ කවි එහි තේමාවන්හි විවිධාකාර වූ අතර, ආදරය, සොබාදහම සහ ඉරානයේ සමාජ-දේශපාලන තත්ත්වය වැනි මාතෘකා ස්පර්ශ කළේය. විශේෂයෙන්, ඔහු හෙයිඩර් බාබා ගම්මානයේ ඔහුගේ උපන් ස්ථානය පිළිබිඹු කරන ඔහුගේ සුප්‍රසිද්ධ අසර්බයිජානියානු කාව්‍ය එකතුව වන "හෙයිඩර් බබයා සලාම්" සඳහා පුළුල් පිළිගැනීමක් ලබා ගත්තේය. පර්සියානු භාෂාවට අමතරව, ෂාරියාර් අසර්බයිජානියානු භාෂාවෙන් කෘති රචනා කිරීම සඳහා ද ප්‍රසිද්ධ වූ අතර, 14 වන සියවසේ පර්සියානු කවියෙකු වූ හෆීස්ගේ කවිවලින් ඔහු දැඩි ලෙස බලපෑමට ලක් විය.

ඉරාන සාහිත්‍යය ෂාරියාර්ගේ කවි වලට අමතරව තවත් කැපී පෙනෙන සාහිත්‍ය කෘති කිහිපයක් ගැන පුරසාරම් දොඩයි. මේවා අතර, ෆර්ඩොව්සි විසින් රචිත "ෂහ්නාමේ" (රජවරුන්ගේ පොත) වඩාත් ප්‍රසිද්ධ කෘතිවලින් එකක් ලෙස කැපී පෙනේ. මෙම වීර කාව්‍යය ඉස්ලාමයට පෙර යුගයේ සිට අරාබි ජයග්‍රහණය දක්වා ඉරාන ඉතිහාසය විස්තර කරයි. තවත් කැපී පෙනෙන ඉරාන කවියෙකු වන්නේ "ගොලෙස්තාන්" (රෝස උද්‍යානය) සහ "බුස්තාන්" (ඕචර්ඩ්) යන ප්‍රසිද්ධ කාව්‍ය සංග්‍රහයන් රචනා කිරීම සඳහා ප්‍රසිද්ධ සාදි ෂිරාසි ය.

ඉරාන සාහිත්‍යය එහි පොහොසත්, බහුවිධ සහ ගැඹුරු අන්තර්ගතයන් සඳහා පුළුල් ලෙස පිළිගැනේ. පුරාණ වීර කාව්‍ය සහ අද්භූත පදවල සිට සමකාලීන නාට්‍ය හා නවකතා දක්වා විහිදෙන ඉරාන සාහිත්‍ය කෘති රටේ දැවැන්ත ඓතිහාසික හා සංස්කෘතික උරුමය පිළිබිඹු කරයි. පර්සියානු භාෂාවක් ලෙස, ඉරාන සාහිත්‍යයේ අත්තිවාරම ලෙස සේවය කර ඇති අතර, සියවස් ගණනාවක් එහි වර්ධනයට හා සංවර්ධනයට පහසුකම් සපයයි. කාලයත් සමඟ, සමකාලීන ඉරාන ලේඛකයින් ඉරාන සාහිත්‍යයට සැලකිය යුතු බලපෑමක් ඇති කිරීමට පියවර ගෙන තිබේ. කීර්තිමත් පර්සියානු කවියෙකු වන අහමඩ් ෂම්ලු, ඉරාන සාහිත්‍යයේ වඩාත්ම අගය කරන ලද සහ ප්‍රශංසනීය කවියෙකි. ආදරය, සොබාදහම සහ සමාජ සාධාරණත්වය වැනි තේමාවන් ස්පර්ශ කරන ඔහුගේ කවි, අදටත් පාඨකයින් සමඟ අනුනාද වන අතර ඔවුන්ව ආශ්වාදයට පත් කරයි.

තවත් ප්‍රසිද්ධ පර්සියානු කවියෙකු වන්නේ 20 වන සියවසේ වඩාත්ම වැදගත් කාන්තා කිවිඳියක් ලෙස සැලකෙන ෆොරෝ ෆාරොක්සාඩ් ය. ඇගේ කෘති කැපී පෙනෙන ලෙස චිත්තවේගීය තීව්‍රතාවය, ස්ත්‍රීවාදී තේමාවන් සහ සාම්ප්‍රදායික පීතෘමූලික සමාජය පිළිබඳ විවේචන මගින් සංලක්ෂිත විය.සමකාලීන ඉරාන සාහිත්‍යය කවියට පමණක් සීමා නොවේ. එය ඉරානයේ සහ ජාත්‍යන්තරව පිළිගත් නවකතා, කෙටිකතා සහ නාට්‍ය මාලාවක් හරහා වටිනා දායකත්වයක් ලබා දී ඇත. සුවිශේෂී උදාහරණයක් වන්නේ මහමුද් ඩොලටාබාඩි ය, ඔහුගේ "ද කර්නල්" නවකතාව ද ගාඩියන් විසින් දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු ශ්‍රේෂ්ඨතම ලෝක නවකතා 50 න් එකක් ලෙස පිළිගනු ලැබීය.

ඉරාන සාහිත්‍යයේ කල් පවතින උරුමය එහි ලේඛකයින්ගේ නිර්මාණශීලිත්වය, පරිකල්පනය සහ කැපවීමට ආරෝපණය කළ හැකිය. ඉරාන ලේඛකයින් ස්වභාවික ලෝකය, ඓතිහාසික සිදුවීම් සහ එදිනෙදා අත්දැකීම් ඇතුළු විවිධ මූලාශ්‍රවලින් ආශ්වාදයක් ලබාගෙන ඇත. ඔවුන් වසර දහස් ගණනක් පැරණි කතන්දර කීමේ පොහොසත් සම්ප්‍රදායක් ද ලබාගෙන ඇත. කෙසේ වෙතත්, සියවස් ගණනාවක් පුරා, ඉරාන සාහිත්‍යය බොහෝ අභියෝගවලට මුහුණ දී ඇත, නමුත් එය නිරන්තරයෙන් නොනැසී පවතී. ඉරානයේ දේශපාලන, සමාජීය සහ සංස්කෘතික පසුබිම විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද බියකරු බාධක නොතකා, ඉරාන සාහිත්‍යය විඳදරාගත්තා පමණක් නොව, ලොව පුරා අසංඛ්‍යාත පාඨකයින් ආකර්ෂණය කර ගැනීමට සහ දැනුවත් කිරීමට අඛණ්ඩව කටයුතු කරන සිත් ඇදගන්නාසුළු, තීක්ෂ්ණ බුද්ධිය සහ විශිෂ්ට සාහිත්‍ය කෘති ජනනය කර ඇත.